Кіріспе

Жаңа Жоғарғы канал - Англияның Оңтүстік Йоркшир аймағындағы канал. Ол Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир навигациясының (S&SYN) бөлігі болып табылады, бірақ оны Эйр және Кальдер навигациясы бірлесіп қаржылап, 1905 жылы ашқан. Ол Дон өзенінің кеме қатынасын және Стейнфорт пен Кидби каналын Эйр және Кальдер навигациясымен (Кнотингли каналы) байланыстырады. Канал толығымен түзу, және Англияда коммерциялық мақсатта салынған соңғы канал еді. Каналда бір шлюз бар, ол Эйр және Кальдердің бөлімді қайықтарын пайдалануға мүмкіндік берді, бірақ иеленуші компания Дон навигациясын одан әрі жаңарту үшін жеткілікті қаражат жинауға үлкермеді, ал Лонг Сандалл шлюзі 1959 жылы қайта жаңартылғанға дейін осындай қайықтардың өтуіне кедергі келтірді. Каналда әлі де коммерциялық жүк тасымалдау жүріп жатыр, бірақ қазір көбінесе демалыс үшін пайдаланатын қайықтар жүзеді. Ерекшелігі - Дон өзені үстіндегі су құбыры, ол үлкен гильотина қақпаларымен қоршалған. Өзен су тасқан кезде қақпаларды төмендету арқылы айналағы жерді су басудан қорғайды.

