Кіріспе

1970 жылы түсірілген «Chisum» фильмі – Эндрю МакЛагленнің режиссерлік еткен 1970 жылғы американдық вестерн фильмі. Басты рөлде Джон Уэйн ойнады, сценарийі Эндрю Дж. Фенадидің «Chisum және Линкольн округі соғысы» атты әңгімесінен бейімделген. Көмекші актер құрамында Форрест Такер, Кристофер Джордж, Бен Джонсон, Гленн Корбет, Эндрю Прайн, Брюс Кэбот, Патрик Ноулз, Ричард Джекель, Линда Дей Джордж, Педро Армендариз-младший, Джон Агар, Джон Митчем, Рей Тил, Кристофер Митчем және Хэнк Уорден, сондай-ақ «жаңадан енгізілген» актерлер ретінде Джеффри Дьюэл мен Памела МакМайлер ойнады. Фильм Panavision және Technicolor форматында түсірілген. «Chisum» 1878 жылғы Линкольн округі соғысының негізінде жасалған, және көптеген деректер өзгертілгенімен, фильмдегі тарихи тұлғалардың көпшілігі (Chisum, Tunstall, McSween, Murphy, Brady, Evans, Garrett және Billy the Kid сияқты) сол кезде Нью-Мексико аймағында болып, осы қақтығысқа қатысқан.

Сюжет

Нью-Мексико штатының Линкольн округінде, жылы және табысты мал өсіруші Джон Чисумның тынысы аморальдық Лоренс Мерфи мен оның серігі Джеймс Доланның жер мен бизнесті күштеп сатып алуынан бұзылады. Бастапқыда Чисум араласпауға тырысады, бірақ Мерфинің зорлық көрсеткен шаруаларына өзінің жерінде мал суаруға рұқсат береді. Мерфиден пара алған, сыбайлас шериф Брэйди жасырын түрде Немо мен оның бандиттер тобын жалдайды, олар Чисумның екі адамын өлтіріп, жылқыларын ұрлайды. Чисум мен оның адамдары ұрыларды қуалайды, жылқыларды қайтарып алады және мексикалық заңсыздың қалтасынан американдық ақша табады. Оларға Билли "The Kid" Бонни көмектеседі, ол жақында Джон Генри Тунсталлдың реформалауға мүмкіндік берген, Чизумның британдық көршісі. Чисумның немересі Салли Линкольнге келіп, ағасымен бірге тұрады, ал Билли оған құштарлық таныта бастайды. Александр Максуин Мерфидің адвокаты болуға шақырылып, әйелі Сьюмен бірге сол пойызбен келеді. Саллидің қарсы алу кешінде Мерфи Джесс Эванс пен оның тобын Чисумның малын ұрлауға жібереді, олар жақын маңдағы резервациядағы үндістерді тамақтандыру үшін АҚШ армиясына жеткізіледі. Қаңғып жүрген Пэт Гарретт Чисумның адамдарын жақындап келе жатқан аттылар туралы ескертеді; одан кейін атыс кезінде Чисумның бір шабуылшысы қаза тауып, сиырлар қаша жөнеледі. Чисум судья Дж. Б. Уилсонды Мерфидің адамдарын кісі өлтіргені үшін соттауға шақырады, бірақ зиян келтірілген және армия өзінің малын Мерфиден сатып ала бастайды. Максуин Мерфидің әдістерін ұнатпай, жағын ауыстырады. Максуин, Тунсталл және Чисум Мерфидің монополиясына қарсы күресу үшін жаңа дүкен мен банк ашады. Билли, Гаррет және Чисумның бірнеше адамы Санта-Феге дүкенді жабдықтау үшін керек-жарақтар алуға барады. Билли Мерфи Эвансқа Линкольнға қайтып келе жатқан керуенге шабуыл жасағанда жарақаттанады. Оған жауап ретінде Тунсталл Санта-Феге барып, губернатор Актелден жер соғысына араласуды сұрайды. Депутаттар Мортон мен Бейкер Тунсталды жол үстінде тоқтатып, оны ұрлықпен айыптап, өлтіріп, Тунстал бірінші оқ атқандай көрінуі үшін қаруын орналастырады. Судья Уилсон Тунсталдың жерлеу рәсімі кезінде Линкольнге келеді. Брэйди өз адамдарын қуудан бас тартады, сондықтан Уилсон Чисум мен Гарретті көмекшілер етіп тағайындайды, олар қашқан көмекшілерді жақын маңдағы қалада іздеп тауып, ұстайды. Қайтып келе жатқанда Чисум судьяны алу үшін топтан бөлініп кетеді. Билли досы мен ұстазы үшін кек алуды қалайды және Линкольнде әділдік орнатылатынына күмәнданады, Гарретті есінен айырып, Мортон мен Бейкерді өлтіреді. Содан кейін ол қалаға кіріп, қашып кетуден бұрын Брэйддиді көпшілік алдында өлтіреді. Мерфи губернатор Актеллді судья Уилсонды жұмыстан босатып, Биллиге қарсы ескі кек сақтаған сыйлық аулаушы Дэн Ноденді шериф етіп тағайындауға көндіреді. Үлкен отряд ауылды іздеп жүргенде, Билли өз одақтастарын жинап, Тунсталлдың екі шабуылшысынан, Чарли Боудре мен Том О'Фоллиардтан бастайды. Олар Мерфидің банкін тонау үшін динамит алу үшін Максуиннің дүкеніне кіреді, бірақ Ноден оларды іштен байқап, Мерфи мен Биллидің адамдары арасында ұзақ атыс басталады. Максуин қарусыз және шайқасқа қатыспай, өзі мен әйеліне кетуге рұқсат беруді сұрайды, бірақ тек Сьюға ғана рұқсат беріледі. Атыс қайта басталғанда, ол Чисумды алуға қашады, сондықтан Мерфи өз адамдарына қаланың көшелерінде бөгеттер орнатты. Максуин Мерфимен сауда-саттыққа шығады, ал Ноден оны суыққан қанмен өлтіреді. Чисум және оның адамдары Линкольнге келіп, Мерфидің малын алдымен баррикадаларды бұзып шығады. Мерфидің адамдары жеңіледі, Билли Эвансты жеке қууды және өлтірді. Чисум Мерфимен ұрыс-керіс жасайды, екеуі де балкондан құлап түседі. Мерфи қару ретінде қолданған сәндік бұқа мүйізіне ілінген; Ноден, оның төлем берушісі өлген, Билли қуып жүрген қаладан кетеді. Гаррет пен Салли қарым-қатынас бастайды. Ол Линкольн округінің шерифі болып тағайындалады, ал аумақтың келесі губернаторы Лю Уоллес жер соғысына қатысы барларға рақымшылық жариялайды. Бейбітшілік орнағаннан кейін, Чисум өз жерін тексеру үшін төбеге көтеріледі.

