Кіріспе

"Төртінші Атбасар" – американдық "Миллениум" криминалды триллері телесериалының екінші маусымының жиырма екінші бөлімі. Эпизод 1998 жылғы 8 мамырда Fox телеарнасында тұңғыш рет көрсетілді. Жазушылары – Глен Морган мен Джеймс Вонг, режиссері – Дуайт Литтл. "Төртінші Атбасар" эпизодында Кристен Клок пен Гленн Моршоуэр қонақ рөлдерін сомдады. Бұл эпизодта қылмыскерлердің психологиялық портрелін құраушы Франк Блэк (Лэнс Хенриксен) қауіпті вирустың алғашқы ошағын зерттейді және оның жұмыс берушілері – "Миллениум" тобы оның қауіпсіздігіне қатер төндіруі мүмкін екенін анықтайды. Эпизод серияның жақын арада тоқтатылатынына сеніммен жазылды және Ұлыбританияда сиырдың губка тәрізді энцефалопатиясының пайда болуынан шабыт алды. Эпизод сыншылар тарапынан жағымды пікірлер алды және алғашқы көрсетілімінде шамамен 4,61 миллион отбасы көріп қалды.

Сюжет

1986 жылы Висконсин штатының Барабу қаласындағы бір фермада фермер тауықтардың бүкіл қоймасы өлгенін көреді, еден қанға малшық. Ол көмек шақыруға тырысады, бірақ бірден құлап, көп қан жоғалтып, қараңғы жаралармен жабылады. Он екі жыл өткен соң, Миллениум тобының мүшесі Франк Блэкке (Лэнс Хенриксен) зейнеткер ФБР агенті Ричард Гилберт (Гленн Моршоуэр) келеді. Гилберт бұрынғы әріптесі Блэктің өзінің жаңа жеке күзет фирмасы – "Трастқа" ауысуын қалайды. Кездесуі әкесінің қайтыс болғанын естігенде күрт тоқтатылады. Қоштасу рәсімінде Блэк қызы Джорданға (Бриттани Типлэди) өлім туралы түсіндіреді, содан кейін сол күні байланысы үзілген топ мүшесі Лара Мейнспен (Кристен Клок) байланысуға тырысады. Блэк тағы бір топ мүшесі Питер Уоттспен (Терри О'Квинн) Джейсон Могилнидің өлімін тергеу үшін кездеседі. Ол өзен жағасында алты пинта қан төгілгенін, қандай да бір қылмыс іздері жоқ екенін көреді. Өзенде өлген құстардың жүзіп өткенін байқайды. Сот медициналық сарапшы Могилнидің өкпесіне қан толып, суға батқанын анықтайды, себебі вирустық инфекция болуы мүмкін деп болжайды. Денеге тигендердің барлығы карантинге жабылып, қандай да бір патогенге ұшыраған-ұшырамағанын тексеруді күтеді. Карантинде Блэк Уоттс пен Миллениум тобының вирустың мәнісін жасырып отырғанын айыптайды, ал Уоттс жауап ретінде Киелі кітаптың Аян кітабынан цитаталар келтіреді. Екеуі де қорғаныш костюмдерімен киген сырлы дәрігерлерден тексеріледі, жақын арада карантиннен шығуға рұқсат алады. Блэк Гилбертке қосылып, "Трастқа" өту туралы ұсынысын қабылдайды, бірақ бұрын топтағы достарын "құтқаруды" қалайды және Миансты табуға Гилберттің көмегін сұрайды. Калифорния штатының Эль-Каджон қаласында бір отбасы аналар күніне арналған кешкі асқа отырады, бірақ кенеттен құлап, қан кетуден қаза табады. Үйде Блэктің әйелі Кэтрин (Меган Галлахер) Джорданның дүние соңы туралы қорқынышты түстер көріп жүргенін, онда ол ата-анасымен бірге ормандағы шатырда оқшауланғанын айтады. Блэк Кэтринге топты секта ретінде қабылдағанын және олардан кеткісі келетінін мойындайды. Дәрігерге қаралып, нәтижелерін құпия ұстауын сұрайды. Гилберт Уоттстың Мианспен байланыста екенін біліп, оны бақылауға алады. Блэк Мианстың соңғы белгілі орнына барады, онда ол Мианстың топқа қатыстыру рәсіміне ұқсас құлшылықты көреді. Уоттсқа хабарласып, тексеру нәтижелерін айтады – олар карантинде вакцина салынған. Топтың қауіпті екенін және қашу керек екенін талап етеді, бірақ Уоттс бас тартады, ертең жер сілкінісі болатынын болжайды және осы оқиға орын алғанда топқа толық мүше болуға шақырады. Келесі күні таңертең Блэкке Мианс қоңырау шалып, топтың ешқандай зиян тигізбейтінін айтады. Желі үзіліп, Уоттстың болжағандай жер сілкінісі басталады. Блэк есіктің жанында тұрып, құсының қанға малшық өлгенін көреді.

