Әбу Убайда әл-Жаррахи: Сахаба және сардар

Кіріспе

Мұхаммедтің серігі және әскери қолбасшы (583–639)

ʿĀmir ibn ʿAbd Allāh ibn al Jarrāḥ (عامر بن عبدالله بن الجراح; 583–639 CE), немесе Әбу ʿУбайда (أبو عبيدة) ретінде жақсы танылған, мұсылман қолбасшысы және Пайғамбардың серіктерінің бірі. Ол жұмаққа кіретіні уәде етілген он адамның бірі ретінде ең көп танылады. Рашид халифа Омардың тұсында Рашид армиясының ірі бөлігіне қолбасшылық етті және Халифатқа Омардың тағайындаған мұрагерлерінің тізіміне енді, бірақ 639 жылы Омардан бұрын Амвас індетінен қайтыс болды.

Ата-бабалары мен ерте өмір

Әбу Убайда Құрайш тайпасының әл-Харит ибн Фихр руына, сондай-ақ Балхарит деп аталатын тобына жатты. Бұл ру Хеджаз (Батыс Арабия) аймағындағы Мекке қаласының төменгі жағында қоныстанды, ал Мекке – Құрайш тайпасының отаны еді. Исламға дейінгі кезеңде (620 жылдарға дейін) Балхарит тайпасы Бану Абд Манафпен (Ислам пайғамбары Мұхаммедтің ата-тегі) Мутайябун тобында одақтас болды, Бану Абд әл-Дар бастаған басқа Құрайш руларына қарсы тұрды. Әбу Убайданың әкесі Абд Алла VI ғасырдың соңында Хауазин көшпенділеріне қарсы болған Фиджар соғысында Құрайштің басшыларының бірі болды. Оның анасы да Құрайш тайпасынан еді. Әбу Убайда шамамен 583 жыл шамасында дүниеге келді. Исламды қабылдамас бұрын ол Құрайш тайпасының ақсүйектерінің бірі саналды және тайпаластары арасында көңілжайлылығы мен батылдығымен танымал болды.

Пайғамбардың жолдасы .

611 жылы Мұхаммед Мекке халқына Алланың бірлігі туралы уағыз айта бастады. Ол ең жақын серіктері мен туыстарын жекелеп, Ислам жолына шақырды. Әбу Бәкірден бір күн кейін, 611 жылы 28 жасында ол Исламды қабылдады. Әбу Убайда мұсылмандар Меккеде басынан өткерген ауыр сынақтарды толық бастан кешірді. Басқа ерте мұсылмандармен бірге, ол Құрайштардың ұяттауы мен зорлық-зомбылығына төтеп берді. 623 жылы Мұхаммед Меккеден Мединеге хижрет жасағанда, Әбу Убайда да осымен бірге көшті. Мұхаммед Мединеге келген соң, әрбір хижретшіні (мухаджир) Медине тұрғындарының бірімен (ансар) бауырластырып, Мұхаммед ибн Масламаны Әбу Убайдамен жұптастырып, оларды дінде бауырлар етті.

Мұхаммедтің әскери мансабы

624 жылы Әбу Убайда мұсылмандар мен Меккелік Құрайштар арасындағы алғашқы маңызды шайқас – Бадр шайқасына қатысты. Осы шайқаста ол Құрайш әскерінің қатарында соғысып жатқан өз әкесі Абдулла ибн әл-Жаррахқа қарсы күресті. Абдулла ибн әл-Жаррах ұлына қылышпен шабуыл жасады, ал Убайда оны өлтірді. 625 жылы ол Ухуд шайқасына қатысты. Шайқастың екінші кезеңінде Халид ибн әл-Валидтің атты әскері мұсылмандарға артынан шабуыл жасап, исламдық жеңісті жеңіліске айналдырғанда, мұсылман әскерлерінің көп бөлігі шайқас алаңынан қашқазып, санаулы ғана жауынгер тұрып қалды. Әбу Убайда олардың бірі болды және ол Мұхаммедті Құрайштардың шабуылынан қорғады. Сол күні Мұхаммедтің қаруынан екі тізбек оның жақтарына кіріп кеткенін шығаруға тырысқанда Әбу Убайда екі алдыңғы тісінен айырылды. Кейін, 627 жылы ол Қазандағы шайқасқа және Бану Құрайзаға жасалған шабуылға қатысты. Ол сонымен қатар, жақын ауылдарды тонаған Талиба және Анмар тайпаларын талқандау үшін аттанған кішкентай отрядтың басшысы болды. 628 жылы ол Худайбия шартына қатысып, осы келісімге куәгерлік еткендердің бірі атанды.

