Кіріспе

Пол Жан Клейс (1819 жылдың 27 қарашасы – 1900 жылдың 10 ақпаны) – бельгиялық суретші, теңіз пейзаждарымен танымал.

Өмірбаян

1851 жылы ол Париж салонында тұңғыш рет өнер туындыларын көрсетті және бағытты сақтап қалуға тырысқанмен, оның өнері реализмге бет бұруды қалағандар тарапынан мақұлданды. 1852 жылы ол Брюссель обсерваториясының директорының қызы Мари Исаурге (1860 жылы қайтыс болды) үйленді және 1852 жылдан 1856 жылға дейін Антверпенде тұрды; осы кезеңде оның әдеміруақтығы жақсара бастады. 1856 жылы ол отбасымен бірге Брюссельге көшіп, Шелда өзенінің жағалау көріністеріне маманданған жемісті суретші болды. Ол 1867 жылғы Универсельдік көрмеде бірнеше туындысын көрсетті, ал сыншы Бургер Торе оны сол заманғы ең көрнекті теңіз суретшілерінің бірі деп атады. 1868 жылы ол 1 наурызда құрылған, табиғатты жекеше түсіндіруге ұмтылған суретшілердің туындыларын насихаттау мақсатындағы Société Libre des Beaux Arts қоғамының мүшесі болды. Ол Еуропаның көптеген көрме залдарында жиі өнер туындыларын көрсетті және Париж салонында көптеген жұмыстарын ұсынды.

Жұмысының жалпы сипаттамасы

Ол өз заманының ең беделді теңіз суретшілерінің бірі болды, және мансабының басында ол алдыңғыларының көпшілігінің әсем әрі жасанды дәстүрлерін табиғатты шыншыл зерттеумен ауыстырды. Ол өзендердің тыныш өмірін, кең естуарлардың поэзиясын, жолдар мен порттардың реттелген қозғалысын бейнеледі. Осылайша ол ескі дәстүрлерден бас тартып қана қоймай, теңіз суретшісі Теодор Гудиннің (1802–1880) оған қойған шектеулерден де арылды. Көзін қуантқан табиғатты шынайы бейнелеуге ұмтылып, ол мөлдір тұзды атмосфераны, судың салмағын, ылғалды көкжиектердің айқындығын, аспанның мұңлы жылтырауын көрсетуге тырысты. Түстерге деген сезімі фламандтық болғандықтан, ол палитрасын таза, күшті түстермен толтырды, ал олардың керемет үйлесімдері сол кездегі тотыққан, түтінді түстерден ерекше көзге түсті. Егер ол қазіргі мағынада "люминист" болмаса да, оны қазіргі заманғы натуралистік мектептің негізін қалаушылардың бірі деп санауға болады. Осы адалдығы мен денсаулыққа пайдалы түсіндіруге суретші өзінің ерекше ұзақ және қиын мансабының соңына дейін ешқандай маңызды өзгеріссіз берілді, бұл батыл болуға ұмтылғандарды қызықтырды және орташа саналыларды жеңіп алды. Клей көп ұзамай өзінің буынының ең танымал бельгиялық суретшілерінің қатарына енді, ал оның суреттері жоғары бағамен сатылып, көптеген мемлекеттік және жеке галереяларда тамашалауға болады.

Шығармалары

Олардың ішінде "Аульттағы жағажай", "Голландиялық порттағы қайықтар" және "Флашинг-роудтағы голландиялық қайықтар" сияқты туындыларды атауға болады, соңғысы Лондонның Ұлттық галереясында сақталуда. Брюссель галереясында "Антверпен порты", "Остендеге жақын жағалау" және "Эшельдадағы тыныштық" картиналары бар; Антверпен мұражайында "Дордрехттағы Маас өзені", Мюнхендегі Пинакотекада "Ашық Солтүстік теңізі"; Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында "1863 жылы Антверпенде Эшельданың бостандығы мерекесі"; Бельгия королінің сарайында "1857 жылы Остендеге королева Викторияның келгені"; Брюгге академиясында Португалияның "Фейругдо порты" қойылған. Клей бірнеше академиялардың, бельгиялық және шетелдік академиялардың мүшесі болды, сондай-ақ Леопольд орденімен (Бельгия), Құрмет легионымен және т.б. марапатталды. Камиль Лемониердің "Көркем өнер тарихы" (Брюссель, 1887) еңбегін қараңыз.