1537 жылғы Папаның құлшылықты тыйым салған бұйрығы

Кіріспе

Sublimis Deus (ағылшын тілінде: The sublime God; қате түрде Sublimus Dei деп аталады) – Рим папасы Павел III 1537 жылдың 2 маусымында жариялаған, Американың түпкілікті халықтарын («Батыс және Оңтүстік үндістері» деп аталады) және кейіннен ашылуы мүмкін немесе бұрыннан белгілі болған барлық басқа түпкілікті халықтарды құлдыққа салуға тыйым салатын папалық бұйрық. Онда үндістердің толыққанды саналы адамдар екендігі, тіпті олар дінсіз болса да, бостандық пен меншікке құқығы бар екендігі айтылған. Осыған байланысты тағы бір құжат – 1537 жылдың 29 мамырында шыққан Pastorale officium пасторальдық хаты, ол әдетте Sublimis Deus құжатына қосымша құжат ретінде қарастырылады. Veritas ipsa, Unigenitus Deus және Pastorale officium (1537 жылдың 29 мамыры) құжаттарымен осы бұйрықтың қалай байланысты екендігі туралы пікір таласы әлі де жалғасуда. Альберто де ла Гера Veritas ipsa және Unigenitus Deus бұл Sublimis Deus-тің басқа нұсқалары екенін, жеке бұйрықтар емес деп санайды. Джоэл Панзер Veritas ipsa-ны Sublimis Deus-тің алғашқы жобасы ретінде қарастырады. Sublimis Deus-та Павел III Американың түпкілікті халықтарын «шын мәнінде адамдар» деп жариялайды және олардың католиктік дінді түсінуге ғана қабілетті емес, сонымен қатар біздің мәліметтеріміз бойынша, оны қабылдауға өте құштар екендіктерін айтады, ал кез келген кері пікірді тікелей «адамзаттың жауынан» келген деп айыптайды. Ол оларды құлдыққа салуды ең қатаң түрде айыптайды, оны кез келген белгілі халық үшін, сондай-ақ болашақта ашылуы мүмкін халықтар үшін күшін жойды деп жариялайды, олардың бостандыққа және меншікке құқығын бекітеді және оларды дінге шақыруға шақырады.

Өмірбаян

Американың еуропалықтар бұрын білмейтін аймақтар екенін түсінгеннен кейін, осы жерлердің түпкі тұрғындарының нағыз адамдар екен бе, жоқ па деген сұраққа байланысты қызу пікірталас туды. Бұл оқиғамен бірге конкистадорлар мен отарлаушылардың осы жергілікті халыққа жасаған (жаман) қарым-қатынасы талқыланды. Sublimis Deus құжатының пайда болуына түрткі болған нәрсе – 1537 жылы Мексикадағы көрнекті миссионерлер кеңесі болды, онда архиепископ Хуан де Сумаррага, Бартоломе де Лас Касас және Пуэбла епископы Джулиан Гарсес қатысты. Олар жергілікті халықты дінге көшіру әдістерін, әсіресе францискан тәжірибесіндегі жаппай крещение рәсімін талқылады. Лас Касастың үндістерді дінге қалай көшіру керектігі туралы «De Unico Vocationis Modo» атты еңбегіне сүйене отырып, олар папаға Бернардино де Миная (шамамен 1489 жылы туған) есімді доминикан монахпен бірге Римге хат жіберді. 1537 жылы Миная Римге жетіп, үндістердің мүддесін қорғады. Оған жауап ретінде Папа Павел 1537 жылдың 29 мамырында «Pastorale officium» атты жарлық шығарды, онда жаңа ережеге бағынбағандардың барлығы автоматты түрде шіркеуден шығарылатыны жарияланды. «Pastorale officium» кейіннен күшін жойғанмен, Папа Павел III Sublimis Deus құжатын бірнеше күннен кейін, 1537 жылдың 2 маусымында жариялады. Stogre (1992) Sublimis Deus Католик шіркеуінің ресми ілімдерінің авторитетті жинағында, Denzinger-де жоқ екенін, ал оның («Pastorale officium») орындау жарлығы келесі жылы жойылғанын атап өтеді, бірақ бұл Sublimis Deus құжатының өзі де ресми түрде жойылғанын дәлелдемейді. Дэвис (1988) оның Испания коронасымен болған даудан кейін күшін жойғанын айтады. Батыс Индия Кеңесі мен корона бұл құжаттардың олардың қамқорлық құқықтарын бұзғанын және Папа оларды алып тастағанын мәлімдеді, бірақ олар таралуын жалғастырды және Ла Касас сияқты үнділердің құқықтарын қолдағандар оларды жиі сілтеме ретінде пайдаланды. Falkowski (2002) айтуынша, Sublimis Deus Папа Александр VI-ның Inter caetera бұйрығының күшін жойған, бірақ отарлаушыларға жергілікті халықты дінге көшіру міндетін тастап кеткен. Prein (2008) бұл жарлықтарды Inter caetera-мен үйлестірудің қиындығын байқады. Әке Густаво Гутьеррес Sublimis Deus құжатын түпкілікті индейлердің жағдайына қатысты Папаның ең маңызды құжаты деп сипаттап, оның барлық христиандарға арналғанын айтады. Maxwell (1975) бұл бұйрықтың үндістерді құлдыққа салуға рұқсат берудің дәстүрлі ілімін өзгертпегенін атап өтеді, егер олар «христиандық әлемнің жаулары» деп есептелсе, онда бұл шіркеу тарапынан «әділ соғыс» деп қарастырылар еді. Stogre (1992) үнді халықтарының өзін-өзі қорғауға толық құқығы болғанын қосымша атап көрсетеді. Rodney Stark (2003) бұл бұйрықты «керемет» деп сипаттап, оның пікірінше, оның кеш жарыққа шығуының себебі – протестант тарихшыларының немқұрайлылығынан туындаған. Falola бұл бұйрықтың Жаңа әлемнің жергілікті халықтарына қатысты екенін және Испания монархиясы мен Киелі Рим императоры ынталандырған атлантикалық Африка құл саудасын айыптамағанын мәлімдейді.