Әбу Бәкірдің мұрагерлік жолындағы рөлі

632 жылы Мұхаммед (с.ғ.с.) қайтыс болды, және мұсылмандар жаңа қалыптасқан қауымның басшысы болар кімге дейін келіспеушілікке түсті. Ислам пайғамбарының қайтыс болған күнінің өзінде ансарлар Сақифа деп белгілі болған даулы жиналысқа шақырылды. Олар өздерінен біреуін халифа етіп таңдады. Олардың басты мақсаты – мекеліктердің, әсіресе құрайыштар аристократиясының жаңа мүгештерінің үстемдік құруына жол бермеу еді. Мұхажирлер арасында пікірлер екіге бөлінді: бірі Мұхаммедке (с.ғ.с.) туысқандық жақындығымен жақын адамды, атап айтқанда Әлиді қолдады, оны Мұхаммед (с.ғ.с.) өзінен кейін орын алады деп санады. Мұхажирлердің екінші тобы Әбу Бәкірді оның егделігі, Мұхаммедке (с.ғ.с.) жақындығы және пайғамбардың соңғы жылдарындағы маңызды рөліне байланысты қолдады. Құрайыштардың көп бөлігі, Әбу Суфяннан басқа, Әбу Бәкірді қолдады. Ислам дәстүрі Әбу Бәкір, Омар және Әбу Убайданың бірлесіп әрекет еткенін және Сақифада ансарларға қарсы шешімді түрде араласып, ықпал еткенін көрсетеді. Пікір алмасып, талқылаудан кейін, үштік ансарлардан Әбу Бәкірге адалдық серт берді, олардың наразылықтарына қарамастан. Қазіргі заманғы тарихшы Элиас Шуфанидің мәлімдемесіне сәйкес, Омар бастапқыда Әбу Убайданы қолдаған, бірақ Әбу Бәкірге қарсы оған жеткілікті қолдау болмаған, сондықтан ол басқа мүмкін үміткерлерге қарсы оны қолдады. Әл-Баладури тарихындағы бір хабарламада Мұхаммед (с.ғ.с.) қайтыс болғаннан кейін Омар Әбу Убайдаға: «Қолыңды соз, бізге саған бай’а [сенім серті] берейік, өйткені сен осы үмметтің (мұсылман қауымының) қамқоршысы (Амин) болғансың, пайғамбар сені осылай атады», – деді. Содан кейін Әбу Убайда Әбу Бәкірдің пайдасына бас тартты. Әл-Табари тарихындағы тағы бір хабарламада Әбу Бәкір Сақифада халифалықты Омарға немесе Әбу Убайдаға ұсынды, бірақ екеуі де Әбу Бәкірдің мұрагерлігіне талапкер екенін қатыстыра айтты.

