Кіріспе

Сынған механикадағы шама; жарық ұшындағы кернеу интенсивтігін болжайды. Сынған механикада кернеу интенсивтілік коэффициенті (K) қашықтықтан берілген жүктеме немесе қалдық кернеулердің әсерінен жарық немесе ойықтың ұшындағы кернеу күйін ("кернеу интенсивтігін") болжау үшін қолданылады. Бұл көбінесе біртекті, сызықтық серпімді материалға қолданылатын теориялық тұжырым және сынық материалдар үшін іркілу критерийін анықтауға, сондай-ақ зақымға төзімділік саласындағы маңызды әдіс ретінде пайдалы. Бұл концепция жарық ұшында шағын аумақта пластикалық деформацияны көрсететін материалдарға да қолданылуы мүмкін. K-ның шамасы үлгінің геометриясына, жарық немесе ойықтың мөлшері мен орналасуына, сондай-ақ материалға түсетін жүктемелердің шамасына және таралуына байланысты. Оны былай жазуға болады:

мұнда – жарық ұзындығы a және үлгінің ені W-ге тәуелді геометриялық функция, ал σ – қолданылатын кернеу. Сызықтық серпімділік теориясы бойынша, жарық ұшындағы кернеудің таралуы, жарық ұшындағы координаталардың бастапқы нүктесі ретінде алынған полярлық координаттарда, мына түрде өрнектеледі:

мұнда K – кернеу интенсивтілік коэффициенті (кернеу бірлігі × ұзындық1/2 өлшемдерімен) және – жүктеме мен геометрияға байланысты өзгеретін өлшемсіз шама. Теориялық тұрғыдан алғанда, r 0-ге жақындағанда, кернеу нөлге жетеді, нәтижесінде кернеу сингулярлығы пайда болады. Бірақ практикалық жағдайда, бұл қатынас ұшқа өте жақын (кішкентай r) бұзылады, себебі пластикалық деформация әдетте материалдың беріктік шегінен асып түскен кезде пайда болады және сызықтық серпімділік шешімі енді қолданылмайды. Дегенмен, егер жарық ұшындағы пластикалық аймақ жарық ұзындығымен салыстырғанда кішкентай болса, жарық ұшының жанындағы асимптотикалық кернеу таралуы қолданылуы мүмкін.

Әр түрлі режимдердегі стресс-өлшеуіштік коэффициенттер

1957 жылы Г. Ирвин жарықтардың айналасындағы кернеуді кернеудің қарқындылық коэффициенті деп аталатын масштабтау коэффициенті арқылы өрнектеуге болатынын тапты. Ол кез келген жүктемеге түскен жарықтың үш түрлі сызықтық тәуелсіз жарылу режиміне жіктелетінін анықтады. Бұл жүктеме түрлері I, II немесе III режимдері ретінде жіктеледі, суретте көрсетілгендей. I режим – жарық беттері бір-бірінен тікелей алыстайтын, созу (ашылу) режимі. II режим – жарық беттері жарықтың алдыңғы жиегіне перпендикуляр бағытта бірін-бірімен сырғанатын (жазықтықтағы қиылыс) режимі. III режим – жарық беттері бірін-біріне қатысты және жарықтың алдыңғы жиегіне параллель қозғалатын, жыртылу (ұсақтыққа қарсы қиылыс) режимі. I режим инженерлік есептеулерде ең көп кездесетін жүктеме түрі. Үш түрлі режим үшін кернеудің қарқындылық коэффициентін белгілеу үшін әртүрлі таңбалар қолданылады. I режимдегі кернеудің қарқындылық коэффициенті белгіленеді және жарық ашылу режиміне қолданылады. II режимдегі кернеудің қарқындылық коэффициенті , жарық сырғанау режиміне, ал III режимдегі кернеудің қарқындылық коэффициенті , жыртылу режиміне қолданылады. Бұл факторлар ресми түрде былай анықталады:

мұндағы – сынық беріктігі, жазықтықтағы деформация үшін және жазықтықтағы кернеу үшін. Жазықтықтағы кернеу үшін критикалық кернеудің қарқындылық коэффициенті көбінесе былай жазылады .