Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеке тұлғалар немесе жеке ұйымдарға тиесілі, тек мүшелері ғана пайдаланатын кітапханалар.
Library held by individual(s) or private organisations for members only
Жеке кітапханалар – жеке меншікке тиесілі кітапханалар, көбінесе шағын топтың немесе тіпті бір адамның пайдалануына арналған. Қоғамдық кітапханалардағы сияқты, кейбір адамдар кітаптардың иесі екенін көрсету үшін кітапшалар, мөрлер, стикерлер немесе басып шығарылған белгілер қолданады. Кейбір адамдар өздерінің жеке кітапханаларын Конгресс кітапханасы сияқты танымал мекемелерге сатады немесе, көбінесе, қайтыс болғаннан кейін мұраға қалдырады. Сирек жағдайларда, жеке кітапхана иесінің қайтыс болғаннан соң да толық күйінде сақталады.
Private libraries are libraries that are privately owned and are usually intended for the use of a small number of people, or even a single person. As with public libraries, some people use bookplates – stamps, stickers or embossing – to show ownership of the items. Some people sell their private libraries to established institutions such as the Library of Congress, or, as is often the case, bequeath them after death. Much less often, a private library is maintained intact long after the death of the owner.
Тарих
Алғашқы кітапханалар ғибадатханаларға немесе басқару органдарына қарасты, қазіргі заманғы архивтерге ұқсас болды және көбінесе ақсүйектерге, аристократияға, ғалымдарға немесе дінтанушыларға ғана қолжетімді болды. Ең ерте жеке кітапханалардың мысалдары ретінде Угаритте (шамамен б.з.д. 1200 жыл) табылған кітапхана және Ниневиядағы (қазіргі Мосул қаласының жанында, Ирак) Ашшурбанипал кітапханасын (б.з.д. 7 ғасыр) атауға болады.
The earliest libraries belonged to temples or administration bodies, resembled modern archives, and were usually restricted to nobility, aristocracy, scholars, or theologians. Examples of the earliest known private libraries include one found in Ugarit (dated to around 1200 BC) and the Library of Ashurbanipal in Nineveh (near modern Mosul, Iraq), dating back to the 7th century BC.
Месопотамия
Месопотамияда көптеген жеке кітапханалар болған, олардың көпшілігі 400-ден астам тақташадан тұратын кең жинақтарға ие болған. Бұл жеке кітапханалардың негізін құраған – иелері өздері, жазу өнерін меңгерген кездерінен бастап көшірген мәтіндер еді. Дегенмен, көптеген жеке кітапханалар уақытқа төтеп беріп, сақталып қалды және олардың саны күні бүгінге дейін болжағаннан әлдеқайда көп болуы мүмкін. Бірнеше жеке қабірлер ғылыми мазмұндағы көптеген мәтіндерді ашты. Сонымен қатар, тұрғын үйлермен байланысты кең папирус шоғырлары табылды, бұл сол жерде бір түрлі кітапхана болғанын растайды. Ақырында, Дейр-эль-Мединадағы Жаңа Патшалық кезеңінің қабіріндегі жеке кітапхана медицина, сондай-ақ махаббат поэзиясы және даналық әдебиеті туралы кітаптарды қамтыды. Шағын шаруалардың санасы, патриархалдық жүйе, кітаптардың жетіспеушілігі және басқа да факторлардың ықпалымен, сол кезде "кітапты жасыру" ойлау қалыптасқан. Ежелгі Қытайдағы барлық жеке кітапханалар жұртқа жабық болған жоқ. Кейбір иелері өз жинақтарын жұртшылыққа ашты. Көбінесе мемлекеттік қызметке емтиханға дайындалып жатқан жас жігіттер үшін бұл кітапханалар "академия" деп аталды.
Mesopotamia was home to a great number of private libraries, many with extensive collections of over 400 tablets. The nucleus of these private libraries were primarily texts which had been transcribed by the proprietors themselves from the time they acquired their education in the art of the scribe. However, many personal libraries survived over time, and are perhaps more numerous than traditionally assumed. Several private tombs have exposed copious texts whose content is scholarly in nature. In addition, extensive clusters of papyrus scrolls have been unearthed in association with domiciliary arrangements, confirming that some type of library endured there. Finally, a private library in a New Kingdom tomb at the site of Deir el Medina housed books on medicine as well as on love poetry and wisdom literature. Under the influence of petty farmer consciousness, the patriarchal system, lack of books, and other factors, "hiding book" thinking was dominant then. Not all private libraries in ancient China were unavailable to the public. Some owners made their collection open to the public. Mostly to young men who were studying for civil service examinations, these became known as "academy" libraries.
