Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниялық жазушы Эрик Людвигсен Понтоппидан (24 тамыз 1698 - 20 желтоқсан 1764) – даниялық жазушы, Норвегия шіркеуінің лютерандық епископы, тарихшы және ежелгі нәрселерді зерттеуші. Оның 1737 жылы жарық көрген Дания шіркеуінің катехизисі, одан кейінгі 200 жылға жуық уақыт бойы Дания және Норвегияның діни ой-пікірлері мен тәжірибесіне зор ықпал етті.
Danish author
Erik Ludvigsen Pontoppidan (24 August 1698 – 20 December 1764) was a Danish author, a Lutheran bishop of the Church of Norway, a historian, and an antiquarian. His Catechism of the Church of Denmark heavily influenced Danish and Norwegian religious thought and practice for roughly the next 200 years after its 1737 publication.
Ерте өмір және білім
Понтоппидан Орхуста пастор Лудвиг Хенриксен Понтоппиданның (1648-1706) және оның екінші әйелі Эльза Софи Спендтің (1673-1707) ұлы болып дүниеге келді. Оның кіші інісі Кристиан Людвигсен Понтоппидан (1696-1765) Орхуста провист (stiftsprovst) болды. Әкесінің бірінші әйелі Барбара Бэкер (1746-1777) болды. Ерте жасында жетім қалған Эрик Понтоппидан Торслев қауымындағы Коккедалдағы алыс туысы, әділет кеңесшісі Д. С. Брэстің үйіне орналастырылды және үй мұғалімі оған дұрыс қарамайтындықтан, 1709 жылы отбасының араласуымен ол алғаш рет Орхус латын мектебіне, ал 1710 жылы Фредерисия латын мектебіне жіберілді, онда ол жартылай ағасы, шіркеу пасторы Хенрик Понтоппиданмен бірге тұрды. Бала мектеп тәртібін шыдамағанда, ол 1713 жылы Барриттегі шіркеу пасторы Ове Гульдбергтің үйіне орналастырылды. 1715 жылы ол Фредерисия латын мектебіне қайта оралды және 1716 жылы оқуға қабылданды. Содан кейін ол теологияны оқу үшін Копенгаген университетіне түсіп, 1718 жылы куәлігін (аттестат) алды.
Pontoppidan was born in Aarhus to provost Ludvig Henriksen Pontoppidan (1648 1706) and his second wife Else Sophie Spend (1673 1707). His younger brother Christian Ludvigsen Pontoppidan (1696 1765) was a provist (stiftsprovst) in Aarhus. His father's first wife was Barbara Backer (1746 1777). Orphaned at an early age, Erik Pontoppidan was placed in the house of a distant relative, Justice Councilor D. C. Braes to Kokkedal in Torslev parish and was mistreated by the home teacher, so in 1709, through the family's intervention, he first came to Aarhus Latin School and in 1710 to Fredericia Latin School, where he lived with his half brother, parish priest Henrik Pontoppidan, who, when the boy found the school discipline unbearable, put him in the house with parish priest Ove Guldberg in Barrit 1713. In 1715 he returned to Fredericia Latin School, matriculating in 1716. He then enrolled at the University of Copenhagen to study theology, earning his certificate (attestats) in 1718.
Мансап
1719-20 жылдары Понтоппидан Норвегияда жеке ұстаз болып жұмыс істеді. Одан кейін ол Ивар Хуитфельдттің ұлы Клаустың үй шаруашылығын басқарушысы (ховмейстері) болып жұмысқа орналасты және онымен бірге Нидерланды мен Англияға барды (1720-21). Утрехтте болған кезде ол сол кездегі ықпалды реформатор теолог Фридрих Адольф Лампемен жеке қарым-қатынасқа келді, оның теологиялық ойлары оған үлкен әсер етті. 1721 жылы Карлштейннің Фредерик Карлы (кейін Плён герцогы) үшін жеке ұстаз болды, екі жылдан кейін қамалда таңертеңгі уағызшы, ал Нордборгта түстен кейінгі уағызшы болып қызмет етті. 1726 жылдан 1734 жылға дейін Хагенбергте пастор болып жұмыс істеді, онда пиетистерді қорғады және өзінің көзқарасын лютерандарға қарсы «Dialogus; oder Unterredung Severi, Sinceri, und Simplicis von der Religion und Reinheit der Lehre» (1726) және «Heller Glaubensspiegel» (1727) еңбектері арқылы қорғауды қажет деп санады. Осы кезеңде ол өзінің кейінгі топографиялық және тарихи еңбектерінің негізін қалады: «Memoria Hafniæ» (1729); «Theatrum Daniæ» (1736); және жоғарыда аталған «Kurzgefasste Reformationshistorie der dänischen Kirche». Понтоппидан Хиллеродте пастор, Фредериксборгта (1734) қамал уағызшысы, Копенгагенде Дания патшалық сотының уағызшысы (1735), Университетте теологияның төтенше профессоры (1738) және миссионерлік кеңестің мүшесі (1740) болып бірінен соң бірін қызметтер атқарды. 