Лютерандық келісім формуласы (1577)

Кіріспе

Формула келісімінің (1577) (неміс тілінде Konkordienformel; латын тілінде Formula concordiae; сондай-ақ «Бергик кітабы» немесе «Берген кітабы») – сенімнің авторитетті лютерандық мәлімдемесі (ия, сенім, догма немесе «символ» деп аталады), ол екі бөлігінде (Эпитома және Қатаң декларация) Лютерандық Corpus Doctrinae немесе Діннің жинағы, Конкорд кітабының соңғы бөлімін құрайды (осы мәтіндерге сілтемелердің көпшілігі 1580 жылғы түпнұсқа басылымға қатысты). Эпитома – Формуланың он екі бабының қысқаша және айқын баяндамасы; Қатаң декларация – толыққанды түсіндірме. Бекітілген ілім «тезистерде», ал қабылданбаған ілім «антитезистерде» ұсынылады. Алғашқы құжат неміс тілінде жазылғандықтан, 1584 жылы жарық көрген Конкорд кітабының латын тіліндегі басылымы үшін латын тіліне аударма дайындалды.

Мағынасы мен құрамы

Бұл құжаттың жариялануы және қол қоюы лютерандық дінді біріктіру мен сақтауда маңызды рөл атқарды. Ол Саксония электоры Августтың тапсыруымен басталды және 16 ғасырдың соңында лютерандық теологтар мен шіркеу қайраткерлерінің бірлескен еңбегі болды. Олар 1576 жылдың 9 сәуірінен 7 маусымына дейін сол кездегі Саксония электоратының үкімет орталығы болған Торгау қаласында бас қосты. Олар: Якоб Андреа (1528–90), Мартин Хемниц (1522–86), Николаус Сельнекер (1528–92), Давид Чайтреус (1531–1600), Андреас Мускулус (1514–81), Кристоф Кёрнер (1518–94), Каспар Хайдерих (1517–86), Пауль Крелл (1532–79), Максимилиан Мёрлин (1516–84), Вольфганг Хардер (1522–1602), Даниэль Грейсер (1504–91), Николас Ягентеуфель (1520–83), Иоганн Корникаэлиус, Иоганн Шюц (1531–84), Мартин Мирус (1532–93), Георг Листеньюс (1532–96) және Петер Глассер (1528–83). Бұл топтың кішігірім бөлігі (Андреа, Хемниц, Сельнекер, Чайтреус, Мускулус және Кёрнер) бір жылдан кейін, Магдебургқа жақын орналасқан Берген аббаттығында 1577 жылдың 1-14 наурызы аралығында және мамыр айында құжатты жұмыстады. Конкорд формуласының ең маңызды жасаушылары Якоб Андреа мен Мартин Хемниц болды. Алдыңғы екі құжатты (Андреаның 1574 жылы жазған Шваб-Саксон келісімі және 1576 жылғы Маулброн формуласы) алғаннан кейін, теологтардың бірінші тобы Торгау кітабын жазды. Андреа осы материалды Конкорд формуласының бірінші бөлігі болған Эпитомға жинақтады. 1576 жылғы алғашқы басылымда кітаптың тақырыбы былай болды: [А] Аугсбург талқылауының теологтары арасында көп жылдар бойы дау тудырған мәселелердің қысқаша мазмұны, 1576 жылдың маусым айында Торгауда бас қосқан және қол қойған теологтар тарапынан христиандық жолмен шешілді. Торгау кітабы жарық көргеннен кейін 11 ай өткен соң Андреа мен Хемницке ұсыныстар түсті, олардың негізінде қосымша түзетулер қажет болды. Сондықтан екінші топ (Андреа, Хемниц, Сельнекер, Чайтреус, Мускулус және Кёрнер) Торгау кітабын оның соңғы түріне, яғни Берг кітабына немесе Конкорд формуласының толық декларациясына қайта қарады. (Аудармаға байланысты, толық декларация "тізімді декларация" деп те аталады.) Ол 1577 жылдың 28 мамырында Саксония электоры Августқа ұсынылды. Кейіннен оған Киелі Рим империясының үш электоры, жиырма герцог және ханзада, жиырма төрт граф, төрт барон, отыз бес еркін императорлық қала және 8000-нан астам пастор қол қойды. Бұл сол кездегі Германиядағы лютерандық шіркеудің үштен екі бөлігін құрады. Саксония электоратының әрбір дін қызметкері Конкорд формуласына қол қоюға немесе оған қарсылықтарын жазуға міндетті болды. Сол кезде тараған өлең жолдары: "Жазыңыз, құрметті мырза, жазыңыз, сіз шіркеуде қаласыз" (schreibt, lieber Herre, schreibt, dass Ihr bei der Pfarre bleibt). Конкорд формуласы Гессен, Цвайбрюкен, Анхальт, Померания, Хольштейн, Дания, Норвегия, Швеция, Нюрнберг, Страсбург және Магдебургтегі лютерандар тарапынан қабылданбады, ал Англия королевасы Елизавета I үкіметі оның қабылдануына кедергі келтіру үшін неміс елшіліктері арқылы лобби жасады.