Өндіріс

"Төртінші салт атты" Глен Морган мен Джеймс Вонгтың жиі бірлесіп жазған туындысы. Бұл дуэт сериалдың барысында барлығы он бес эпизодты жазды. Сонымен қатар, екеуі маусымның атқарушы продюсерлерінің міндетін де атқарды. Эпизодты бұрын "Ғасырдың түні" эпизодын түсірген Дуайт Литтл режиссерлік етті, ол осы эпизодты үш эпизодтың екіншісі ретінде салды.

"Уақыт келді" деген қорытынды эпизодпен бірге жазылған эпизодтың сценарийі, Морган мен Вонг сериал үшінші маусымға жаңартылмауы мүмкін деп ойлағандықтан, қолайлы аяқталу үшін жазылғандықтан, соңғы сюжетті бекітуге дейін бірнеше нұсқадан өтті. Әлемнің аяқталуына қатысты сценарийлерді зерттеу барысында Морганның ойына келген вирустың салдарынан апокалипсис пайда болу идеясы Ұлыбританияда сиырдың губка тәрізді энцефалопатиясының пайда болуынан шабыт алды. Вирустық жарылысқа дейін болған дайындық және оның көрсетілуі жазушылар тобына сериал тоқтатылатындығының нақты дәлелі болды, нәтижесінде бірнеше жазушылар әлі де "Миллениум" жобасы бойынша ресми келісімшарттары бар болса да, басқа жобаларда жұмыс іздеуді бастады. Блэктің кішкентай қызы Джордан рөлін сомдаған актриса Бриттани Типлэди "Төртінші салт атты" эпизодын актриса ретінде өсуіне себеп болған эпизодтардың бірі деп атады. Типлэди өзінің рөлін "оңай сахналары мен күлкісі көп, жай ғана сүйкімді Джордан Блэк" емес деп сипаттады және кейіпкеріне қосылған тереңдік актерлік өнеріне деген қызығушылығын арттырды.

Тарату және қабылдау

"Төртінші салт атты" алғаш рет 1998 жылдың 8 мамырында Fox телеарнасында көрсетілді. Эпизодтың тұңғыш эфирінде Нильсен рейтингісі 4.7 болды, яғни АҚШ-тағы үй шаруашылықтарының 4.7 пайызы осы эпизодты тамашалады. Бұл шамамен 4,61 миллион отбасыны құрады, соның нәтижесінде эпизод сол аптадағы ең көп көрілген сексен бесінші бағдарлама болды. #tag:ref Бір рейтингтік ұпай 1997–98 жылғы телесезон кезеңінде 980 000 отбасыны білдірді. DVD Talk сайтына жазған Билл Гиброн эпизодты 5 балдық шкала бойынша 5 баллға бағалады. Гиброн Клок пен О'Квинннің осы эпизодта да, одан кейінгі эпизодта да өте жақсы актерлік шеберлік көрсеткенін айтты. Роберт Ширман мен Ларс Пирсон "The X Files, Millennium & The Lone Gunmen" кітабында "Төртінші салт атты" эпизодына 5 жұлдыз берді.