Кіріспе

Экономист және жазушы (1728–1797)

Пьетро Верри графы (12 желтоқсан 1728 – 28 маусым 1797) – итальяндық экономист, тарихшы, философ және жазушы. 18 ғасырдағы итальян мәдениетінің ең маңызды тұлғаларының бірі ретінде, ол Ломбард реформашыл ағартушылығының негізін қалаушыларының бірі және Смиттен бұрынғы арзандық және молшылық туралы ең маңызды сарапшы саналады.

Баға теориясы

Верридің пікірінше, тауардың бағасы "қажеттілікпен" тікелей байланысты және "молдықпен" кері байланысты. "Қажеттілік" деп Верри кез келген белгісіз тілектерді емес, тауарларға деген нақты сұранысты түсінеді, яғни, кез келген тауардың күтілетін пайдасы оны алу үшін жеке тұлғалар төлеуге дайын шығындардан жоғары болатын сұраныс деңгейін. Верри тұтынушының басымдығын қаперіне алып, сұраныс ұсынысты реттейді, ал керісінше емес деп санайды. Ал "молдық" негізінен нарық түріне байланысты: нарық толық бәсекеге жақын болғанда ол көбірек болады.

Өндіріс пен тұтыну арасындағы тепе-теңдік

Өндіріс ("Верри терминдерінде қайта өндіріс") мен тұтыну арасындағы тепе-теңдік мәселесі, тепе-теңдіктің екі қарама-қарсы жағдайын қарастыра отырып талданады. Верридің үлесі оның әрекет теориясының негізгі теориялық қағидаларымен тығыз байланысты. Оның көтерілген мәселелері де өте жаңалыққа толы. Бірінші жағдайда ұлттық тұтыну өндірістен асып түскенде және сауда балансы нашарлағанда орын алады. Юмнан өзгеше, Верри ақшаның шығынына және одан туындайтын дефляцияға назар бөлмейді. Оның қызығушылығы нақты тепе-теңдікті қалпына келтіру механизмдеріне аударған. Тепе-теңдіксіздіктің екі мүмкін шешімі бар: біріншісі – теріс, ол факторлардың қозғалмалылығынан (еңбек күшінің бір бөлігінің эмиграциясы) тұрады. Екінші шешім басым болған жағдайда, елде жаңа өндірістік салалар құрылады: бұл жаңа өнеркәсіптер импортталған тауарларға сұраныс бағытталған шетелдегілермен сапа және баға жағынан бәсекелеседі. Импортты алмастыру процесі сауда балансын тепе-теңдікке келтіреді. Ішкі нарықтың кеңеюімен елдегі әл-ауқат артады. Бұл картинада идеялардың рөлі орталық: белгілі бір тауарларға ұлттық сұраныстың бар екенін түсінген адамдар тобы оны шетелдік бәсекелестерге қарағанда жақсы жағдайларда өндіреді. Екінші жағдайда тұтыну өндірістен кем, ал сауда балансы оң. Шындығында, Верри белгілі бір жағдайларда оң сауда балансының мүмкін екенін, инфляцияның оның міндетті салдары емес екенін және экономиканың нақты секторының өсуімен үйлесімді екенін көрсетуге тырысады. Инфляция тек қосымша ақша сұранысы ұсыныс тарапындағы қатаңдықтармен қақтығысқанда ғана пайда болады (бұл жағдайда ақша өзгермеген сатушылардың қолында "тоқтап қалады"). Дегенмен, мұндай жағдай "әдепті" елде болуы қиын. Верри инфляциясыз Хьюм-Кантильонның тарату механизмін сипаттайды. Қолдан қолға ауысып жатқан қосымша ақша өнеркәсіпті дамытуға ынталандырады және жұмыссыз факторларды жұмысқа қосады. Кірістің өсуі, жаңа қажеттіліктер мен жаңа өндірістерге негізделген Вериандық өзін-өзі дамыту механизмі осы алғашқы серпілістің нәтижесі болып табылады. Мұнда да кәсіпкерлік рух маңызды рөл атқарады.

