Кіріспе

Этностық топ

Оңтүстік азиялықтар Гонконг қоғамының бір бөлігі болып табылады. 2021 жылғы халық санауы бойынша Гонконгта Оңтүстік Азия тегінен кемінде 101,969 адам тұрады. Көптегендерінің Гонконгтағы тамырлары Үндістан субконтиненті британдық отаршылдық үкімшілігі астында болған кезеңге дейін жетеді. Британ империясының мұрасы ретінде олардың ұлты мәселесі көбінесе шешілмей келеді. Дегенмен, соңғы кезде олардың саны артып, Қытай азаматтығын алғандардың саны көбейді.

Азаматтық және тұруға құқығы

Гонконгтағы Оңтүстік Азиялықтар қатарында Үндістан, Пәкістан, Бангладеш азаматтары, сондай-ақ аз ғана саны азаматтығы жоқ адамдар мен Қытай Халық Республикасының азаматтығын алғандар бар. Осының салдарынан, олардың көптегені Британдық (Шетелдік) немесе британдық азаматтығын алады.

Тілдер

Гонконгтың Оңтүстік азиялықтары көбінесе көп тілді, олардың көпшілігі үш немесе одан да көп тілді еркін меңгерген. Көбісі ағылшын және ана тілінде (мысалы, синдхи, гужарати немесе панджаби) еркін сөйлейді, ал көптегендері хинди-урду тілінде де сұйық сөйлейді. Бұған қоса, кейбіреулері діни себептермен санскрит, араб тілдерін немесе (парсылар үшін) авеста тілін оқиды. Кантон тілін меңгеру деңгейі әртүрлі; 2006 жылы Гонконгта мектепке баратын балалары бар Оңтүстік Азиялық ата-аналардың арасында жүргізілген сауалнамада 80%-дан астамы қытай тілінде сауатсыз екені, ал 60%-ы кантон тілінде мүлдем сөйлей алмайтыны анықталды. 2011 жылғы халық санағына қатысқан және өзін үнді деп атаған адамдардың 37,2%-ы ағылшын тілін әдеттегі тілі ретінде, 4,6%-ы кантон тілінде, ал 57,9%-ы басқа тілде сөйлейтінін мәлімдеді. Әдеттегі тілінен басқа қосымша тілдерде сөйлейтіндердің арасында 52,0% ағылшын, 30,7% кантон және 7,0% мандарин тілдерін меңгергенін айтты. (Соңғы сұраққа бірнеше жауап беруге мүмкіндік болғандықтан, жауаптар өзара байланыссыз.) 10,8% ағылшын тілін әдеттегі тіл ретінде де, қосымша тіл ретінде де меңгермеген, ал кантон және мандарин тілдері бойынша көрсеткіштер тиісінше 64,7% және 93,0% құрады.

