Кіріспе

1549 жылғы "Қатаң құдалық" туралы мәтін. "Шотландия шағымы" – 1549 жылы Англия Корольдігіне қарсы "Қатаң құдалық" соғысы кезінде насихат мақсатымен басылған шотланд кітабы және шотланд тілінің маңызды туындысы.

Контекст және авторлық

Кітап XVI ғасырда Шотландия мен Англия арасындағы сөз соғысының бір бөлігі болды. Англия саясаты Шотландия королевасы Мэридің Англия королі Генрих VIII-нің ұлы Эдуардқа, кейін Эдуард VI-ға үйленуіне бағытталған. Екі елді біріктіру идеясын насихаттайтын ағылшын кітапшалары жарық көрді, ал шотландтық "Complaynt" осы еңбектерге жауап ретінде жазылған. Сол кезеңдегі Уильям Лэмбтің "Ane Resonyng" атты ұқсас көзқарастағы диалогы жарияланбастан қалды. "Complaynt" анонимді, мүмкін оның қауіпті саяси мазмұнына байланысты, және Роберт Уэддербернге, Джеймс Инглиске және Дэвид Линдсейге жатқызылған, бірақ 1979 жылғы Шотландия мәтін қоғамының басылымы, сондай-ақ Шотландия Ұлттық кітапханасы Уэддерберн авторлығын қолдайды. Бұл кітаптың бір кезде Шотландияда басылған алғашқы кітаптардың бірі саналғанымен, қазір Парижде басылған деп есептеледі. Кітап өзінің құрылымының көп бөлігін және мазмұнының бір бөлігін француз жұмысы, Ален Шартьедің "Quadrilogue invectif" атты Англияға шабуыл жасайтын ұқсас саяси еңбегіне қарызды.

Бағышталу хаты

Complaynt сол кездегі Шотландияның билеушісі, Регент Арранға емес, Мэри Гизге арналған еді. Мэри Гизге арналған арнау хаты оны Валерий (Публий Валериус Попликоланың қызы), Клоелия, Лукреция, Пенелопа, Корнелия, Семирамида, Томирис және амазонкалар патшайымы Пентсесилея сияқты ізгі және батыр әйелдермен салыстырады. Хатта содан кейін Естер мен Хаман, сондай-ақ Яһудит пен Олоферн туралы Библиядағы оқиғаларға сілтеме жасалады. Шотландия королевасы Мэри Францияда болмағанын айтқаннан кейін, автор оның атасы Годфри де Буйон, Тоғыз батырдың бірі туралы әңгімелейді.

Дама Скотия

Кітаптың өзі "үш мемлекетке қоғамдық игілігін қорғауда сергектік танытуға шақыру" деген тақырыпта. Онда Шотландияның ерекшелігін және ізгілік пен батылдықтың сыйлығын көрсететін әңгімелер, классикалық аңыздар, библиялық хикаялар, балладалар мен аллегориялар кездеседі. Бірлігін қамтамасыз ететін құрылым – соңғы он екі тараудағы Дама Скотияның әңгімелеуі. Ол шотланд қоғамының "Үш мемлекеті" – үш ұлының шағымдарын тыңдайды, содан кейін дін қызметкерлерін, ақсүйектерді және қара халықты ынталандырып, кінәлайды. Дама Скотия баяндаушыға түсінде пайда болады. Ол "көне текті" әйел, шашы алтын түстес бірақ шалақы, ал алтын тәжі "басынан суық жерге құлауға айналғандай". Ол қызыл арыстанның қалқанын ұстап тұр, бірақ арыстанның бірнеше жарасы бар. Оның киімі үш ұлына сәйкес үш түрлі тігілген, ақсүйектердің құнды тастарымен, қару-жарақ өрнектерімен, рухани кітаптар мен мәтіндермен, сондай-ақ қолөнершілердің, саудагерлердің және шаруалардың мал-жаны, егін, тауарлары және құрал-саймандарымен кестеленген. Дегенмен, бұл көне мата көптеген зиянға ұшырап, тозығы жеткен.

Мерлин

Ағылшын тіліндегі еңбектерге қарсы мақсат қойылды, оның ішінде Мерлиннің пұтқа табынушылық пайғамбарлықтары Ұлыбританияның біртұтас екендігі туралы талаптарын қолдауға бағытталған, ал "Complaynt" христиандық идеалдарға адалдығын сақтады. 10-тарауда автор ағылшындардың Мерлиннің пайғамбарлықтарына Ілтебішпен қарағанын, тіпті оны Евангелиядан жоғары қойғанын, екі елдің бір патша билігінде болады деген тұманды пайғамбарлықты негіз етіп Шотландияға қарсы соғыстарын ақтағанын мәлімдейді:

"Мерлиннің пайғамбарлықтарына ағылшындар Евангелияға қарағанда көбірек сенім артады, себебі бұл ескі, дінсіз пайғамбарлықта Англия мен Шотландия бір ханның билігінде болады делінген. Осы түсініксіз пайғамбарлыққа сүйеніп, олар Шотландияға қарсы соғыс ашты."

Монологтық ойын-сауық

The Complaynt – шекаралық балладалар туралы маңызды мәліметтер көзі және ол Тэм Лин, Froggy would a wooing go және The Ballad of Chevy Chase сияқты маңызды балладаларға жасалған алғашқы сілтемелерді қамтиды. Бұл әндер мен өлеңдердің атаулары 6-тарауда, «Монологты демалыс» деп аталатын бөлімде айтылады. Бұл арман тәрізді сахна «Дэйм Скотия» повесінің негізгі баянымен таныстырады. «Монолог рекреатив» бөлімінде автор қаламын қойып, әдемі жазғы күнге қадам басатынын сипаттайды. Ол шопандардың поэзия мен астрономия туралы әңгімелескенін естиді, содан кейін шотланд әскери кемесі мен оның экипажын көріп, олардың шақыруларын естиді. Бұл үзінді сол дәуірдегі теңіз терминологиясын және теңізшілік өнеріне түсінік береді. The Complaynt орта шотланд тілінің маңызды мысалы болып табылады, ал Оксфорд ағылшын сөздігі The Complaynt-ті көптеген сөздердің ең ерте сақталған жазбалық мысалы ретінде көрсетеді, олардың ішінде: ось, варвар, клоун, кабинет, қытырлау, құлдырау, экскремент, батырлық, ылғалды, ақымақ, маусылдау, параллель, күшті, тұншығу, тамаша, ұялшақ және су лилиясы.