Философиялық еңбектері

1763 жылы Верри өзінің алғашқы зерттеуін – «Meditazioni sulla felicita» философиялық памфлетін жазды. Верри азаматтық өмірге қатысты көзқарасының негізгі принциптерін баяндайды. Кейіннен, оның реформалық жұмысына қарсылық күшейгенде, Верри философияға көбірек берілді. 1773 жылы ол «Dell'indole del piacere e del dolore» («Құмар мен азабы туралы еңбек») деп аталатын еңбегін жазды, ал 1777 жылы «Osservazioni sulla tortura» («Азаптау туралы байқаулар») еңбегін жариялады, онда ол азаптаудың нәтижесіздігі мен қатыгездігін айқын көрсетті. Ол, тілектердің мүмкіндіктерден немесе «қуаттан» асып кетуі бақытсыздықтың өлшемі екенін айтады. Бақытты іздеу, бақытсыздықты жою арқылы – Пьетро Верридің саяси философиясының өзекті мәселесі. Ол бірден XVIII ғасырдың евдомистік көзқарастарының көрнекті өкілдерінің бірі болып көрінеді. Верридің пікірінше, бақытқа екі жолмен қол жеткізуге болады. Шындығында, бақыт – тілектер мен қуат арасындағы айырмашылықты азайтудан тұрады: мұндай азайту екі элементтің бірін немесе екіншісін өзгерту арқылы мүмкін. Сондықтан, бақыттың мәні айырмашылыққа дейін төмендетілсе, оны «қосу» (қуат арқылы) немесе «азайту» (тілектер арқылы) арқылы жеңуге болады. Верри қосуды артық деп жариялайды. Қуатты арттыру бақытқа жетудің басты жолы, тілектерді шектеумен салыстырғанда. Алайда, Верри бақыттың шарты ретінде, қолда бар нәрседен ғана ләззат алудың орнына, шығармашылыққа ерекше мән береді. Оның ең маңызды екі еңбегі («Құмар мен азаптың мәні туралы еңбек», 1773; «Бақыт туралы толғаулар», 1781) азаптың функциясы және қарама-қайшылықтар заңы туралы жаңа және тапқыр идеяларды қамтиды, оларды кейін Кант, Шопенгауэр және Вундт қабылдап, Дюмон, Буйльер және Регалия талқылады.

Кейінгі өмірі мен шығармалары

1777 жылы ол "Милан тарихы" ("History of Milan", екі томдық, 1783 және 1798) еңбегін бастады, бұл Ағарту тарихнамасының көрнекті мысалы. Австрияның Иосиф II-нің шіркеу реформалары оған "Венадағы Пий VI мен Иосиф II арасындағы диалог" ("Dialogo fra Pio VI e Giuseppe II a Vienna", 1782) жазуға шабыт берді, одан кейін "Папаның құлдырауы" ("La Decadenza del Papa") жарық көрді, ол Ағартушылық идеялардың Папалыққа тигізбеген әсеріне деген көңілінің тоңуымен ерекшеленеді. Иосиф II-нің өсіп келе жатқан зұлымдығы Верриді 1786 жылы Ломбардияның австриялық әкімшілігіндегі кез келген лауазымнан бас тартуға мәжбүр етті; он жылдан кейін, француз шапқыншылығынан кейін, ол Милан қалалық әкімшілігінің мүшесі ретінде оралды және Цизальпин Республикасының негізін қалаушылардың бірі болды. Якобиншілдіктің шектен шығуын мақұлдамаса да, Верри француз революциясынан кейін моральдық және экономикалық жақсару мүмкіндігін құптады, ол Ағартушылық қозғалысының әсерімен болды деп есептеді. 1786 жылы ол Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1797 жылғы 28 маусымда түні муниципалитет залындағы жиналыс кезінде ол алпыс сегіз жасында кенеттен қан тамырларының жарылуынан қайтыс болды. Ол Лазарретто ди Орнагодағы Қасиетті Марияның шіркеуінде бірінші әйелінің қасында жерленген. 1997 жылы Верринің қайтысының екі жүз жылдығына арналған итальяндық пошта маркасы шығарылды.