Сони Лабу Танси: Конголық жазушының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Сони Лабу Танси (5 шілде 1947 – 14 маусым 1995), шын аты Марсель Нтсони – конголық романист, әңгімелер авторы, драматург және француз тілінде жазатын ақын. 47 жасында дүниеден өткенімен, Танси Африканың ең өнімді жазушыларының бірі және "Жаңа африкалық әдебиетінің" ең танымал халықаралық шебері болып саналады. Оның "Антихалық" романы Grand Prix Littéraire d'Afrique Noire сыйлығына ие болды. Өмірінің соңғы жылдарында Конго Республикасындағы Бразавиль қаласында театр труппасын басқарды.

Өмір және мансап

Жеті баланың ең үлкені болған Танси бұрынғы Бельгия Конгосында, қазіргі Конго Демократиялық Республикасындағы, қазіргі Киншаса деп аталатын қаланың оңтүстігіндегі Кимваанза ауылында дүниеге келген. Ол бастапқыда жергілікті тілі – киконго тілінде білім алды және отбасысы 1971 жылы Конго-Браззавильге, қазіргі Конго Республикасына көшкенде ғана он екі жасында француз тілін сөйлей бастады. Ол Браззавильдегі École Normale Supérieure d'Afrique Centrale-де оқып, әдебиетті зерттеді. 1971 жылы білімін аяқтағаннан кейін Киндамба мен Пуант-Нуарда француз және ағылшын тілдерінің мұғалімі болды. Сол жылы жас мұғалім театр үшін жазуды бастағанда, мемлекеттің қанаушылық табиғаты туралы саяси өлеңдер жазған конголық жазушы Чикая У Тамсиге құрмет көрсету үшін «Сони Лабу Танси» деген қаламды қабылдады. Карьерасының басында Танси өзін ұстаздықпен асырады және Пуант-Нуардағы Collège Tchicaya Pierre-де ағылшын тілінен сабақ берді, сонымен қатар өзінің алғашқы екі романы мен бірнеше пьесаларын жазды. 1979 жылы ол «Рокадо Зулу» театрын құрды, ол Африка, Еуропа және АҚШ-та оның пьесаларын қойды, сондай-ақ Лимождағы Халықаралық франкофониялар фестивалінде тұрақты түрде қатысты. Ұзақ жылдар бойы мұғалім болғаннан кейін Танси мемлекеттік қызметке ауысып, Браззавильдегі бірнеше министрлікте әкімші болып жұмыс істеді. 1980-жылдардың соңында ол оппозициялық көшбасшы Бернард Колеласпен бірігіп, Президент Дени Сассу Нгессо мен оның Конго еңбек партиясының коммунистік режиміне қарсы күрескен «Конго Демократиясы және толық даму қозғалысын» (MCDDI) құрды. Солшыл күштер Президент Сассуды демократияға итеруге жетістікке қол жеткізді, ал бұрынғы премьер-министр Паскаль Лисуба ұзақ жер аударылудан оралып, 1992 жылдың тамызындағы сайлауда президент болып сайланды. Сол жылы Танси Браззавильдің Макелекеле округінен парламент депутаты болып сайланды, бірақ оның оппозициялық саясатқа қатысуы Президент Лисубаны ашуландырып, 1994 жылы оның паспорты алынып қойылды. Біраз уақыттан кейін Танси өзінің ЖИТС вирусына шалдыққанын білді, бірақ Лисубаның саяхат шектеулері оған және оның әйеліне ем алу үшін шетелге баруға мүмкіндік бермеді. Тансидің серіктесі Пьеррет 1995 жылдың 31 мамырында осы аурудан қайтыс болды, ал Танси одан 14 күн кейін дүние салды.

The oldest of seven children, Tansi was born in the former Belgian Congo, in the village of Kimwaanza, just south of the city now known as Kinshasa in the modern day Democratic Republic of the Congo. He was initially educated in the local language, Kikongo, and only began speaking French at the age of twelve, when his family moved to Congo Brazzaville, today known as the Republic of the Congo. He attended the École Normale Supérieure d'Afrique Centrale in Brazzaville where he studied literature, and upon completing his education in 1971, he became a French and English teacher in Kindamba and Pointe Noire. When the young teacher began writing for the theatre later that year, he adopted the pen name "Sony La'bou Tansi" as a tribute to Tchicaya U Tam'si, a fellow Congolese writer who wrote politically charged poetry about oppressive nature of the state. In the early part of his career, Tansi continued to support himself through teaching and he worked as an English instructor at the Collège Tchicaya Pierre in Pointe Noire while working on his first two novels and several plays. In 1979 he founded the Rocado Zulu Theatre, which would go on to perform his plays in Africa, Europe, and the United States in addition to appearing regularly at the Festival International des Francophonies in Limoges. After teaching for many years, Tansi moved on to government work, serving as an administrator in several ministries in Brazzaville. In the late 1980s he allied with opposition leader Bernard Kolélas to found the Congolese Movement for Democracy and Integral Development (MCDDI), a political party acting against the communist regime of President Denis Sassou Nguesso and his Congolese Labour Party. Left wing forces succeeded in pushing President Sassou toward democracy, and former Prime Minister Pascal Lissouba returned from an extended exile and was elected President in the August 1992 elections. In that same year, Tansi was elected to parliament as a deputy for the Makélékélé arrondissement of Brazzaville, but his participation in opposition politics angered President Lissouba, and his passport was withdrawn in 1994. Tansi soon discovered that he had contracted the AIDS virus, but Lissouba's travel restrictions prevented him from going abroad to seek treatment for himself and his wife. Tansi's partner, Pierrette, died from the disease on 31 May 1995 and Tansi followed 14 days later.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

"Қанның жақшалары" пьесасы. Аударған: Лорейн Александр Вич. Нью-Йорк: Ubu Repertory Theater Publications, 1986 ж. "Антихалық" романы. Аударған: Дж. А. Андервуд және М. Боярс. Нью-Йорк: Кампман, 1988 ж. "Африкалықтарға ашық хат" c/o Пуникалық бірпартиалық мемлекет, эссе. Аударған: Джон Конте Моргран. Тежумола Оланян мен Ато Квейсонның "Африка әдебиеті: сын және теория антологиясы" еңбегінде жарияланды. Малден: Blackwell Publishers, 1990 ж. Лорса Лопестің жеті уалы. Аударған: Клайв Уэйк. Портсмут: Heinemann, 1995 ж. Өмір мен жартысы. Аударған: Элисон Дэнди (Индиана университетінің баспасы, 2011 ж.)