Әскери қызметке орналасу және жоғарғы қолбасшылыққа тағайындалу

Ридда соғыстары аяқталысымен, Әбу Бәкір сол аймақты жаулап алу үшін Византияның Сириясына бірдей немесе әртүрлі уақыт аралықтарында үш немесе төрт әскер жіберді. Ертедегі ислам дәстүрінде, соның ішінде Ибн Хубайш әл-Асади, әл-Масуди (956 ж. ө.), әл-Азди (944 ж. ө.) еңбектерінде, сондай-ақ 10-ғасырдағы жинақталған «Китаб әл-Ағани» кітабында Әбу Убайда осы қолбасшылардың бірі ретінде көрсетілген бірнеше нұсқа бар. Дегенмен, қазіргі зерттеулер, оның ішінде тарихшылар Х. А. Р. Гибб, С. Х. Беккер, Филип К. Хитти, Андреас Стратос, Д. Р. Хилл және Халил Атамана оның жіберуін Әбу Бәкірдің өлімінен кейін деп санайды. Аль-Баладуридің ерте мұсылман жаулап алуларының тоғызыншы ғасырдағы толық тарихында, ол «Әбу Убайданы Әбу Бәкір жіберген деген мәлімдемеде шындық жоқ» дейді. Керісінше, халифа «Әбу Убайданы әскерлердің біріне жібермекші болды, бірақ ол халифтен осы тапсырмадан босатуды сұрады». Атамана исламдық дереккөздердегі «кейбір меңзеулер» Әбу Убайданың Мұхаммедтің бірнеше жорықтарына қатысқанына және мұсылмандар арасында жоғары мәртебеге ие болғанына қарамастан, Әбу Бәкір ұсынған лауазымды қабылдау үшін қажетті әскери тәжірибесі мен лайықтылығы болмағанын көрсетеді. Қазіргі зерттеулер Әбу Убайданы Сирия майданына Әбу Бәкірдің ізбасары Омар жібергенін көрсетеді. Ал ертедегі мұсылман авторлары әл-Баладури, әл-Фасауи (890 ж. ө.) және Ибн Асакир (1175 ж. ө.) оны күшейтілген әскердің қолбасшысы ретінде атап көрсетеді. Оның келуі шамамен 636 жылы болған, бұл 635 жылдың соңында Дамаскты мұсылмандардың алғашқы басып алуынан кейін немесе Ярмук шайқасына дайындық кезінде болды. Сол кезде Сириядағы мұсылман әскерлерінің жоғарғы қолбасшысы Халид ибн әл-Валид болды. Омар Әбу Убайданы билікті өз мойнына алу үшін жіберген болуы мүмкін. Ислам дәстүріндегі бірнеше деректерде Әбу Убайда халифаның бұйрығын армияның қалған бөлігінен жасырған, себебі Халидтің беделін түсірмей немесе мұсылмандар Византиямен үлкен қақтығыстың алдында көтеріліс тудырмау үшін. Атамана бұл мәлімдемелердің сенімділігін жоққа шығарып, оларды әскери тұрғыдан қисынсыз деп санайды және бұл командадағы өзгерісті драмаландыру және Әбу Убайданың «адамгершілік үстемдігі мен өзімшілдігін» көрсету мақсатында жасалғанын айтады. Оның орнына, Атамана Әбу Убайданы жоғарғы қолбасшылыққа Омар тағайындады деп санайды, ол Әбу Убайдамен хаттар мен елшілер арқылы үнемі байланыста болды, Ярмуктағы шешуші мұсылман жеңісінен кейін. Әбу Убайда сол кезде тағайындалған болуы мүмкін, өйткені Сирияның Византия қорғанысына үлкен нұқсан келген кезде, Халид сияқты әскери қолбасшыдан емес, басқаруға қабілетті әкімші қажет болды. Ислам дәстүрі Халидтің Әбу Убайданың пайдасына төмендетілуінің көптеген моральдық және жеке себептерін ұсынады, бірақ қазіргі заманғы тарихшылардың көпшілігі оларды ішінара жарамды немесе әдеби жаңалықтар деп санайды. Атамананың пікірінше, Әбу Убайда тағайындалған себебі Халид пен оның Арабия мен Ирактан келген тайпа мүшелерінің үлкен күші, олардың отбасыларымен бірге, Сирияның ежелгі қалыптасқан, бұрын Византиямен одақтас және әскери тәжірибелі араб тайпаларына қауіп төндірді. Омар Византияға қарсы қорғаныс желісін құру үшін олардың қолдауы маңызды деп санады. Сондықтан ол Халидтің дәрежесін төмендетіп, оның әскерін таратып, қалдықтарын Ирактағы Сасанид майданына ауыстырды.

