Жағажай шалғысы (Prunus maritima) – АҚШ жағалауына тән, тұзға төзімді, жемісті өсімдік. Топырақ нашар болған жерлерде өседі, күзде жапырақтары қызыл түске боялады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш түрлері
Species of tree
Prunus maritima, жағажай шалбасы, АҚШ-тың шығыс жағалауына тән шалба түрі. Ол тамаша жабайы жеміс және оның аз зиянкестері мен тұзға төзімділігі нашар жерлер мен қалалық топырақтарда өнімді жеміс ағашын өсіруге мүмкіндік береді.
Prunus maritima, the beach plum, is a species of plum native to the East Coast of the United States. It is a choice wild edible and its few pests and salt tolerance make it a resilient fruit crop for degraded lands and urban soils.
Сипаттама
Prunus maritima – жапырақты бұта, табиғи құмды ортасында биікке дейін өседі, бірақ бақшаларда өсіргенде биікке дейін жете алады. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, эллипс тәрізді, ұзындығы және ені және тісті жиектері бар. Жапырақтарың жоғарғы жағы жасыл, ал астыңғы жағы ақшыл, күзде жарқыраған қызыл немесе қызғылт түске боялады. Гүлдерінің диаметрі , бес ақ жапырақтары және ірі сары аналықтары бар. Жемісі – диаметрі бар, жабайы өсімдікте қызыл, сары, көк немесе қара түсті жеуге жарамды дәнекті жеміс. Өсімдік тұзға төзімді және суыққа шыдамды. Ол толық күн сәулесінде және жақсы дренаждалған топырақта жақсы өседі. Тамырларын сорып, таратып көбейеді, бірақ құмды топыраққа терең тамыр жібереді. Құмды далаларда көбінесе қозғалмалы құмның астында жартылай көміліп жатады. Мамыр мен маусымның ортасында гүлдейді. Жемісі тамыз бен қыркүйектің басында піседі. Мэн штатында бұл түрдің жойылу қаупі бар, себебі оның жағажайдағы ортасы коммерциялық дамуға байланысты күрт азайып барады. Кейбір дереккөздер автор ретінде Вангенхаймды көрсетеді, бірақ Вангенхаймның еңбегі 1787 жылы, Маршаллдан екі жыл кейін жарық көрген. Дөңгелек жапырақтары бар, тек бір данасы ғана табиғатта табылған өсімдік P. maritima var. gravesii (Small) G. J. Anderson деп сипатталған, бірақ оның таксономиялық статусы күмәнді, сондықтан оны P. maritima 'Gravesii' сорты деп санау орынды. Алғашқы өсімдік, Коннектикут штатында табылған, шамамен 2000 жылы табиғатта қурады, бірақ тамырданған кесінділер арқылы өсіріледі. Кейде Канаданың Нью-Брансуик провинциясына дейін таралғаны айтылса да, бұл түрдің ондағы жинақтары белгілі емес және провинцияның флорасы туралы ең сенімді еңбектерде кездеспейді.
Prunus maritima is a deciduous shrub, in its natural sand dune habitat growing tall, although it can grow larger, up to tall, when cultivated in gardens. The leaves are alternate, elliptical, long and broad, with a sharply toothed margin. They are green on top and pale below, becoming showy red or orange in the autumn. The flowers are in diameter, with five white petals and large yellow anthers. The fruit is an edible drupe in diameter in the wild plant, red, yellow, blue, or nearly black. The plant is salt tolerant and cold hardy. It prefers the full sun and well drained soil. It spreads roots by putting out suckers but in coarse soil puts down a taproot. In dunes it is often partly buried in drifting sand. It blooms in mid May and June. The fruit ripens in August and early September. The species is endangered in Maine, where it is in serious decline due to commercial development of its beach habitats. A few sources cite Wangenheim as the author, though Wangenheim's publication dates to 1787, two years later than Marshall's. A plant with rounded leaves, of which only a single specimen has ever been found in the wild, has been described as P. maritima var. gravesii (Small) G. J. Anderson, though its taxonomic status is questionable, and it may be better considered a cultivar P. maritima 'Gravesii'. The original plant, found in Connecticut, died in the wild in about 2000, but it is maintained in cultivation from rooted cuttings. Although sometimes listed as extending north to Canada's New Brunswick, the species is not known from collections there and does not appear in the most authoritative works on the flora of that province.
Қолданылуы
Бұл түр жеміс және джем сияқты қосылған құнды өнімдер үшін коммерциялық мақсатта өсіріледі. Піскен жемістің дәмі көбінесе тәтті, бірақ жекелеген бұталардың дәмі әртүрлі, кейбіреулері қышқыл немесе сәл ащы болады. Жүзімдей шамалы жағажай алмалары, супермаркеттегі ұзақ жылдардан бері өсірілген Азиялық сорттармен салыстырғанда әлдеқайда кішідірек, бірақ Солтүстік Американың тас жемістеріне зиян келтіретін көптеген зиянкестерге, мысалы қара түйін саңырауқұлағына төзімді. Ірі және дәмді жемістері үшін бірнеше сорттар таңдалған, олардың ішінде Резиньо, Джерси Джем (Ратгерс), ЭКОС, Истхэм, Ханкок және Сквибнокет бар. Нью-Джерси штатының Гошен қаласындағы Natali Vineyards жағажай алмаларынан шарап өндіреді. Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Гринпойнттағы Greenhook Ginsmiths жағажай алмасымен хоштандырылған джин шығарады. Жемістің тұқымдық қабығы гидроциан қышқылының құрамына байланысты уытты болады.
The species is grown commercially for fruit and value added products like jam. Taste of ripe fruit is prevailingly sweet, though individual bushes range in flavor and some are sour or slightly bitter. About the size of grapes, beach plums are much smaller in size when compared to the longer cultivated Asian varieties found in the supermarket, though are resilient to many North American stone fruit pests, such as black knot fungus. A number of cultivars have been selected for larger and better flavored fruit, including Resigno, Jersey Gem (Rutgers), ECOS, Eastham, Hancock and Squibnocket. Natali Vineyards in Goshen, New Jersey, produces a wine from beach plums. Greenhook Ginsmiths in Greenpoint, Brooklyn, New York, makes a gin flavored with beach plums. The seed pits of the fruits are toxic due to their hydrocyanic acid content.
Мәдениет
Жағажай шөжесінің атымен аталатын жерлерге Массачусетс штатындағы Плюм аралы, Нью-Йорк штатындағы Плюм аралы, Глостердегі (Массачусетс) Лансвиллдегі Плюм Коув жағажайы және Делавэр штатының Сассекс округіндегі Плюм аралы мемлекеттік паркі жатады. Оны жаңа және кептірілген күйінде ежелгі американдықтар, содан кейін отарлаушылар кеңінен пайдаланған. Қазіргі кезде азық-түлік іздеудің жаңадан дамуымен, жергілікті тағамға деген қозғалыспен және пермакультура дизайнында жергілікті түрлерді таңдаудың маңыздылығы артуымен оның танымалдығы қайта жандануда.
Places named after the beach plum include Plum Island, Massachusetts, Plum Island, New York, Plum Cove Beach in Lanesville, Gloucester, Massachusetts, and Beach Plum Island State Park in Sussex County, Delaware. Fresh and dried, it was used extensively by Native Americans and eventually colonists. It is experiencing a revival in popularity with the resurgence of foraging, the local food movement, and the prominence of native species selection in permaculture design.