Кіріспе

1976 жылғы фильм

"Шатырдағы адам" (Mannen på taket) – Бо Видербергтің режиссерлік еткен 1976 жылғы шведтік полициялық процедуралық триллері. Ол Май Шёвалл мен Пер Вальхоудың 1971 жылғы "Қорқынышты адам" романы негізінде түсірілген. Фильмде Карл Густав Линдштедт, Свен Воллтер, Томас Хеллберг және Хокан Сернер түскен. Видербергтің режиссерлік жұмысына 1971 жылғы америкалық "Француз тікелей байланысы" фильмі шабыт берді, ал 1984 жылы Видерберг тағы бір қылмыстық фильм түсірді: "Майоркалық адам". Фильм 1977 жылы ең үздік фильм және ең үздік актер (Хокан Сернер) номинацияларында екі "Гулдбагге" сыйлығын жеңіп алды.

Сюжет

Швеция полициясының зейнеткері Стиг Ньман Стокгольм ауруханасында құпия ауруына емделгенде қатыгездікпен өлтіріліп, соққыға ұшырап, ішегі штыкпен тілінді. Тергеуді тәжірибелі зейнеткер Мартин Бек және көңілсіз детектив Айнар Ронн жүргізеді. Құрбан болған адам полиция өкілеттіктерін жеміссіз пайдаланғаны және азаматтарды қатыгездікпен ұрып-сапқылағаны анықталды. Нейманның әріптестері оны ұнатпаса да, оның мінез-құлқынан хабардар болғанмен, полиция күштерінің бірлігі оған қатысты шағымдарды басып, жазалау шараларын қабылдауға кедергі келтірді. Тергеу жалғасады, соңында Бек және оның командасы кісі өлтірушіге апаратын ізді табады – ол Эриксон есімді бұрынғы полиция қызметкері болып шығады. Эриксонның әйелі Марья қант диабетімен ауырған, инсулин алу үшін шығып, ауруынан есінен айырылған. Ньман оны көшеде есінен танып, медициналық көмек көрсетудің орнына, қоғамдық маскүнемдік үшін тұтқындап, күзет бөлмесіне қамаған. Ол комаға түсіп қайтыс болды, ал Эриксон полицияны осы трагедия үшін кінәлады. Бірнеше жыл өткен соң ол қоғамға бейімделе алмаған адам болып қалды, билік оның қызы Малинды одан айыру процесін жүргізіп жатыр. Бек командасымен бірге Эриксонға жақындағанда, ол Стокгольмнің орталық бөлігіндегі пәтер үйінің шатырына автоматты мылтық пен снайперлік винтовкамен көтеріледі. Ол кез келген полиция қызметкері мен көлігіне оқ атып, бір униформа киген офицерді өлтіріп, екіншісін ауыр жарақаттайды. Эриксонның ашу-ызасына ұшыраған екі полицей – детективтер Коллберг (жұмысына прогрессивті көзқарас танытқан, үйленген күйеу) және Ларссон (Коллбергті және жалпы Стокгольм полиция басшыларын ұнатпайтын, бірақ мықты және ақылды полицей) қатысады. Ларссон Эриксонның оғынан оқ тиген сынықтардан жарақат алады, олар дәрігер болып киініп, қауіпті аймақтан шығып кетеді. Полиция комиссары терроризмге қарсы жасақтарды, соның ішінде екі полиция тікұшағын шақыруға шешім қабылдағанда, Эриксон тікұшақтардың бірін атып, ол тұратын ғимаратқа жақын, Оденплан алаңына құлатады. Бек жеке бастама көтеріп, сыртқы баспалдақпен шатырға көтеріледі, бірақ кеудесіне оқ тиіп, ауыр жарақат алады және Коллберг оны құтқарып, ғимараттың қасбетімен қауіпсіз пәтерге жеткізгенге дейін шатырға апаратын қоршауда қан кетеді. Ларссон, Хулт (Нейманмен жақын дос болған және оның өлімінен кек алуға ниеттенген офицер), арнайы операциялар жасағы және өз қаруы бар азаматтық еріктілер Эриксон жасырынған шатырды жарылғыш заттармен жарыққызады. Ол оларды тоқтатып, Ларссонды атуға дайын тұрғанда, азаматтық адам оқ атып, Эриксонның иығына тигізіп, оны мүгедек етеді. Хулт Эриксонға ашуланып, бірақ басқа офицерлер ұстап алғанға дейін бір рет ғана бетіне соққы береді. Ларссон азаматтық адамға оқ атуға рұқсат бергенін айтады, өйткені бір полицейдің екінші полицейді атуы басқа мәселелер тудырады, және ол азаматтық адамның рұқсатсыз қаруы туралы сұрақтарға жауап беруі керек екенін ашық айтады. Фильм аяқталғанда Эриксон аспанға қарап тұрады.

Өндіріс

Актер Карл Густав Линдштедт Видеберг оны ток-шоуда қабақты қарап тұрғанын, эфирде екенін білмей, көргеннен кейін Бектің рөліне таңдалды. Бұрын Линдштедт көбінесе комедиялық фильмдердегі рөлдерімен белгілі болды. Түсірілім 1975 жылдың 11 желтоқсаны мен 1976 жылдың 30 сәуірі аралығында 3,9 миллион швед кронасы бюджетпен жүргізілді. Бо Видербергке жасанды театр қан ұнамағандықтан шошқаның қаны қолданылды.

Қабылдау

Тәнтігерлер өте жағымды пікір білдіріп, әсіресе диалогты жоғары бағалады. Швецияда бұл фильмді шамамен 750 000 адам көрді, бұл 1982 жылы "Фанни мен Александр" шыққанға дейін Швед кино институтының ең сәтті фильмі болды.