As the Ridda wars came to an end, Abu Bakr dispatched three or four armies at the same or different intervals toward Byzantine Syria to conquer that region. Though there are several versions in the early Islamic tradition, including in the works of Ibn Hubaysh al Asadi , al Mas'udi (d. 956), al Azdi (d. 944), as well as the 10th century compiled Kitab al Aghani, that place Abu Ubayda as one of these commanders, modern research, including by historians H. A. R. Gibb, C. H. Becker, Philip K. Hitti, Andreas Stratos, D. R. Hill and Khalil Athamina date his dispatch to after Abu Bakr's death. In the comprehensive 9th century history of the early Muslim conquests by al Baladhuri, the latter states "there is no truth" to the claim Abu Ubayda was sent by Abu Bakr; rather, the caliph "intended to send Abu ʿUbayda at the head of one of the armies, but the latter asked the caliph to relieve him of this mission". Athamina assesses that "certain allusions" in the Islamic sources offer context to the notion that Abu Ubayda, despite his participation in several expeditions under Muhammad and his high standing among the Muslims, did not have the desire nor the necessary military experience and merit to accept the post Abu Bakr offered him. Modern research indicates that Abu Ubayda was dispatched to the Syrian front by Abu Bakr's successor, Umar, and early Muslim authors al Baladhuri, al Fasawi (d. 890) and Ibn Asakir (d. 1175) mention it was in the capacity of commander of an army of reinforcements. His arrival most likely dated to around 636, shortly after the first Muslim capture of Damascus in late 635 or during the preparation for the subsequent Battle of the Yarmuk. At the time, supreme command of the Muslim armies in Syria was held by Khalid ibn al Walid. Umar may have sent Abu Ubayda to assume the supreme command. Several accounts in the Islamic tradition claim Abu Ubayda concealed the caliph's order from the rest of the army to avoid potentially insulting Khalid or provoking a mutiny while the Muslims were on the cusp of a major confrontation with the Byzantines. Athamina dismisses the reliability of these claims, considering them militarily illogical and meant to dramatize the change in command and emphasize Abu Ubayda's "moral superiority and unselfishness". Instead, Athamina maintains Abu Ubayda's appointment to the supreme command was made by Umar, who had kept in constant contact with Abu Ubayda through letters and emissaries, after the decisive Muslim victory at the Yarmuk. Abu Ubayda may have been chosen to lead at that time, when the Byzantine defense of Syria had taken an enormous blow, as the circumstances called for an able administrator to take the helm from a military commander like Khalid. The Islamic tradition provides a host of moral and personal reasons why Khalid was demoted in favor of Abu Ubayda, but most modern historians view these as either partially valid or literary innovations. Athamina holds Abu Ubayda was likely installed because Khalid and his large force of tribesmen from Arabia and Iraq, along with their families, presented a threat to the old established, formerly Byzantine allied, and militarily experienced Arab tribes of Syria, whose defection was considered vital by Umar to form a network of defense against the Byzantines. This motivated him to demote Khalid and disband his army, the remnants of which were transferred to the Sasanian front in Iraq.

