Кіріспе
1994 жылы Мишель Уэльбектің «Whatever» (, сөзбе-сөз "күрестің кеңейтілу аймағы") романы – француз жазушысы Мишель Уэльбектің тұңғыш романы. Сюжет депрессияға шалдыққан, оқшауланған компьютер бағдарламашысының әріптесін жас әйелді, оның жыныстық ұсынысын қабылдамаған әйелді өлтіруге көндіру әрекетіне арналған. Романның басты тақырыбы – 1960 жылдардағы сексуалдық революция капитализмді сексуалдық нарыққа дейін кеңейтіп, тартымсыз сексуалдық топты құрады. 1999 жылы Филипп Арель режиссерлік еткен және басты рөлде ойнаған «Whatever» фильмі осы роман негізінде түсірілді.
Whatever (, literally "extension of the domain of struggle") is the debut novel of French writer Michel Houellebecq. The plot concerns a depressed and isolated computer programmer who tries to convince a colleague to murder a young woman who rejected the colleague's sexual advances. A major theme is that the sexual revolution of the 1960s extended capitalism to the sexual market, creating an unattractive sexual underclass. It was adapted into the 1999 film Whatever, directed by and starring Philippe Harel.
Сюжет
Аты аталмаған бірінші тұлғада баяндаушы - 30 жастағы бағдарламалаушы-аналитик, Париждегі компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясында жұмыс істейді. Ол жалғыздыққа, депрессияға ұшырайды және екі жыл бұрын қызбен ажырасқаннан бері жыныстық қатынасқа түспейді. Сондай-ақ, ол "жануарлар туралы әңгімелер" жазады, олардың үзінділері романда бар. Ол студент кезіндегі досымен кешкі асқа барады, ол қазір діни қызметкер. Досы оған бұқаралық ақпарат құралдарында жыныстық қатынастың қоғамдағы рөлі тым жоғарылатылып, "өмірлік шаршауға" әкеліп соқтыратынын айтады. Досы оған Құдайды қайта табуды немесе психоанализге түсуді кеңес береді. Кейіннен баяндамашы адамдардың қарым-қатынасы "өсе түсіп мүмкін емес" болып отырғанын айтады, өйткені ақпараттық технология оларды ақпарат алмасуға дейін қысқартты. Баяндаушы өзінің компаниясы Ауыл шаруашылығы министрлігіне бағдарламалық қамтамасыз ету бағдарламасын сатқандығын және ол клиенттің қызметкерлерін бағдарламалық қамтамасыз етуде оқытуды талап ететінін біледі. Оның негізгі байланыс қызметі - Кэтрин Лечардой, әйел, шамамен жас, ол "не өте тартымды". Қызметтегі бір кешке келгенде ол қызға жыныстық қатынас жасауды ойлайды. Ол қызға жыныстық қатынас жасауды қаламайды, бірақ "қажетті ым-ишараларды жасауға дайын". Ол қарсы шешім қабылдады, өйткені ол қыздың қабылдамағанын ойлады. Айтқыш Руанға Тиссеран есімді ер әріптесімен бірге сол жердегі қызмет қызметкерлерін оқыту үшін барады. Айтқыш Тиссеранның "өте сұм" екенін айтады. Оның сұлулығы әйелдерді жек көретін, ал олармен ешқашан жатуға мүмкіндік бермейтін". Тиссеран Руанға баратын пойызда бір тартымды студент қызмен, министрліктегі екі "кути" және мейрамхана мен кафедегі бірнеше әйелмен дос болуға тырысады, бірақ сәттіліксіз. Сол түні баяндаушы жедел перикардитпен ауырады және екі апта бойы ауруханада жатыр. Парижде сауыққаннан кейін баяндаушы Ла Рош-сюр-Йонға барып, министрліктің қызметкерлерін оқытады. Тиссар оған 28 жаста екендігін және әлі де пәк екенін айтады. Кейіннен баяндамашы экономикалық либерализм байлық пен кедейліктің шексіз деңгейін туғызған сияқты, жыныстық либерализмге негізделген қоғам да жыныстық қанағаттандыру мен жыныстық кедейліктің шексіз деңгейін туғызады деп ойлайды. Экономикалық либерализм мен жыныстық либерализм екеуі де "сайманың кеңейтуін" білдіреді. Ол бұрынғы қызын, Вераниканы еске алады. Ол психоанализ оны моральдық сезімнен мүлдем айырылған әйелге айналдырды және "оның жұмыртқалық жасушаларына пышақ салмағанына өкінеді" деп ойлайды. Айтқыш стейк пышағын сатып алады және Тизеренді Рождество қарсаңында дискотекаға бірге баруға көндіреді. Дискотекада Тиссеран тартымды жас әйелмен әңгімелеседі, ол баяндаушының пікірінше, Вероникаға ұқсайды. Алайда әйел әңгімелерін тоқтатып, "қара жігітпен, не болмаса жартылай қара жігітпен" билей бастайды. Айтқыш Тиссеранды жас әйелді өлтіру арқылы кісі өлтіру мансабына кірісуге көндіруге тырысады, бірақ Тиссеран қара адамды өлтіруді жөн көретінін айтады. Жас қыз бен ер адам дискотекадан шығып, ер адамның мотоциклін алып, оңаша жағажайға барады. Айтқыш пен Тиссеран ерлі-зайыптыларды аңызшы машинасымен сүйемелдеді. Ерлі-зайыптылар жыныстық қатынас жасау үшін құмдық төбелерге барады, ал Тиссеренд оларға еріп, баяндаушы берген стейк пышағын ұстайды. Тизерен тез оралады, "Мен оларды өлтіргім келмеді; қан ештеңені өзгертпейді" дейді. Сол түні Тиссеран Парижге қайтып бара жатқанда жол апатынан қайтыс болады. Парижде баяндаушы депрессияға ұшырап, психиатр шақырады. Психиатр оны депрессиядан емдейді, ал баяндаушы жұмыс істемейтін болады. Ол басқа науқастарды бақылап, олардың ақыл-есі дұрыс емес екенін, тек сүйіспеншілік танытпағанын айтады. Бірнеше айдан кейін ол клиникадан шығып, Сент-Сиге-эн-Монтаньге сапар шегеді. Ол велосипедпен Мазан орманына кіреді, онда ол "қуаныш мүмкіндігін әсерлі зорлықпен" сезінеді.