Ежелгі Рим
Римде пайда болған алғашқы кітапханалар жеке меншік кітапханалар болды және көбінесе соғыс олжасы ретінде алынды. Мысалы, римдік генерал Эмилиус 168 ж.б. Македония патшасы Персейді жеңген кезде, ол иеленгісі келген жалғыз олжа – патшаның жеке кітапханасы еді. Сол сияқты, б.з.б. 86 жылы римдік генерал Сулла грек библиофилі және кітап ұрлығымен аты шыққан Апелликон Теостың кітапханасын тартып алды. Бұл кітапханалардың құрылымы жаңалық болды және кейінгі мекемелердің, әсіресе императорлық сарайлардың кітапханалары үшін үлгі болды. 212 жылы Саммоник қайтыс болғаннан кейін, шамамен 62 000 қолжазбадан тұратын кітапхана Гордионға тапсырылды. Университеттердің құрылуы мен дамуы жеке кітапханаларды университеттерге сыйлауға мүмкіндік берді. Атап айтарлықтары, 15 ғасырдың басында Глостер герцогы Хамфри Оксфорд университетіне жасаған сыйы еді.
The earliest libraries to appear in Rome were of the private type and were most often procured as spoils of war. For example, when the Roman general Aemilius defeated the Macedonian king Perseus in 168 BC, the only plunder he wished to possess was the king's private library. Likewise, in 86 BC, the Roman general Sulla appropriated the library of the infamous Greek bibliophile and kleptobibliophile Apellicon of Teos. The design of these libraries was rather a novelty, and became the archetype of later institutions, in particular libraries of imperial estates. Upon the death of Sammonicus in 212 AD, the library of some 62,000 manuscripts was entrusted to Gordion. The creation and expansion of universities prompted the gifting of private libraries to university libraries. One notable donation was by Humphrey, Duke of Gloucester to Oxford University in the early 15th century.
Солтүстік Америкадағы отарлар
Жеке кітапханалар Солтүстік Америкаға алғашқы отарлаушылар үшін ерекшелік емес, тән қасиет болды. Мысалы, 1634-1683 жылдар аралығында Плимут колониясында ғана 27 кітапхана болған. Жаңа әлемде кітаптар мен кітапханалар құру идеясы ертедегі қоныс аударушылар үшін берік сенім болды. Уильям Брюстер Америкаға алғашқы сапарында Мейфлауэр кемесінде өзінің 400-ге жуық томдық кітапханасын алып келген көптеген жолаушылардың бірі болды. Кітапхана 1200 томнан тұрды және оның кітапханасына кіретін атаулардың каталогы 1799 жылы қайтыс болғанға дейін жасалды. Ол ең сүйікті кітаптарының бірі – ауыл шаруашылығына қатысты кітаптар еді, себебі ол құлшыныспен шаруалықпен айналысты. Ол ағылшын драматургы Джозеф Аддисонның 1712 жылы жазған «Катон, трагедия» атты пьесасын ұнатып оқыды, өйткені ол басты кейіпкер Катон мен оның тоталитаризммен үздіксіз күресі арасында байланыс бар деп сезінді. Ол әкесінен мұраға алған 40 кітаптан тұратын. Әкесі геодезист болғандықтан, кітапханада көптеген карталар мен топографиялық монографиялар болды, бірақ Джефферсон кітапханаға өз зерттеулерінен бірнеше том қосты. 1770 жылы Джефферсон шамамен 200 фунт стерлингке бағаланған 300-ден астам том сатып алды. 1780 жылдары Америка революциясы кезінде Джефферсон мыңдаған кітаптан тұратын жинақ жасады. Бұл жинақ Монтичеллодағы үйіндегі оның кітапханасына айналды. 1780 жылдардың соңында Францияда болған кезінде 2000-нан астам кітап сатып алынды. Джефферсон француз және латын тілдерін жақсы білгендіктен, кітапханада осы тілдерде көптеген кітаптар, сондай-ақ тағы 15 тілдегі кітаптар болды. Жинақта заң, философия және тарих кітаптары көп болды, бірақ ол тамақ дайындау, бағбандалық және ара шаруашылығы сияқты экзотикалық әуесқойлықтарға қатысты томдарды да қамтыды. Замандастарынан айырмашылығы, Джефферсон көп саяхаттамады. Сондықтан кітапхана оның ең жақсы саяхат жол көрсеткішіне айналды. Өмірінде кітапхана бірнеше кезеңнен өткенімен, 1814 жылы ол АҚШ-тағы ең үлкен жеке кітапханаға ие екені белгілі болды. Конгресс кітапханасы өртеніп кеткен кезде Джефферсон кітапхананы жоғалған жинақты өтеу үшін тоғыз мыңнан он мыңға дейінгі кітаптардан тұратын жинағын сатып алуға көндірді. Логанның айтуынша, білім алудан маңызды ештеңе жоқ. Оның білімге деген құштарлығы колониялық Америкадағы ең ірі кітапханалардың бірі ретінде танылған 3000-ға жуық кітаптан тұратын жеке кітапхана құруға әкелді. Солтүстік Америкадағы алғашқы абоненттік кітапхананы құруға ықпал еткен Бенджамин Франклин едәуір көлемдегі жеке кітапхананың иесі болды. Бұл құпия жинақ туралы көпшілікке беймәлім, бірақ Франклиннің замандасы Манасса Катлер бұл кітапхананы өз көзімен көрген. Катлер былай деп жазды: «Бұл өте үлкен бөлме және жоғары төбелі. Қабырғалары кітаптармен толтырылған кітап сөрелерімен жабылған. Сонымен қатар, бөлменің ұзындығының үштен екі бөлігін құрайтын төрт үлкен ниша бар, олар да дәл осылай толтырылған. Менің ойымша, бұл Америкадағы ең үлкен және ең жақсы жеке кітапхана». Заң фирмалары мен ауруханалар қызметкерлеріне арналған заң немесе медициналық кітапхананы ұстайды. Сонымен қатар, корпорациялар осы ұйымға қатысты салалардағы зерттеулерге қатысты жинақтарға маманданған кітапханаларды ұстайды. Академия және өнеркәсіптегі ғылыми мекемелерде ғалымдар мен зерттеушілерді қолдау үшін кітапханалар бар. Бұл кітапханалар көпшілікке ашық болмауы мүмкін.