With the realization that the Americas represented regions of the Earth of which the Europeans were not aware earlier, there arose intense speculation over the question whether the natives of these lands were true humans or not. Together with that went a debate over the (mis)treatment of these natives by the Conquistadores and colonists. The main impetus for Sublimis Deus was a council held by prominent Missionaries in Mexico in 1537, including Archbishop Juan de Zumárraga, Bartolomé de Las Casas and Bishop of Puebla Julián Garcés. They discussed the methods of converting the natives, especially the Franciscan practice of mass baptism. Basing a recommendation to the pope on Las Casas' treatise on how to convert the Indians, "De Unico Vocationis Modo", they sent a letter to Rome with Dominican friar named Bernardino de Minaya (born c. 1489). In 1537, Minaya arrived in Rome and pleaded his case on behalf of the Indians. In response, Paul issued Pastorale officium, a brief that declared automatic excommunication for anyone who failed to abide by the new ruling, on May 29, 1537. Though Pastorale officium was later annulled, Pope Paul III released Sublimis Deus days later on June 2, 1537. Stogre (1992) notes that Sublimis Deus is not present in Denzinger, the authoritative compendium of official teachings of the Catholic Church, and that the executing brief for it ("Pastorale officium") was annulled the following year, though this is not conclusive proof that Sublimis Deus itself was ever officially annulled. Davis (1988) asserts it was annulled due to a dispute with the Spanish crown. The Council of The West Indies and the Crown concluded that the documents broke their patronato rights and the Pope withdrew them, though they continued to circulate and be quoted by La Casas and others who supported Indian rights. According to Falkowski (2002) Sublimis Deus had the effect of revoking Pope Alexander VI's bull Inter caetera but still leaving the colonizers the duty of converting the native people. Prein (2008) observes the difficulty in reconciling these decrees with Inter caetera. Father Gustavo Gutierrez describes Sublimis Deus as the most important papal document relating to the condition of native Indians and that it was addressed to all Christians. Maxwell (1975) notes that the bull did not change the traditional teaching that the enslavement of Indians was permissible if they were considered "enemies of Christendom" as this would be considered by the Church as a "just war". Stogre (1992) further argues that the Indian nations had every right to self defense. Rodney Stark (2003) describes the bull as "magnificent" and believes the reason that, in his opinion, it has belatedly come to light is due to the neglect of Protestant historians. Falola asserts that the bull related to the native populations of the New World and did not condemn the transatlantic African slave trade stimulated by the Spanish monarchy and the Holy Roman Emperor.