The promulgation and subscription of this document was a major factor in the unification and preservation of Lutheranism. It was instigated at the behest of the Elector August of Saxony, and it was the joint work of a group of Lutheran theologians and churchmen of the latter sixteenth century. They met from April 9 to June 7, 1576 in Torgau, the seat of government of the Electorate of Saxony at the time. They were Jakob Andreä (1528–90), Martin Chemnitz (1522–86), Nikolaus Selnecker (1528–92), David Chytraeus (1531–1600), Andreas Musculus (1514–81), Christoph Körner (1518–94), Caspar Heyderich (1517–86), Paul Crell (1532–79), Maximilian Mörlin (1516–84), Wolfgang Harder (1522–1602), Daniel Gräser (1504–91), Nicholas Jagenteufel (1520–83), Johannes Cornicaelius, John Schütz (1531–84), Martin Mirus (1532–93), Georg Listenius (1532–96), and Peter Glaser (1528–83). A smaller set of this group (Andreä, Chemnitz, Selnecker, Chytraeus, Musculus, and Körner) worked on the document a year later in Bergen Abbey, near Magdeburg, both from March 1–14, and in May, 1577. The most important formulators of the Formula of Concord were Jakob Andreä and Martin Chemnitz. Having before them two earlier documents (the Swabian Saxon Concord, drafted by Andreä in 1574 and the so called Maulbron Formula of 1576) the first group of theologians produced the Torgau Book. Andreä condensed this into what would become known as the Epitome, the first part of the Formula of Concord. Its title as found in the 1576 first printing ran as follows: [A] Brief Summary of the articles which, controverted among the theologians of the Augsburg Confession for many years, were settled in a Christian manner at Torgau in the month of June, 1576, by the theologians which there met and subscribed. Over the eleven months following the publication of the Torgau Book, suggested emendations were sent to Andreä and Chemnitz, and further revision was deemed necessary, so the second group (Andreä, Chemnitz, Selnecker, Chytraeus, Musculus, and Körner) revised the Torgau Book into its final form, known as the Bergic Book or the Solid Declaration of the Formula of Concord. (Depending on the translation, the Solid Declaration is also known as the Thorough Declaration of the Formula of Concord.) It was presented to Elector August of Saxony on May 28, 1577. Subsequently, it was signed (subscribed to) by three electors of the Holy Roman Empire, twenty dukes and princes, twenty four counts, four barons, thirty five free imperial cities, and over 8,000 pastors. These constituted two thirds of the Lutheran Church in Germany at the time. Every clergyman in the Electorate of Saxony had to either subscribe or write his objections with respect to the Formula of Concord. A rhyme was circulated [at the time]: "Write, dear Sir, write, that you might remain at the parish" (schreibt, lieber Herre, schreibt, dass Ihr bei der Pfarre bleibt). The Formula of Concord was not accepted by Lutherans in Hesse, Zweibrücken, Anhalt, Pommerania, Holstein, Denmark Norway, Sweden, Nuremberg, Strassburg, and Magdeburg, and the government of Queen Elizabeth I of England lobbied in its German embassies to prevent acceptance of it among the German estates.

Конкорд формуласының баптары

I. Алғашқы күнә
II. Еркін ерік
III. Құдай алдындағы иманның адалдығы
IV. Жақсы амалдар
V. Заң және Ізгі хабар
VI. Заңның үшінші қолданылуы
VII. Мәсіхтің қасиетті кешкі асы
VIII. Мәсіхтің жаратылысы
IX. Мәсіхтің тозаққа түсуі
X. Дінге қатысты рәсімдер (Адиафора, я болмаса маңызсыз нәрселер)
XI. Құдайдың мәңгілік алдын ала білуі және таңдауы
XII. Басқа ерестер мен секталар