Өндіріс

Фильм Эндрю Дж. Фэнадидің "Чисум және Линкольн округінің мал соғысы" атты сценарийіне негізделген. Бастапқыда 20th Century Fox студиясында жобаланған фильм 1969 жылдың тамызында Warner Bros. 7 Arts студиясына көшті, себебі Джон Уэйн сол жылы фильм түсіргісі келді, бірақ Fox студиясының өндіріс кестесі толық болды. Джонның ұлы және фильмнің атқарушы продюсері Майкл Уэйн "Чисум" фильмін жасауды өз міндетіне алды, өйткені ол бұл оқиға әкесінің саяси көзқарастарын көрсетеді деп ойлады. Көптеген Уэйн фильмдерінде болғандай, оның 200-ші басты рөлінде Джон Уэйн "Чисум" түсірілім алаңында "Нағыз батырлық" фильміндегі рөлі үшін "Оскар" сыйлығына ұсынылғанын естіді, және ол бұл сыйлықты жеңіп алды. Түсірілім кезінде Роберттің ағасы Джон Митчем Джон Уэйнді өз патриоттық өлеңдерімен таныстырды. Уэйн Митчемнің сөздеріне қатты әсерленгенін көрген Форрест Таккер Митчем мен Уэйннің бірлесіп өлеңдерді жазуын ұсынды, нәтижесінде 1973 жылы "America, Why I Love Her" атты Grammy сыйлығына ұсынылған аудиоальбом жарық көрді. Фильмнің басында естілетін "Джон Чизумның балладасы" әнінің өлеңдерін Уильям Конрад оқыса, ал фильмде кейін естілетін "Turn Me Around" әнін Мерл Хаггард орындады.

Кассалық кеңсе және қабылдау

Фильмнің тұсаукесері 1970 жылдың 24 маусымында Техас штатының Даллас қаласында өтті. Ол прокаттан 6 миллион доллар табыс әкелді. Өткен апта соңында мен бір фильм көрдім. Мен көбінесе фильм көрмеймін, бірақ Батыс Ақ үйінде немесе Флоридада болғанда апта соңында көруге тырысамын. Мен таңдаған фильм, немесе, шындығында, қызым Трисия таңдады, Джон Уэйнмен "Чисум" болды. Бұл – вестерн. Сол фильмді көріп тұрып, мен: «Бұл өте жақсы вестерн, Джон Уэйн өте талантты актер және актерлік құрамы да жақсы. Бірақ бұл, негізінен, тағы бір вестерн, орташа фильмдерден де, орташа вестерндерден де жақсырақ» дедім. Неге вестерн жанры жылдар бойы сақталғанын ойладым. Жақсы вестерн кейбір тақырыптардан көбірек көрермен тартады. Бұл қызығушылыққа, атысқа және басқа да факторларға байланысты болуы мүмкін, мұндай эффектіні басқа фильмдерде де көруге болады. Бірақ себептердің бірі, мүмкін, және бұл тікелей пікір болуы мүмкін, – вестернде жақсы жігіттер жеңіске жетеді, ал жаман жігіттер жеңіледі. Бұл фильмде айтылғандай, тіпті Нью-Мексико штаты құрылмаған заманда, Ескі Батыста заң болмаған кездер де болды. Бірақ соңында заң орнады, және заң кінәлілерді жазалау үшін ғана емес, сонымен қатар олардың әділ сотқа тартылуын қамтамасыз ету үшін де маңызды болды. Режиссер Эндрю В. МакЛаглен бұл фильмді өзінің сүйікті фильмдерінің бірі деп атап, былай деді: «Мен Билли Кидті жаман бала емес, қарапайым адам ретінде көрсеткім келді. Фенади Линкольн округінің мал соғысы туралы жақсы білді, ол су мен мал үшін болған қақтығыс еді. Джон Чисум шын мәнінде өте ықпалды жер иесі болды. Бұл американдық оқиға».

Үй медиасы

Warner Home Video 2016 жылдың 7 маусымында «Chisum» фильмін Blu-ray форматында жарыққа шығарды.