Аджнадайн мен Дамаск

Көп ұзамай мұсылмандар Иерусалимнен оңтүстік-батысқа қарай шамамен 24 шақырым жерде орналасқан Айнадайн деген жерде 90 мың византиялық (Шығыс Рим) әскерінің жиналғанын естіді. Мұсылман әскерінің барлық бөлімдері, шамамен 32 000 сарбаз, 634 жылдың 24 шілдесінде Халидпен Айнадайнде қосылды. Халид ибн әл-Валидтің басшылығымен мұсылмандар 634 жылдың 30 шілдесінде Айнадайн шайқасында византиялық әскерді жеңді. Бір аптадан кейін Әбу Убайда Халидпен бірге Дамаскқа қарай жолға шықты. Дамаскқа бара жатқанда олар 634 жылдың тамыз айының ортасында Якуза шайқасында тағы бір византиялық әскерді жеңді. Калоис және Дамаск әкімі Азраил Халидтің жасағын тоқтату үшін тағы бір әскерді басқарды, бірақ олар да 634 жылдың 19 тамызында Марадж әл Сафар шайқасында жеңілді. Келесі күні мұсылмандар Дамаскқа жетіп, қаланы 30 күнге қоршады. Дамаскіден 32 шақырым қашықтықтағы Санита әл Уқаб шайқасында император Гераклий жіберген византиялық күштерін жеңгеннен кейін Халидтің әскері қалаға шабуыл жасап, кірді. Халидтің бөлімдері солтүстік-шығыстан қаланы қоршағанда, император Гераклийдің күйеуі деп есептелетін Томас 19 қыркүйекте Баб әл-Жабия қақпасын қоршап тұрған Убайдаға қаланы тапсырды. Халид ибн әл-Валид Әбу Убайданы Дамаск қаласының Жабия қақпасын қоршауға тағайындады. Халид ибн әл-Валид қалаға шабуыл жасап, күшпен басып алғаннан кейін Дамаскіге бейбітшілік сыйлаған – Әбу Убайда болды. Әбу Убайда, Шұрахбиел ибн Хасана және Амр ибн әл Ас, Халидтің Шығыс қақпасынан шабуыл жасағанын білмей, олармен бейбітшілікке келді, оған Халид те мәжбүрлі түрде келісім берді. Византиялық әскерге үш күндік уақыт берілді, олар отбасыларымен және мүліктерімен қалаған жерлеріне кетуге рұқсат етілді. Ал кейбіреулері Дамаскіде қалып, салық төлеуге келісті. Мұсылмандар Эмессаға баратын жолды бақылап отырды, сондықтан византиялықтар батысқа, содан кейін Бекаа аңғары арқылы солтүстікке қарай жол тартты. Үш күндік бітім аяқталғаннан кейін Халидтің басшылығындағы мұсылман атты әскері византиялық колоннаны Эмесса жолы арқылы қуа жөнелді және оларды солтүстік-батыстағы Бекаа аңғарында, Антиохияға баратын жолға түсер алдында ұстады – бұл оқиға Марадж әл Дебадж шайқасы ретінде тарихқа енді.

Soon the Muslims heard of a gathering of 90,000 Byzantine army (Eastern Roman army) at Ajnadayn, about 15 mile (24 km) southwest of Jerusalem. All the divisions of the Muslim army, about 32,000 in number, joined Khalid at Ajnadayn on 24 July 634. Under the command of Khalid ibn al Walid the Muslims defeated the Byzantine army there on 30 July 634 at the Battle of Ajnadayn. After one week, Abu Ubayda, along with Khalid, moved towards Damascus. On their way to Damascus, they defeated another Byzantine army at the Battle of Yakusa in mid August 634. Caloiis and Azrail, the governor of Damascus, led another army to stop Khalid's corps but they were also defeated in the battle of Maraj al Safar on 19 August 634. The next day the Muslims reached Damascus and besieged the city, which continued for 30 days. After defeating the Byzantine reinforcements sent by Emperor Heraclius at the Battle of Sanita al Uqab, 20 mile (32 km) from Damascus, Khalid's forces attacked and entered the city. With Khalid's divisions investing the city from the northeast, Thomas, the purported son in law of the Emperor Heraclius, surrendered the city to Ubayda, who was besieging the Bab al Jabiya (Jabiya Gate), on 19 September 634. Abu Ubayda was appointed by Khalid ibn al Walid to siege the Jabiya Gate of Damascus. It was Abu Ubayda who gave peace to Damascus after Khalid ibn al Walid attacked the city and conquered it by force. Abu Ubayda, Shurahbeel ibn Hassana and 'Amr ibn al 'As, unaware of Khalid's attack from the Eastern Gate, gave peace to them, which was reluctantly endorsed by Khalid. The Byzantine army was given a cease fire of three days and allowed to go as far as they could with their families and treasure. Others simply agreed to stay at Damascus and pay tribute. The Muslims controlled the road to Emessa, so the Byzantines went west and then north up the Beqaa Valley. After the three day truce was over, the Muslim cavalry, under Khalid's command, pursued the Byzantine column via the shorter Emessa road and caught them in the northwest Beqaa Valley, just before they entered the mountains en route to Antioch at the Battle of Maraj al Debaj.