Private libraries were a characteristic of the first colonists to North America, rather than a peculiarity. For example, 27 libraries were known to have existed in Plymouth Colony alone between 1634 and 1683. Books and the idea of establishing libraries in the new world had always been a strong conviction for the early settlers. William Brewster was one of the many passengers on board the Mayflower on its maiden voyage to America who transported his library, which consisted of nearly 400 volumes. The library consisted of 1,200 volumes and a catalog of the titles included in his library was created before his death in 1799. Some of his most beloved volumes were those that pertained to agriculture, since he was an avid farmer. One work that he embraced dearly was a play entitled Cato, a Tragedy written in 1712 by the English playwright Joseph Addison because he felt a connection between the main character Cato and his constant battle with totalitarianism. It consisted of 40 that he inherited from his father. Since his father had been a surveyor, the library contained a plethora of maps and topographical monographs, though Jefferson added quite a few volumes to the library from his studies. By 1770, Jefferson had acquired over 300 volumes, worth an estimated 200 pounds. During the period of the American Revolution in the 1780s, Jefferson amassed a collection of books that numbered in the thousands. This collection became his library at his home in Monticello. Over 2,000 books were purchased during the time he spent in France in the late 1780s. Because Jefferson was fluent in French and Latin, the library contained numerous books in these languages, as well as 15 others. The collection was abundant in books on law, philosophy, and history, but it accommodated volumes on many subject areas such as cooking, gardening, and more exotic avocations like beekeeping. Unlike some of his contemporaries, Jefferson traveled very little. As such, the library became his best travel guide. Even though the library went through multiple stages throughout his lifetime, in 1814 it was known that he had the single greatest private library in the United States. When the Library of Congress was consumed by fire, Jefferson persuaded the library to purchase his collection of between nine and ten thousand books in order to compensate for the lost collection. According to Logan, there was nothing more important than the acquisition of knowledge. His appetite for enlightenment led to the establishment of a private library of nearly 3000 titles, acknowledged as one of the largest in colonial America. Benjamin Franklin, who was instrumental in establishing the first subscription library in North America, was the owner of a private library of considerable proportions. This clandestine miscellanea is not well known, though a contemporary of Franklin, a certain Manasseh Cutler, observed this library firsthand. Cutler noted, "It is a very large chamber and high studded. The walls were covered with book shelves filled with books; besides there are four large alcoves, extending two thirds of the length of the chamber, filled in the same manner. I presume this is the largest and by far the best, private library in America". Law firms and hospitals often maintain either a law or medical library for staff use. Additionally, corporations maintain libraries that specialize in collections pertaining to research specific to the areas of concern to that organization. Scientific establishments within academia and industry have libraries to support scientists and researchers. These libraries may not be open to the public.
Кітапхана (үй бөлмесі)
Кітапхана сөзі жеке үйлердегі кітаптар сақталатын бөлмелерді де білдіреді. Әдетте, мұндай бөлмелер отбасының барлық мүшелері мен үй қонақтарына ашық, салыстырмалы түрде кең болады. Зертхана да көбінесе кітаптар жинағын қамтиды, бірақ ол әдетте бір адамға арналған жеке кеңістік болып табылады.
The word library also refers to a room in a private house in which books are kept. Generally, it is a relatively large room that is open to all family members and household guests, in contrast to a study, which also often contains a collection of books but is usually a private space intended to be used by one person.