Кіріспе

Нестор Васильевич Кукольник (1809–1868) – Карпат Русінен шыққан орыс драматургі және проза жазушысы. Мансабының басында зор танымал болған оның туындылары кейіннен ақылға сыймас және көңілге тиетін болып бағаланды. Бүгінде ол Михаил Глинканың "Цар үшін өмір" атты тұңғыш орыс операсының либреттосын жасауға қосқан үлесімен есімдері сақталады. Глинка сонымен қатар оның көптеген өлеңдерін музыкаға қойған.

Отбасылық негіздер

Нестор Кукольник 1809 жылдың 8 қыркүйегінде Санкт-Петербург қаласында, Санкт-Петербург мұғалімдер колледжінде дәріс берген профессордың отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Базили Войцех Кукольник русиндер (русино) этносынан шыққан, көне ақсүйек әулетінен болған. Вена университетін бітірген ол Польшада дәріс оқыды. 1804 жылы Базили Войцех Кукольник профессорлар Иван Орлай (Орлай Янош) және Михаил Балугянскиймен бірге Ресейге оқытуға шақырылды. Оның шәкірттерінің арасында Ресейдің Ұлы князі Константин Павлович және Ресейдің Ұлы князі Николай Павлович, болашақ Ресей императоры Николай I болды; Ресей императоры Александр I Василий Кукольникке Вильно облысында жер берді және Нестор Кукольник шомылу рәсімінде оның қадағалаушысы болды.

Ерте өмір және оқу

Нестор Нижин жоғары ғылымдар гимназиясында (қазіргі Украина) оқыды, оны Нестордың әкесі бұрын негіздеген. Николай Гоголь да сол оқу орнында оқыды және олар екеуі де мектеп театрында ойнады. Кукольниктің әдебиеттегі қызметі гимназияда басталды, онда ол алғашқы өлеңдері мен драмаларын жазды. 1829 жылы Нижин гимназиясын бітірген соң Вильнюс гимназиясында сабақ берді, ал 1831 жылы ағасы Платон Кукольникпен Санкт-Петербургке көшіп, Қаржы министрлігінде қызмет етті.

Әдеби қызмет

1833 жылы Кукольниктің алғашқы пьесасы "Тортини" Фадей Булгарин баспасында жарық көрді, одан немесекей "Торкуато Тассо" фантастикалық драмасы жарық көрді, бұл оның астанадағы аңызға айналған драматург ретінде танылуына себеп болды. Оның әдеби мансабындағы шешімді кезең 1834 жылы "Рука Всевишнего отечество спасла" ("Құдайдың қолы Отанды құтқарды") атты патриоттық драмасының көрсетілімімен келді, оны спектакльдің премьерасында Ресей императоры Николай I мақұлдады. Осы жетістіктен шабыттанған жазушы "Принц Михаил Васильевич Скопин Шуйский" атты тарихи пьесасын жазды. 1836 жылы Санкт-Петербургте 1842 жылға дейін жарық көрген "Көркем өнер газеті" (Khudozhestvennaia gazeta) газетін құрды және өнер туралы екі жүзден астам мақала жазды. Кукольниктің шығармашылығы алуан түрлі. Ол түрлі жанрлар мен форматтармен тәжірибе жасады: роман, тарихи әңгімелер, сын, поэзия және тіпті музыка. Ол Михаил Глинканың досы болды, ол Кукольниктің бірнеше өлеңдерін ("Ылғалдану", "Құбылыс", және "Кешіп бара жатқан ән" т.б.) музыкаға қойды. Өзінің сәттілігіне мас болып, ол Ресейде тек үш ғана гений бар екенін мәлімдеді: өзі – жазушы, Михаил Глинка – композитор, ал Карл Брюллов – суретші.

Таганрогта өмір сүрген кезі

1857 жылы Нестор Кукольник қызметтен кетіп, Таганрогқа қоныстанды. Онда ол әдеби қызметін жалғастырды, бірақ сол кезеңде қоғамдық жұмыс өміріндегі басты рөлді атқарды. Нестор Васильевич Таганрог қоғамының білім деңгейін көтеру үшін көп еңбек етті. Бұл қаланың тағдырына ықпал етіп, оны Ресейдің оңтүстігіндегі білім орталығына айналдырды. Нестор Кукольник Дон әскері облысында және Азов теңізінде университет білімінің қажеттігін алғаш дәлелдеді. Оның Таганрогта университет ашу туралы ұсынысы нәтижесіз аяқталды, бірақ кейін Одессада Новороссия университетінің (1865) ашылуына маңызды негіз болды. Кукольник жергілікті газеттердің қажеттілігін де көрсетті. Осының нәтижесінде Таганрогта ғана емес, сондай-ақ Одесса мен Дондағы Ростовта газет баспалары ашылды. 1865 жылдан бастап Нестор Кукольник Харьковтан Таганрогқа дейінгі темір жол салу қажеттігін дәлелдеген топқа жетекшілік етті. Бұл жұмыс сәтті аяқталды және 1868 жылы Ресей императоры Александр II жобаны бекітті. Ол сондай-ақ Таганрог шығанағының экологиялық қорғалу мәселесін алғаш көтерді. Бірақ жоба аймақтық басшылықтан күшті қарсылыққа тап болды және іске аспады. Нестор Васильевич 1869 жылы қайтыс болғаннан кейін Таганрогта аудандық сот ашылуына көмектесті. Кукольник 1868 жылдың 8 желтоқсанында Таганрогта, әйелімен бірге театрға дайындалып жатқанда, күтпеген жерден дүниеден озды. Жазушы Таганрогтағы жеке меншігінде жерленді. 1931 жылы Нестор Кукольник пен оның әйелінің қабірлері тоналды. Зергерлік бұйымдар іздеген қарақшылар қабірлерді ашып, сүйектерін лақтырып жіберді. Бұл бұзушылықтың жалғыз жағдайы емес. 1966 жылы қала әкімшілігі қаулы шығарып, «Таганрог қазандық жасау зауыты» «Красный Котельщик» акционерлік қоғамына Кукольниктің жерінің аумағында қосымша өнеркәсіптік аймақтар салуға рұқсат берді. Барлық жұмыстар екі жылдан кейін, 1968 жылы басталды. Бульдозерлер Кукольниктің үйін қиратып, қабірін лай мен қиқымға айналдырды. Ұлы орыс жазушысының сүйектері мәңгілікке жоғалып кетті. 2008 жылы жазушының 200 жылдығына орай Таганрогтағы бір көшеге Кукольник есімі берілді.

Қызықты деректер

"Кукольник" сөзі орыс тілінде қуыршақ ойнатушы немесе қуыршақ жасаушы деген мағынаны білдіреді. Достоевскийдің "Бестің ісі" романында Варвара Петровна Ставрогина кейіпкері Кукольникті (жоғарыда Брюлловтың суретінде көрсетілгендей) Степан Верховенскийді идеализациялаудың үлгісі ретінде пайдаланады.