Кәсіптік тарихы

Кейбір танымал үндістер – Хормусжи Наороджи Моди, Дорабжи Наороджи Митайвала, Хари Харилела және Джехангир Хормусжи Рутонджи сауда жолымен Бомбейден, Гуджараттан және Карачиден (Синд) тәуелсіз түрде келген. Соғысқа дейінгі кезеңде үндістердің көпшілігі әскер қатарына қосылған. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын полиция күштерінің шамамен 60% сикхтерден тұрған. Сондай-ақ, бірқатар үндістер Гонконгта бизнес ашты. Харилела отбасы ең белгілі бизнес топтарының біріне ие. Соғыстан кейін үндістердің үкіметтік мекемелердегі қызметкерлер саны азайды, себебі 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін көптеген үндістер британдық колонияның азаматтығын жоғалтқан. 1952 жылы полицияда 150-ге жуық панджаби мұсылман және патан жұмыс істеген. Осы аралықта марварилер және тамил мұсылмандары сияқты басқа да үнді қауымдары Гонконгқа сауда жасау үшін келді. Көбірек үндістер халықаралық компаниялар, банк, әуежолдар, саяхат агенттіктері, медицина, БАҚ және сақтандыру салаларында жұмыс істеуге кірісті. Лауазымдар Үндістер Пакистандықтар Непалдықтар Гонконгтың жұмыс күші Менеджерлер және әкімшілік қызметкерлер 31,2% 9,2% 1,1% 10,7% Кәсіби / көмекші мамандар 22,3% 6,9% 4,3% 20,9% Офис кызметкерлері, үшінші сектор 18,1% 14,2% 20,7% 31,3% Шеберлік / машинаны басқарумен байланысты 4,9% 24,4% 29,2% 17,2% Технологиялық емес салалар 23,2% 45,2% 44,6% 19,5% (Источник: “香港南亞裔概況”, Халық санағы және статистика департаменті, 2001) Айына 4000 доллардан кем немесе 30,000 доллардан астам табыс табатын үнділердің үлесі Гонконгтың жалпы жұмыс күшінен немесе басқа Оңтүстік Азия ұлттарынан жоғары. Бұл екі полюсті табыс үлестірілімін көрсетеді. Жалақы диапазоны Үндістер Пакистандықтар Непалдықтар Гонконгтың жұмыс күші <4000 11,9% 2,9% 7,3% 10,4% 4,000 – 9,000 24,7% 51,4% 41,1% 32,8% 10,000 – 14,999 15,6% 27,8% 37,1% 23% 15,000 – 19,999 9,8% 6,4% 11% 11,5% 20,000 – 24,999 8,2% 4,5% 2,2% 7,8% 25,000 – 29,999 4,2% 1,3% 0,8% 3,4% ≥30,000 25,6% 5,8% 0,6% 11,1% (Источник: “香港南亞裔概況”, Халық санағы және статистика департаменті, 2001)

Гонконгтағы еңбек заңнамасы

Еңбек департаментінің жұмыспен қамту агенттігі Жұмыс Орны Ережесінің XII бөлігі мен Жұмыспен қамту агенттігі Ережелерін басқаруға жауапты. Олар Гонконгтағы кейбір жеке консулдықтармен бірлесіп жұмысшылардың келісімшарттарын рәсімдейді, ал Үндістанның қатысуынсыз индиялықтардың Гонконгта жұмыс табуы қиындауы мүмкін. Жергілікті индиялықтар Гонконгқа жақсы бейімделген. Олар Гонконгта тек физикалық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар Гонконг қоғамының толыққанды бөлігі. Олар ток-шоуларға, драмаларға, көркемөнер көрмелеріне немесе телебағдарламаларға қатысады. Сонымен қатар, жергілікті индиялықтар үшін "Сахиб Шри Гуру Гобинд Сингх Джи" білім беру трастын құрған сикхтер тобы да бар.

Тарих

Үндістан мен Гонконг арасындағы тарихи байланыстар Британдық Гонконгның құрылған шағына дейін жетеді. 1841 жылы Гонконгтың Поссессион Пойнтінде капитан Эллиот Гонконгты британдық иелік деп жариялаған кезде, сикх әскерлері ту көтеру рәсіміне қатысты. Сикхтар, парстар және басқа да Оңтүстік Азиялықтар Гонконгтың дамуына зор үлес қосты. Гонконгтағы алғашқы полиция қызметкерлері үндістер (сикхтар) болды, ал қазіргі полиция күшінің құрамында әлі де Оңтүстік Азиялықтар мен еуропалықтар бар. Гонконгтың жоғары дәрежелі мемлекеттік қызметкері бір кезде үнділік Харнам Сингх Гревал (сикх) болды, оның Гонконгтағы әулетінің тарихы 1800 жылдардың соңына дейін жетеді. Ол 1980 жылдары Көлік министрі және Мемлекеттік қызмет министрі қызметтерін атқарды. Гонконгтың көптеген ғасырлық мекемелері Оңтүстік Азиялықтардың белсенді қатысуымен құрылды, мысалы: Гонконг университеті сол кездегі губернатордың жақын досы, үнділік сэр Х.Н. Моди берген қаржыға негізделген. 100 жылдық тарихы бар «Жұлдызды паром» Дорабжи Наороджимен құрылған. Оңтүстік Азиялықтар Раттонджи ауруханасын да құрды, Эммануэль Белилос (бағдадтық еврей) Гонконг пен Шанхай банктік корпорациясының негізін қалаушылардың бірі болды, ал сэр Лоуренс Кадури Қытайдың «Жарық және қуат» компаниясына иелік етті. Хари Харилела (синдхи) «Алтын миль» Holiday Inn қонақ үйіне ие болды, ал Челларам отбасы кеме жүргізу саласында жұмыс істейді.