Тақырыптар
Кэрол Суинидің айтуынша, басты тақырып – "постфордизмнің адамның сезімдік кеңістігіне тигізетін ыдырату әсері". Роман сонымен қатар жиырмасыншы ғасырдың соңындағы еңбек мәдениеті мен тұтынушылық қоғамды сатиралайды. Суинидің сөзінше, "Кез келген қоғамдағы жаңа орта буынды ақпараттық топ үшін дайын тамақ жеу, шоттарды уақтылы төлеу, жұмыстан шығу тойларына қатысу, төсек және CD сатып алу – ыңғайлы, кедергісіз күнделікті айналым". Морри бұл романды тезистік романның бір түрі деп санайды. Романның французша атауы марксистік тап күресі теориясына сілтеме жасайды, ал баяндаушының тезисі – сексуалдық либерализация күресті сексуалдық салаға кеңейтті. The Independent басылымының хабарлауынша, Хуэллебекктің тезисі – "алпысыншы жылдардағы сексуалдық революция коммунизмді емес, сексуалдық нарықта капитализмді құрды, тартымсыз төменгі топ қуылды, ал жеңілдік алғандар сыбайлас жемқорлық, жалқаулық және шектен тыс әрекеттерге берілді". Адам Кирш The New York Times газетінде Тиссеранды "прото-инцель" деп атап, роман қазіргі заманғы инцель қозғалысын болжады деді. Романның тағы бір тақырыбы – "сексуалдық қатынастың 'экономикалық сипатқа ие болуы' мен зорлық-зомбылық, депрессия, психиатрия және эвтаназия арасындағы байланыс". Морри қазіргі қоғамның ережелеріне қарсы күрес кезінде "депрессивті ойдың қалыптылығы" тақырыбын анықтайды. Баяндаушы өзін-өзі жетілдіруге және әлеуметтік прогреске сенбейді. Морридің айтуынша, "оның да адамдарға аянышы бар, бірақ ол ештеңе жасай алмайды. Хуэллебекктің (баяндаушының) депрессивті ойының салдары – әрекет етуге қабілетсіздік".
Morrey states that the novel may be considered a type of roman à thèse (thesis novel). The French title of the novel alludes to the Marxist theory of class struggle and the narrator's thesis is that the liberalisation of sexuality has led to the extension of struggle to the sexual domain. According to The Independent, Houellebecq's thesis is "that the sexual revolution of the Sixties created not communism but capitalism in the sexual market, that the unattractive underclass is exiled while the privileged initiates are drained by corruption, sloth, and excess." Adam Kirsch of The New York Times has called the character Tisserand a "proto incel" and states that the novel predicted the modern incel movement. Other themes of the novel include the link between "the 'economisation' of sexuality" and violence, depression, psychiatry and euthanasia. Morrey identifies a theme of "depressive lucidity" in the face of the struggle against the rules of modern society. The narrator does not believe in self improvement and social progress. According to Morrey, "he too feels sorry for his fellow humans but there is nothing he can do The consequence of Houellebecq’s (narrators’) depressive lucidity, in other words, is a chronic inability to act."
Стиль
Суини романның "жартылай эссе, жартылай сатира, тіпті әдеби конвенцияның көптеген қағидалары бойынша, роман деп санау қиын нәрсе" екенін айтады. Романның тоны бейтарап деп сипатталып, Камюдің "Шет елдік" романымен салыстырылды. Дегенмен Морри Хоуэллебектің жиі қолданатын "күрт шақырулар, қараңғы ирония, гипербола және гистериялық ұстамалар" оның тонын Камюдікінен ерекшелендіретінін мәлімдейді. Роман әдеби және қарапайым тілдер арасында жиі ауысады, Морридің пікірінше, бұл романға "мазасыз, тұрақсыз тон" береді. Морри баяндаушының "бейтаныс, орынсыз, түсініксіз жерден пайда болатын" сөздері оқырманды оны қабылдау керек пе деген күмәндігіне жетелейді дейді.