Орталық Сирияны жаулап алу

Әбу Убайда бас қолбасшы болып тағайындалғаннан кейін көп ұзамай ол Бейруттен шығысқа қарай Захлеге жақын орналасқан Абу әл-Қудс қаласында (қазіргі Абла) жыл сайынғы жәрмеңкеге шағын жасақ жіберді. Бұл жәрмеңкені византиялық және христиан араб гарнизоны күзетіп тұрды, гарнизонның мөлшерін мұсылман хабаршылары дұрыс бағаламай, кішкентай мұсылман жасағын тез қоршап алды. Толығымен жойылмас бұрын, Әбу Убайда жаңа хабар алғаннан кейін Халидті мұсылман әскерін құтқару үшін жіберді. Халид сол жерге жетіп, оларды 634 жылдың 15 қазанында Абу әл-Қудс шайқасында жеңіп, жәрмеңкеден тоналған олжамен және жүздеген византиялық тұтқындармен оралды. Сирияның орталық бөлігін басып алған мұсылмандар византиялықтарға шешуші соққы берді. Солтүстік Сирия мен Палестина арасындағы байланыс үзілді. Әбу Убайда теңіз деңгейінен 152 метр төмен орналасқан Фахлге (Пелла) қарай жорыққа шығуды шешті, онда күшті византиялық гарнизон және Ажнадайн шайқасының қалғандары болды. Бұл аймақ маңызды болды, өйткені осы жерден византиялық әскер шығысқа қарай шабуылдап, Арабиямен байланыс жолын кесіп тастауға мүмкіндік алатын еді. Сонымен қатар, артында осындай үлкен гарнизон болғандықтан Палестинаға шабуыл жасау мүмкін болмады. Сондықтан мұсылман әскері Фахлға жылжыды. Византиялық әскер 635 жылдың 23 қаңтарында Фахл шайқасында жеңілді.

Емеса үшін шайқастар және Дамасктің екінші шайқасы

Палестина мен Иорданияның кілті болған шайқастан кейін мұсылман әскерлері бөлініп кетті. Шұрақбиел мен Амрдың жасақтары Палестинаны басып алу үшін оңтүстікке жылжыды. Ал Әбу Убайда мен Халид салыстырмалы түрде ірі жасақпен Ливан арқылы солтүстікке қарай, Ливан мен Солтүстік Сирияны жаулауға бет бұрды. Мұсылмандар Фальда тоқтағанда, Гераклий мүмкіндікті сезініп, Дамаскіді қайта басып алу үшін генерал Теодор Тритрий басқаратын әскерді жіберді. Гераклий осы жаңа әскерді жіберген соң, мұсылмандар Фальдағы мәселені шешіп, Емесаға қарай жолға шықты. Византия әскері мұсылмандармен Емесаға жартылай жолда, Марадж әл-Румде кездесті. Түнде Теодрас әскерінің жартысын Дамаскқа жіберіп, мұсылман гарнизонына күтпеген шабуыл жасауды көздеді. Халидтің тыңшысы осы жоспарды хабарлап, Халид Әбу Убайдадан рұқсат алып, жылдам әскерімен Дамаскқа беттеді. Әбу Убайда Мардж ар-Рум шайқасында византиялықтарды жеңгенде, Халид жеңіл атты әскерімен Дамаскқа жетіп, екінші Дамаск шайқасында Теодрасты талқан етті. Бір аптадан кейін Әбу Убайда өзі Ұлы Юпитер храмы орналасқан Гелиополис (Баалбек) қаласына қарай аттанды. Қарсылық аз болды, қала мұсылман билігін мойындап, жәрдем төлеуге келісті. Әбу Убайда Халидті тікелей Емесаға жіберді. Емеса мен Халкис бір жылға бейбітшілік сұрады. Әбу Убайда осы ұсынысты қабылдап, Емеса мен Халкиске шабуыл жасаудың орнына, басып алынған жерлерде билігін нығайтып, Хама мен Маарат ан-Нуманды жаулады. Алайда, Гераклийдің бұйрығымен жасалған осы бейбіт келісімдер мұсылмандарды алдап, Солтүстік Сирияның (қазіргі Ливан, Сирия және Оңтүстік Түркия) қорғанысын дайындау үшін уақыт беруді мақсат еткен еді. Антиохияда үлкен әскер жинап, Гераклий оларды Солтүстік Сирияның стратегиялық маңызды аймақтарын, Емеса мен Халкис сияқты жерлерді күшейтуге жіберді. Византия әскері қалаға келген соң, бейбіт келісім бұзылды. Әбу Убайда мен Халид Емесаға қарай жорыққа шықты, ал Халидтің алғы шебін тоқтатуға тырысқан византиялық әскер жеңіліске ұшырады. Мұсылмандар Емесаны қоршады, ол алты айлық қоршаудан кейін 636 жылдың наурыз айында бағындырылды.

