Барлық тілде заттың болуын білдіретін сөйлемдер бар. «There is/are» конструкциясы, экзистенциалдық сөйлемдер мен логикадағы «бар» ұғымы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"бар" / "бар екен"; бір нәрсенің болуы туралы айғақ. Экзистенциалдық клауза – бұл "Құдай бар" және "Аулада ұлдар бар" сияқты бір нәрсенің бар екендігіне немесе қатыстылығына сілтеме жасайтын клауза. Мұндай клаузаларды қолдануды предикат логикасындағы экзистенциалдық квантификацияға ұқсас деп қарастыруға болады, ол көбінесе "Болуға мүмкіндік бар" фразасымен білдіріледі. Әртүрлі тілдерде экзистенциалдық клаузаларды құру мен қолданудың әртүрлі жолдары бар. Ағылшын тіліндегі формалар туралы толық мәліметтерді ағылшын тілі грамматикасынан қараңыз: There as pronoun.
"there is"/"there are"; a claim that something exists
An existential clause is a clause that refers to the existence or presence of something, such as "There is a God" and "There are boys in the yard". The use of such clauses can be considered analogous to existential quantification in predicate logic, which is often expressed with the phrase "There exist(s) ". Different languages have different ways of forming and using existential clauses. For details on the English forms, see English grammar: There as pronoun.
Құрылу
Көптеген тілдер экзистенциалдық сөйлемдерді ерекше белгісіз қолданады, жай ғана қалыпты байланыс етістігінің формаларын пайдаланып (ағылшын тіліндегі «be» сөзінің эквиваленті), мұндағы түйін нәрсе бар екендігі айтылатын зат есім (немесе сөз тіркесі) болып табылады. Мысалы, фин тіліндегі «Pihalla on poikia» сөйлемі «Аулада ұлдар бар» дегенді білдіреді, сөзбе-сөз аударғанда «Аулада ұлдар». Кейбір тілдерде бұл үшін басқа етістік қолданылады: швед тіліндегі «finnas» етістігімен «Det finns pojkar på gården» сөйлемі «Аулада ұлдар табылды» дегенді білдіреді. Ал кейбір тілдерде байланыс етістігі қажет емес, «Аулада ұлдар» сияқты сөйлемдер қолданылады. Кейбір тілдерде «иелену» етістігі қолданылады, мысалы, серб-хорват тілінде «U dvorištu ima dječaka» сөйлемі «Аулада ұлдар бар» дегенді білдіреді. Кейбір тілдерде экзистенциалдық сөйлемдердің жоқтығы туралы бөлігі ретсіз құралады. Мысалы, орыс тілінде «есть» (бар/болады) сөзі оң экзистенциалдық сөйлемдерде (қазіргі уақытта) қолданылады, ал теріс сәйкесі «нет» (жоқ/болмайды) сөзі, логикалық түйін атау райда қолданылады. Ағылшын тілінде экзистенциалдық сөйлемдер әдетте «there» (бар) сөзімен жасалған формалды түйін құрылымын қолданады (there be), мысалы «There are boys in the yard», бірақ егер сөйлем басқа сөзбен басталса (әдетте орынды білдіретін), онда «there» сөзі кейде жіберіліп қалады, мысалы «In my room (there) is a large box». Ағылшын тіліндегі формалды түйінге ұқсас құрылымдар француз (il y a) және неміс тілдерінде де бар, олар «es ist, es sind» немесе «es gibt» сөздерін қолданады, сөзбе-сөз аударғанда «ол болады», «ол болады», «ол береді».
Many languages form existential clauses without any particular marker by simply using forms of the normal copula verb (the equivalent of English be), the subject being the noun (phrase) referring to the thing whose existence is asserted. For example, the Finnish sentence Pihalla on poikia, meaning "There are boys in the yard", is literally "On the yard is boys". Some languages have a different verb for that purpose: Swedish finnas has Det finns pojkar på gården, literally "It is found boys on the yard". On the other hand, some languages do not require a copula at all, and sentences analogous to "In the yard boys" are used. Some languages use the verb have; for example Serbo Croatian U dvorištu ima dječaka is literally "In the yard has boys". Some languages form the negative of existential clauses irregularly; for example, in Russian, есть yest ("there is/are") is used in affirmative existential clauses (in the present tense), but the negative equivalent is нет nyet ("there is/are not"), used with the logical subject in the genitive case. In English, existential clauses usually use the dummy subject construction (also known as expletive) with there (infinitive: there be), as in "There are boys in the yard", but there is sometimes omitted when the sentence begins with another adverbial (usually designating a place), as in "In my room (there) is a large box." Other languages with constructions similar to the English dummy subject include French (see il y a) and German, which uses es ist, es sind or es gibt, literally "it is", "it are", "it gives".
Бар болуын немесе бар екенін көрсету
Экзистенциалдық сөйлемдердің басты мағынасы – бір нәрсенің болуын немесе белгілі бір жерде, белгілі бір уақытта кездесуін білдіру. Мысалы, "Құдай бар" деген сөйлем Құдайдың бар екенін көрсетеді, ал "Үстелде қалам бар" деген сөйлем белгілі бір жерде қаламның болуын немесе бар екенін білдіреді. Экзистенциалдық сөйлемдер уақыт, жоққа шығару, сұрау түріне келтіру, модальдық көрсеткіштер, толықтық және тағы да басқа жағынан басқа сөйлемдер сияқты өзгертілуі мүмкін. Мысалы, "Құдай бар еді", "Құдай жоқ", "Құдай бар ма?", "Құдай болуы мүмкін", "Ол Құдайдың бар екеніне үміттенеді" сияқты сөйлемдерді айтуға болады.
The principal meaning of existential clauses is to refer to the existence of something or the presence of something in a particular place or time. For example, "There is a God" asserts the existence of a God, but "There is a pen on the desk" asserts the presence or existence of a pen in a particular place. Existential clauses can be modified like other clauses in terms of tense, negation, interrogative inversion, modality, finiteness, etc. For example, one can say "There was a God", "There is not a God" ("There is no God"), "Is there a God? ", "There might be a God", "He was anxious for there to be a God" etc.
Пингэлапез
Экзистенциалдық сөйлем – Микронезияның Пингэлапез тіліндегі төрт құрылымның бірі. Бұл құрылымда етістіктен кейінгі сөз тәртібі басым және не бар, не жоқ екенін көрсетеді. Экзистенциалдық сөйлем құрылымында тек бірнеше Пингэлапез етістігі қолданылады: "минаэ" – "болу", "сох" – "болмау", "дир" – "көптеп болу", және "даэри" – "аяқталу". Бұл төрт етістіктің де жалпы ерекшелігі – етістіктен кейін келетін жайт мүшесі, және олар көбінесе әңгімеге жаңа тұлғаларды енгізеді. Егер тұлға бұрыннан белгілі болса, етістік сөздің басына қойылады.
An existential sentence is one of four structures associated within the Pingelapese language of Micronesia. The form heavily uses a post verbal subject order and explains what exists or does not exist. Only a few Pingelapese verbs are used existential sentence structure: minae "to exist", soh "not to exist", dir "to exist in large numbers", and daeri "to be finished". All four verbs have a post verbal subject in common and usually introduce new characters to a story. If a character is already known, the verb would be used in the preverbal position.