Ерте тарих

Үнді саудагерлері мен Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Гонконг 1841 жылы британдық колония болмас бұрын Макаода (1654) және Кантонда (1771) сауда қызметін бастаған еді. 1841 жылғы қаңтарда «Юнион Джек» туы көтерілген кезде, Үндістан субконтинентінен шамамен 2700 әскер және 4 саудагер келді. Үнді әскерлері мен саудагерлері Гонконгтың алғашқы дамуында маңызды рөл атқарды. Британдық Гонконгтың алғашқы жылдарында үнді алтын мохуры мен рупиясы заңды төлем құралы ретінде қолданылды. Гонконг және Шанхай банктік корпорациясы (HSBC) 1864 жылы құрылды, оның құрылтай комитетінің 13 мүшесінің арасында 2 парсы және 1 үнді еврейі болды. 1877 жылы Гонконгқа импортталған тауарлардың 43,24% Үндістаннан, ал Гонконгтан экспортталған тауарлардың 17,62% Үндістанға жіберілді. 1913 жылға қарай Үндістанмен сауда күрт төмендеді, Гонконг Үндістаннан бар болғаны 13,78% импорттаса, Гонконгтан экспорт 2,30% ға дейін азайды. Үнді бизнесмендері Гонконгтағы қоғамды құруға маңызды қайырымдылық көмектерін ұсынды: Хормусжи Новрожи Моди Гонконг университетінің (HKU) құрылуында елеулі рөл атқарды. Star Ferry компаниясын 1842 жылы Абдулалли Ибрахим құрды, ал 1888 жылдан бастап Дорабжи Наороджи дамытты. Коулун-Кантон темір жолының инженерлік қызметтеріне қызметкерлер Үндістаннан шақырылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін полиция күшінің 60% Пунджабтан шыққан сикхтерден тұрды. 1949 жылы Жехангир Хормусжи Раттонжи Раттонжи санаторийін ашты. Үндістан 1947 жылғы 15 тамызда Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанға дейін көптеген үндістер британдық Гонконгтың әскери, полиция және түрме қызметтерінде қызмет етті. 1952 жылы Үндістанның бизнес қауымдастығы Гонконгтағы Үндістан сауда палатасын (ICCHK) құрды. Оның мақсаты Гонконг пен Оңтүстік Қытайдағы үнді саудасының беделін жақсарту және дамыту болып табылады. 1955 жылдың өзінде губернатор Александр Грантем Гонконг тұрғындарының әл-ауқаты туралы Қытайдан пікір білдіруді сұрады, осы орайда колония Қытайға қайтарылғанда.