1736 жылы патшалық жарлық бойынша Понтоппиданға катехизистің түсіндірмесі мен жаңа ән жинағын дайындау тапсырылды. Осы екі еңбек – «Sandhed til gudfrygtighed» (1737) және ән жинағы (1740) – Даниядағы пиетистік қозғалысқа зор көмек көрсетті. Сондай-ақ ол тарихи зерттеулерін «Marmora Danica» (3 том, 1739-1741; есімдері жазылған мазар тастары мен шіркеу ескерткіштерінің жинағы) және «Annales ecclesiæ Danicæ» (4 том, 1741-1752) еңбектерінде жалғастырды; сонымен қатар, Дания және басқа елдердің діни жағдайларын сынаған «Menoza» (3 том, 1742-1743) атты роман жазды. 1747 жылы ол Бергенде епископ болып тағайындалды, онда көптеген білім беру реформаларын енгізді және «Glossarium Norvagicum» (1749) және «Forsøk til Norges naturlige historie» (Копенгаген, 1752-1753) еңбектерін жазды, ал оның пасторальдық хаттары кейінірек «Collegium pastorale practicum» (1757) еңбегінің негізін құрады. Алайда, Понтоппидан Бергенде тудырған наразылық оны 1754 жылы Копенгагенге қайта оралуға мәжбүр етті, онда ол келесі жылы университет проканцлеры болды. Бірақ, оның барлық жоспарларын қарсыластары кедергіге ұшыратты, сондықтан ол жазу арқылы көңіл көтеруге тырысты, нәтижесінде «Origines Hafnienses» (1760) және «Den danske Atlas» еңбегінің алғашқы екі томы жарық көрді (1763-1767), соңғы бес томы оның өлімінен кейін жарияланды. Ол сондай-ақ саяси экономист ретінде белсенді болды және «Danmarks og Norges økonomiske Magazin» журналының редакторы болды (8 том, 1757-1764).
Pontoppidan worked as a private tutor in Norway in 1719 20. He was then engaged as hovmester for Ivar Huitfeldt's son Claus with whom he went to the Netherlands and England (1720 21). During their stay in Utrecht, he came into personal contact with the then influential reformed theologian Friedrich Adolph Lampe, whose theological thinking left an impression on him. In 1721 he became private tutor for Frederick Carl of Carlstein (later duke of Plön), and two years later morning preacher in the castle and afternoon preacher in Nordborg. From 1726 to 1734 he was pastor at Hagenberg, where he so protected the pietists as to find it advisable to defend his course against the Lutherans with Dialogus; oder Unterredung Severi, Sinceri, und Simplicis von der Religion and Reinheit der Lehre (1726) and Heller Glaubensspiegel (1727). During this same period he laid the foundation of his later topographical and historical works in Memoria Hafniæ (1729); Theatrum Daniæ (1736); and the aforementioned Kurzgefasste Reformationshistorie der dänischen Kirche. Pontoppidan became successively pastor in Hillerød and castle preacher in Frederiksborg (1734), Danish court preacher at Copenhagen (1735), professor extraordinary of theology at the University (1738), and a member of the mission board (1740), meanwhile writing his Everriculum fermenti veteris (1736) and Böse Sprichwörter (1739). In 1736 Pontoppidan was directed by royal rescript to prepare an explanation of the catechism and a new hymnal, and through these two works — Sandhed til gudfrygtighed (1737) and the hymnbook (1740) — the pietistic cause in Denmark received powerful assistance. He likewise continued his historical investigations in his Marmora Danica (3 vols., 1739–1741; a collection of noteworthy epitaphs and ecclesiastical monuments) and his uncritical Annales ecclesiæ Danicæ (4 vols., 1741–1752); and also wrote a novel, Menoza (3 vols., 1742–1743), a critique of the religious conditions of Denmark and other countries. In 1747 he was appointed bishop at Bergen, where he introduced many educational reforms, and wrote Glossarium Norvagicum (1749) and Forsøk til Norges naturlige historie (Copenhagen, 1752–1753), while his pastoral letters formed in part the basis of his later Collegium pastorale practicum (1757). The antagonism which Pontoppidan roused at Bergen, however, obliged him to go in 1754 to Copenhagen, where he became prochancellor at the university in the following year. However, all his plans in this capacity were thwarted by his opponents, and he sought consolation in writing, the results being his Origines Hafnienses (1760) and the first two parts of his Den danske Atlas (1763–1767), of which the last five volumes were edited posthumously. He was also active as a political economist, being the editor of Danmarks og Norges ökonomiske Magazin (8 vols., 1757–1764).