Тарих

Жаңа түйіспе каналы Шеффилд пен Донкастердегі су жолдарының жай-күйіне наразылық болған кезде жоспарланды, ол кезде Манчестер, Шеффилд және Линкольншир темір жолының меншігінде болды. 1888 жылы бумен жүретін кемелерге су жолдарын пайдалануға рұқсат берілмеді, тіпті олар көршілес Эйр мен Кальдер су жүрісінде 50 жылдан астам уақыттан бері қолданылып келсе де, теміржол компаниясы каналды пайдалану тарифтерін теміржолдан әлдеқайда жоғары белгілеген. Шеффилд сауда палатасының президенті инженер Чарльз Хоксли мен ықпалды шеффилдтік заңгер Б. П. Брумхедті 1888 жылдың 16 тамызында палата отырысына шақырды, онда ол жағдайды баяндады. 20 тамызда отырыс өткізілді, онда Шеффилд, Ротерхэм және Донкастерді теңізге қосу және жергілікті көмір кеніштерінің тиімділігін сақтау үшін жаңа тәуелсіз канал қажет екені шешілді. Қазан айына қарай есеп дайындалды, онда Шеффилдтен Кидбиге дейінгі каналдың шлюздары тым кішкентай екендігі және 300 немесе 500 тонналық кемелерді қабылдай алатын жаңа шлюздар салу арқылы су жолын жақсартуға болатыны көрсетілді. Мұндай шлюздарды трафикке кедересіз салуға болады деп есептелді, жұмыстардың сметалық құны 1 миллион фунт стерлинг болды, сонымен қатар қолданыстағы су жолдарын сатып алу қажет болды. Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир канал компаниясы 1888 жылдың 15 қарашасында тіркелді, мақсаты – осы жұмысты рұқсат ету үшін парламент актісін алу. 1889 жылдың 26 тамызында қабылданған акт Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир навигациялық компаниясын құрды, оған 1,5 миллион фунт стерлинг жинауға және төрт Оңтүстік Йоркшир каналын – Шеффилд каналын, Дон өзенінің навигациясын, Стенфорт және Кидби каналын және Дирн мен Доув каналын сатып алуға өкілеттік берілді. Олар теміржол иелерімен келіссөздер жүргізуге тоғыз ай уақыт алды, содан кейін мәжбүрлі сатып алуға құқық алатын болды. Олардың ниеттерін көрсету үшін актінің күшіне енген күннен бастап алты ай ішінде 20 000 фунт стерлинг сақтау керек болды. Осы кезеңде су жолдарын кеңейту жоспарланды, бұл 300 немесе 400 тонналық баржалардың жүзуіне мүмкіндік беретін еді, сонымен қатар шлюздарды Эйр және Кальдердегідей бөлімделген кеме пойыздарына бейімдеу қажет болды. Кэдбиде, канал Трент өзенімен қосылған жерде, көмірді ірі кемелерге тиеу үшін жаңа нысандар салынуға тиіс болды. Теміржол компаниясымен келіссөздер басталды, бірақ олар ынтымақтастықтан бас тартты, мәжбүрлі сатып алу мүмкіндігі пайда болғанша тоғыз ай күтті, содан кейін сатып алу бұйрығы келгеннен кейін канал компаниясына қарсы сотқа жүгінді. Канал компаниясы Теміржол және канал комиссиясының сотынан көмек сұрады, ол олардың пайдасына шешім шығарды, және теміржол компаниясы 1891 жылдың басында өз меншігінің егжей-тегжейін ұсынды. Бөлімделген кемелерді пайдалану идеясы Эйр мен Кальдер навигациялық компаниясымен талқыланды, нәтижесінде Кэдбиді дамыту жоспарынан бас тартылып, Гоулдегі қолданыстағы порттық инфрақұрылымды пайдалануға шешім қабылданды. Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир компаниясы әлі ешқандай каналды бақылауға алмағандықтан келісімге келді, онда Эйр мен Кальдер Дон өзенінен Гоулден шамамен 7 миль (11 км) жоғарыға дейін 5,5 миль (9 км) тік канал салуға рұқсат беретін парламент актісін алуға міндеттенді. Акт 1891 жылдың 28 шілдесінде алынды және S&SYN теміржол компаниясынан төрт су жолын сатып алғаннан кейін ортақ меншік иесі және абонент бола алатындығын нақтылады. Каналдарды беру туралы келісім ақыры 1894 жылдың 31 шілдесінде қол жеткізілді, канал компаниясы 1,14 миллион фунт стерлинг төледі, оның 600 000 фунты қолма-қол ақшамен төленді. Компания басымдық акциялар шығару арқылы 625 000 фунт стерлинг жинауға қол жеткізді, бірақ сатып алу бағасының қалған бөлігі теміржол компаниясы қарапайым акциялар ретінде сақталды, содан кейін олар он директордың бесеуін тағайындауға құқылы болды. Теміржолдың үнемі қатысуының салдарынан Эйр мен Кальдер жаңа компанияға инвестицияламады, ол 1 наурызда төрт су жолының бақылауын алды. Осы арада Эйр мен Кальдер Жаңа түйіспе каналын салуды бастаған жоқ, бірақ олар Парламенттің басқа актісі арқылы оның құрылысы үшін жер сатып алуға рұқсат етілген мерзімді ұзартты. Жаңа компания Жаңа түйіспе құрылысына және Дон өзенінің кеме қатынасын жақсартуға арналған қаржыны тартуда қиындықтарға тап болды, бұл үлкен кемелердің оны пайдалануына мүмкіндік беретін еді. Канал 1905 жылдың 2 қаңтарында аяқталды, жалпы құны 300 000 фунт стерлинг, оның бір бөлігі Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир, екінші бөлігі Эйр мен Кальдер компанияларының қаражатынан төленді. Бұл Англияда коммерциялық мақсатта салынған соңғы канал болды.

Ерекшеліктері

Каналдың бүкіл ұзындығы түзу, ал айналасындағы жерлер салыстырмалы түрде жазық. Онда бір шлюз, бес айналмалы немесе көтеру көпірі және екі су құбыры бар. Солтүстік жағында Вент өзенін, ал оңтүстік жағында Дон өзенін кесіп өтеді. Дон өзенінің су құбыры осал көрінеді, себебі канал құрылыстың шығыс жағынан үнемі асып жатады, және қайықтар төмендегі өзенге құлап кетпеуі үшін тек қоршаулар ғана бар сияқты. Су құбырының екі шеті де үлкен гильотина қақпаларымен қорғалған, олар өзеннің тасып, каналды толып, айналасындағы жерлерді су басуына кедергі келтіреді. Кеме жүргізушілер үшін ең қызықтысы – Сикхаус шлюзінің күрделі жұмыс істеуі. Шлюз автоматтандырылған, бірақ басқару жүйесі оның үстіндегі қолмен ашылатын айналмалы көпір ашылғанша істен шығарылған.