Гонконгтағы Үндістан әскері

Шығыс Үндістан компаниясының, Британдық Радж және Үндістан субконтинентіндегі князьдік мемлекеттердің сарбаздары Гонконгты Ұлыбританияның патшалық колониясы ретінде қорғауда және бекітуде маңызды рөл атқарды. Үндістан субконтинентінен келген әскерлердің мысалдары: 1-ші Траванкор Найр жаяу әскері, 59-шы Мадрас жергілікті жаяу әскері, 26-шы Бенгал жергілікті жаяу әскері, 5-ші жеңіл жаяу әскері, 40-шы Патан, 6-шы Раджпутана винтовкалық полкі, 11-ші Раджпуттар, 10-шы Джаттар, 72-ші Пунджабилер, 12-ші Мадрас жергілікті жаяу әскері, 38-ші Мадрас жергілікті жаяу әскері, Үндістанның медициналық қызметі, Үндістанның аурухана корпусы, Үндістанның Корольдік армиясының қызмет корпусы және т.б. Үндістаннан келген үлкен әскер контингенттері Британ Гонконгінің басталуынан бастап Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінге дейін Гонконгта гарнизондық қызметте болды. Гонконгтағы Үндістан әскери қызметтерінің үлесіне қатысты мәселелер соғыс орындарының физикалық тозуы, құжаттама мұрағаттары мен ақпарат көздерінің жойылуы, күмәнді тарихнама, ыңғайлы жақтық баяндамалар, қалалық аңыздардың негіссіз таратылуы және Гонконг, Ұлыбритания және Үндістандағы академиялық шеңберлердегі толық емес зерттеулер салдарынан туындайды. Гонконг шайқасында британдықтардың үлкен шығынға ұшырауына қарамастан, олардың үлесі көбінесе азайттылып немесе елеусіз қалдырылады. Бұған бір ерекшелік – Чандар С. Сундарамның 1940 жылғы желтоқсанда Гонконг пен Сингапур Корольдік артиллериясының (HKSRA) сикх артиллериялық есепшілерінің көтерілісін егжей-тегжейлі баяндаған мақаласы. Бұл көтеріліске Қытайдағы британдық күштердің қолбасшысы генерал-майор А. Е. Грассетттің өз құзырындағы барлық әскерлерге болат дулығаларды тағуға және киюге бұйрық беруі себеп болды. Бұл бұйрыққа Сикхтер, олардың әскери мәдениеті қырқылмаған шаштарын дөңгелектеп орамалға ораумен байланысты болғандықтан, наразылық білдіріп, бейбіт көтеріліс ұйымдастырды. Шығысқан жағдай демалыс алғанмен, Гонконгтегі сикх полиция қызметкерлері арасында британдықтарға қарсы наразылық сезімі анықталды. Билік органдары ұстаған екі сикх "бұзақысы" қашып кетті. Жапондықтар бақылауындағы Кантонға жеткен олар Бангкокқа жол беруді сұрады, онда олар Үндістанның тәуелсіз лигасының әріптестеріне қосыла алады. Бұл ұйым негізінен эмигрант сикхтерден тұрады және Үндістаннан британдықтарды күш қолданып, қажет болған жағдайда қуғынға салуға арналған. Бұл байланыс ақырында жапондықтар демеушілік еткен Үндістан Ұлттық Армиясының құрылуына әкелді. "Одақтас", "британдық", "Достастық" сияқты жалпылама сөздерді қолдану Гонконгты қорғаған әскерлердің көп бөлігі Үндістаннан келгенін назарға білдірмейді. Достастық соғыс зираттары комиссиясы (CWGC) Саи Ван соғыс зиратындағы үнді әскерлерінің қабірлерін "Достастық" сарбаздары деп белгілейді. Гонконг шайқасы туралы әскери кеңсе жазбаларының толыққанды онлайн нұсқасы әлі жарияланбаған. 1946 жылдан 1948 жылға дейін Гонконгте британдық әскери соттарымен өткізілген соғыс трибуналдарының іс жүргізулерінің көшірмелері негізінен мұрағаттар мен мамандандырылған мұражайларда сақталады.

Гонконгтың Бақытты аңғары

Индуистік ғибадатхананың артындағы төбеде, 1Б Вонг Ней Чонг жолында (Хэппи Вэлли ат шабуы алаңының қарсы бетінде) 8 индуист және сикх сарбазына арналған Ұлттар Достастығы Соғыс Қабірлері Комиссиясының (CWGC) ескерткіші орналасқан. Бұл сарбаздардың мәйіттері индуист ғибадатханасының артындағы кремация алаңында өртеліп, осы жерге қойылған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гонконг гарнизонының отарлық қорғанысына көмектесу үшін Гонконгта қызмет еткен сегіз үнді сарбазының есімдері жазылған үлкен ақ граниттік обелиск орнатылған. Әлемдегі барлық Ұлттар Достастығы Соғыс Қабірлері Комиссиясының (CWGC) ескерткіштері сияқты, әскери ескерткіш жалпы жұртшылыққа ашық және оған индуист ғибадатханасының арт жағындағы баспалдақ арқылы кіруге болады.

