Кіріспе

Қытай мифологиясындағы садақшы Хоу И – қытай мифологиясындағы шебер садақшы. Ол сондай-ақ Шэн И және жай ғана И (羿) деп те аталады. Оған көбінесе "Бас садақшы" атағы беріледі. Кейде ол садақшылықтың құдайы немесе адамзатқа көмек үшін көктен түскен баянды тұлға ретінде бейнеленеді. Ал кейде ол жартылай құдай немесе толыққанды өмірлік тұлға ретінде көрсетіледі. Оның әйелі Чанъе – ай құдайларының бірі.

Тарих

Қытай мифологиясында бастапқыда 10 күн болған, кейбір нұсқаларында олар Нефрит императорының ұлдары немесе немерелері. Бастапқыда 10 күн аспанды бірінен соң бірі кесіп өтетін, бірақ бір күні олар бірдей шығып, бір-бірімен ойнау үшін, жерді күйдіріп жіберді. Мифтік император Яо, кейбір нұсқаларда Нефрит императоры, Хоу Иге күндерді бағындыруды тапсырды. Хоу И алдымен күндермен ақылдасуға тырысты. Бұл сәтті болмағандықтан, оларды қорқыту үшін садағымен атып жатқандай іс-әрекет жасады. Күндер Хоу Идің ескертулерін елемегенде, ол оларды бірінен соң бірі атып түсіре бастады. Әрқайсысы құлағанда үш аяқты қарғаға айналды. Соңында бір ғана күн қалды. Патша Яо мен Күн анасы Сихэ оны адамзаттың игілігі үшін сақтап қалуды өтінді. Басқа нұсқаларда Хоу Идің соңғы жебесін батыл бала немесе император Яо ұрлап алады, ол жерге күннің қажет екенін түсінген. Хоу И сонымен қатар Яю, Заочи, Цзюйинг, Дафенг, Фэнкси және Сюшэ сияқты бірнеше басқа мифтік жандарды өлтіру, мүгездеу және тұтқындаумен де танымал болды. Ол осы жандарды іздеп табуға бұйырылған еді, өйткені олардың бәрі адамдарға қиындық тудырып жатқан. Хоу Иге құдайлар өлместік таблеткасын сыйлады. Хоу Идің шәкірттерінің бірі, Фэн Мэн, Хоу И аң аулап кеткен кезде, өлместік таблеткасын іздеп үйіне кірді. Оның әйелі Чанъе, Пэн Мэн жетпей тұрып, таблетканы жұтып қойды. Таблетканы жеп болған соң Чанъе айға көтерілді. Тағы бір нұсқада, Хоу И күндерді атып түсіргеннен кейін, халық оны батыр патша деп жариялады. Бірақ патша болғаннан кейін ол тиранға айналып, халқын қанауда ұстады. Хоу И сонымен қатар Сиванмудан мәңгілік өмір үшін эликсир алған. Чанъе егер ол мәңгі өмір сүрсе, адамдар оның қатыгездігіне ұшырайды деп қорқып, эликсирді өзі ішіп, ұшып кетті. Ол солай істегенде, Хоу И оны атып түсіруге тырысты, бірақ сәтті болмады. Оның құрбандығы үшін халық оны Күз айының ортасында құрметтейді. "Чу Цзи" антологиясының "Жаратылыс сұрақтары" бөлімінде: "Император Хоу Иді Ся халқының реформасын жүргізу үшін жіберді. Неге ол Хэбоны атып, оның әйелі Луошэнды алып кетті?" Өлең Хоу И туралы айтады, оны император Ся халқын реформалауға жіберген. Ол шебер садақшы және аңшы болған, және өз дағдыларын көптеген монстрлер мен зиянкестерден құтылу үшін пайдаланған. Алайда ол да мақтаншы және тирандыққа бой алдырып, ақырында Сары өзеннің құдайы Хэбоны өлтіріп, оның әйелі Луошэнды өзіне алды.

Тарихи сілтемелер

Ху И, сонымен қатар, классикалық дереккөздерде ежелгі Қытайдың тайпалық көшбасшысы ретінде бейнеленген, көбінесе аңыздық тұлғамен шатастырылады. Бамбук жылнамасына сәйкес, Ху И Тайканг патшасының билігінің бірінші жылы Ся әулетіне шабуыл жасап, Тайканг Луо өзенінен тыс аң аулап жүрген кезде Ся астанасы Чжэньсунды басып алды. Тайканның немере інісі Сяанның билігінің сегізінші жылында ол атып түсірген жұлдыздардың бірі Аполлон болды, ол Арлықта күн рөлін атқарды. Бұл оған және Чанъэге ойынның қосымша кезеңінің басшысы болып табылатын Арлықтың құдайы Хекатия Лапислазулидің наразылығын тудырады.