Теңіз жыландары мен алып семізқұйрықтар
Понтоппидан 1752 және 1753 жылдары жарық көрген "Норвегияның табиғи тарихына қатысты тәжірибелер" атты екі томдық еңбегінде теңіз жыланының, кракеннің және русалканың бар екендігін айтты. Герман Мелвилл өзінің "Моби Дик" романында "Епископ Понтоппиданның ұлы кракені" туралы сөз етеді. Жюль Верн өзінің "Теңіз астындағы жиырма мың шақырым" романында Понтоппиданның еңбегінің осы тұсына сілтеме жасайды. Романның баяндаушысы, профессор Ароннакс, былай дейді: "Тағы бір епископ, Бергендік Понтоппидан, өте үлкен жын-балық туралы айтады, оның үстінде бүкіл атты әскер полкі маневр жасай алады". Серіктерінің күмәндануына қарамастан, олар көп ұзамай "ұлы өлшемдегі кальмармен" кездеседі. Сондай-ақ, оның "Теңіз жыланы" атты еңбегін қараңыз.
Pontoppidan argued for the existence of the sea serpent, the kraken and the mermaid in his two volume work, Forsøk til Norges naturlige historie (The Natural History of Norway), published in 1752 and 1753. Herman Melville, in his novel Moby Dick, talks about "the great Kraken of Bishop Pontoppodan". Jules Verne, in his novel Twenty Thousand Leagues Under the Seas, references this aspect of Pontoppidan's work. The narrator, Professor Aronnax, explains that "another bishop, Pontoppidan of Bergen, also tells of a devilfish so large a whole cavalry regiment could maneuver on it." Despite the skepticism of his companions, they soon encounter "a squid of colossal dimensions." See, also, his The Sea Serpent.
Жеке өмір
Понтоппидан үш рет үйленген. 1723 жылғы 26 қазанда Франсиска Токсвердке үйленді (1730 жылы қайтыс болды). Ол министр Педер Франдсен Токсвердтің қызы болды (1735 жылы қайтыс болды). Олардың балалары болмады. Понтоппиданның екінші әйелі Лина (Эллина) Даниелсен (1712-1744), Сандерборг қамалының күйеуі Питер Даниелсеннің (1680-1735) және Ингеборг Томсеннің (1690-) қызы болды. Неке 1731 жылғы 4 қыркүйекте Сандерборг қаласында өтті. Олардың екі ұлы мен бір қызы болды. Екі ұлының үлкені Кристиан Фредерик Понтоппидан (1730-1816) контр-адмирал болды. Понтоппиданның үшінші әйелі Иоханна Мари де Хофман (1722-1809), әділет кеңесшісі Сорен де Хофманның (1688-1771) және Карен Элизабет Дрейердің (1689-1727) қызы болды. Той 1745 жылғы 16 ақпанда өтті. Олардың үш қызы мен үш ұлы болды. Ұлы Карл Понтоппидан (1748-1802) Гренландия сауда департаментінің директоры және Копенгаген қалалық кеңесінің мүшесі болды.
Pontoppidan was married three times. On 26 October 1723, he married Francisca Toxverd (died 1730). She was the daughter of minister Peder Frandsen Toxverd (died 1735). They had no children. Pontoppidan's second wife was Lina (Ellina) Danielsen (1712 1744), daughter of husfoged at Sønderborg Castle Peter Danielsen (1680 1735) and Ingeborg Thomsen (1690 ). The wedding took place on 4 September 1731 in Sønderborg. They had two sons and a daughter. The elder of the two sons, Christian Frederik Pontoppidan (18301816), was a counter admiral. Pontoppidan 's third wife was Johanne Marie de Hofman (1722 1809), daughter of Justice Councillor Søren de Hofman til Skerrildgård (1688 1771) and Karen Elisabeth Dreyer (1689 1727). The wedding took place on 16 February 1745. They had three daughters and three sons. The son Carl Pontoppidan (17481802) served as director of the Royal Greenland Trading Department and was a councilman in Copenhagen.
Ықпал
Понтоппиданның Heller Glaubensspiegel швед лютерандық уағызшы Карл Олоф Розеньюске ықпал етті, оған рухани жаңарудың және жанды сенімнің маңыздылығын түсіндірді.
Pontoppidan's Heller Glaubensspiegel was an influence on Swedish Lutheran lay preacher Carl Olof Rosenius, impressing upon him the importance of conversion and having a living faith.