Гонконгтағы Бақытты аңғар мұсылман зираты

"Хэппи Вэлли" мұсылман зиратында Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қаза тапқан Үндістан құрлығынан келген 24 адамның қабірі бар. "Хэппи Вэлли" зиратының 1-бөлімінде екі дүниежүзілік соғыста қаза тапқан мұсылмандарға арналған ерекше ескерткіш орнатылған.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Үндістан армиясының сарбаздары Гонконг шайқасына қатысты. Үнді әскерлері бірнеше шетелдік полктерге де қосылды, мысалы, Гонконг-Сингапур корольдік артиллерия полкі, онда сикх артиллерияшылары қызмет етті. Жаулық қимылдар басталғанда Гонконгқа жіберілген АҚШ консулы Роберт Уорд, АҚШ-тың ең жоғары дәрежелі өкілі, 1941 жылдың желтоқсанында Гонконг гарнизонының әрекетін тікелей бағалады: "шын шайқас басталғанда британдық әскерлер қайта шегінді және қашып кетті. Еуразиялықтар жақсы соғысты, үндістер де солай істеді, бірақ Коулун шебі шотландтықтардың мойынсынуымен бұзылды. Материкте де осыған ұқсас жағдай болды".

Саяси жағдай

Үндістан субконтинентіндегі қоғамдық пікір, тек Ұлыбританиядан тәуелсіздік алумен айналысқандықтан, Үндістанның вице-королі үшін Британдық Үндістанның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына саяси келісім алу мүмкін болмады. Үндістер Ұлыбританияның отарлық территорияларын қорғау үшін Еуропа мен басқа жерлерде соғысқа тартылуға құлшынбады. Вице-король лорд Линлитгоудың Үндістанның соғысқа кіруін бір жақты түрде жариялауы, Үндістанның провинциялық жиналыстарының сайланған басшыларымен кеңеспей, азаматтық наразылық акцияларына және Ұлыбританиядан дереу тәуелсіздік талаптарына әкелді. Кейбір үндістер, оның ішінде британдық үнді армиясының әскери қызметкерлері ретінде шетелде қызмет ететін сарбаздар, Конгресс төрағасы Субхас Чандра Боздың Үндістан Тәуелсіздік лигасының Үнді ұлттық армиясына қосылу туралы шақыруларын қабылдады. Британдық үнді армиясында қызмет ететін сикхтерге діни дәстүрлеріне сәйкес түрбандарын сақтауға әдетте рұқсат берілетін. Хонконгтағы Корольдік артиллерияның Хонконг батареясының 12-ші ауыр полкіне Хонконгқа қызмет етуге жіберілген британдық үнді армиясының сикх сарбаздарына болат дулыға киюге бұйрық берілгені 1941 жылы көтеріліске ұласты, көптеген әскерлер бүлік жасады деп айыпталды. Британдық Үндістан соғысқа жоспарлау кезеңінде де (Шығыс топты жабдықтау кеңесі) және Азиядағы жауынгерлік операцияларда да қатысты.

Гонконг шайқасы

7-ші Раджпут полкінің 5-ші батальоны мен 14-ші Пенджаб полкінің 2-ші батальоны Гонконгты Жапон императорлық армиясы басып алған кезде Британ империясының барлық әскер құрамалары арасында ең көп жауынгерлік шығынға ұшырады. Жапон императорлық армиясы Гонконг шайқасы кезінде үндістандық бейбіт тұрғындары мен әскерлерге қатысты қырқыстар жасады.

Гонконгтағы үндістандық әскери тұтқындар үшін лагерьлер

Жапондықтар Гонконгты басып алған кезде үндістер көптеп Шам Шуи По казармаларында, Аргайл көшесіндегі лагерде, Ма Тау Чунгта, Стэнли тұтқын лагерінде, Норт Пойнт лагерінде және Гун Клуб Хилл казармаларында ұсталды. Үндістандық азаматтар Стэнли тұтқын лагеріндегі соғыс тұтқындарына азық-түлік жәрдемдерін жіберді. Үндістер тұтқын лагерьлерінде күзетшілер ретінде қарауылға қойылды. 1942 жылдың ақпан айының соңында жапон үкіметі Гонконгтағы 10947 тұтқынның ішінде 3829-ы үндістандық соғыс тұтқындары екенін мәлімдеді. Тұтқындық кезінде өзгелерден ерекше көзге түскен белгілі үндістандық соғыс тұтқындарының арасында 5/7 Раджпут полкінің капитаны Матин Ахмет Ансари және 2/14 Пенджаб полкінің сержант-майоры Хайдер Рехинан Хан болды. Гонконг шайқасынан аман қалған үндістердің тарихы әлі жарияланбады.