After the battle, which would prove to be a key to Palestine and Jordan, the Muslim armies split up. Shurahbeel and Amr's corps moved south to capture Palestine. Meanwhile, Abu Ubayda and Khalid with a relatively larger corps moved north through Lebanon to conquer Lebanon and northern Syria. While the Muslims were occupied at Fahl, Heraclius, sensing the opportunity, quickly sent an army under General Theodore Trithyrius to recapture Damascus, where a small Muslim garrison had been left. Shortly after Heraclius dispatched this new army, the Muslims having finished the business at Fahl, were on their way to Emesa. The Byzantine army met the Muslims half way to Emesa, at Maraj al Rome. During the night, Theodras sent half of his army towards Damascus to launch a surprise attack on the Muslim garrison. Khalid's spy informed him about the move, Khalid having received permission from Abu Ubayda, galloped towards Damascus with his mobile guard. While Abu Ubayda fought and defeated the Byzantine army in the Battle of Marj ar Rum, Khalid moved to Damascus with his light cavalry and attacked and defeated Theodras in the second battle of Damascus. A week later, Abu Ubayda himself moved towards Heliopolis (Baalbek), where the great Temple of Jupiter stood. It surrendered to Muslim rule after little resistance and agreed to pay tribute. Abu Ubayda sent Khalid straight towards Emesa. Emesa and Chalcis sued for peace for a year. Abu Ubayda, accepted the offer and rather than invading the districts of Emesa and Chalcis, he consolidated his rule in conquered land and captured Hama, Maarrat al Nu'man. The peace treaties were, however, on Heraclius's instructions, to lure the Muslims and to secure time for preparation of defenses of northern Syria (present day Lebanon, Syria and southern Turkey). Having mustered sizeable armies at Antioch, Heraclius sent them to reinforce strategically important areas of northern Syria, like Emesa and Chalcis. With the arrival of Byzantine army in the city, the peace treaty was violated, Abu Ubadiah and Khalid thus marched to Emesa, and a Byzantine army that halted Khalid's advance guard was defeated. The Muslims besieged Emesa, which was finally conquered in March 636 after six months of siege.

Ярмук шайқасы

Емесаны басып алғаннан кейін, мұсылмандар солтүстік Сирияны толығымен басып алу үшін солтүстікке қарай жылжи бастады. Халид, алдыңғы қатардағы күзет ретінде, Сирияның солтүстігіне шабуыл жасау үшін жылдам әскерін аттандырды. Шейзерде Халид Халкиске жабдықтауды жеткізіп бара жатқан керуенді тоқтатып, тұтқынға алды. Тұтқындар сауалға алынып, император Гераклийдің Сирияны қайтарып алудың амбициялық жоспары туралы мәлімдеді. Олар оған өздерінің жерін қайтарып алу үшін, шамамен 200 мың сарбаздық әскердің жақын арада келетінін айтты. Халид сол жерде тоқталды. Өткен тәжірибесінен кейін Гераклий мұсылмандармен тікелей шайқасқа түсуден қашып жүрді. Ол барлық маңызды қалаларға үлкен күштер жіберіп, мұсылман жасақтарын бір-бірінен оқшаулап, оларды жеке-жеке қоршап, жоюды жоспарлады. 636 жылдың маусым айында Сирияны қайтарып алу үшін бес үлкен әскер аттандырылды. Халид Гераклийдің жоспарын сезіп, мұсылман әскерлерінің оқшауланып, жойылмауы үшін қорқып қалды. Соғыс кеңесінде ол Әбу Убайдаға барлық мұсылман әскерлерін бір жерге жинап, византиялықтармен шешуші шайқасқа түсуді ұсынды. Халидтің ұсынысымен Әбу Убайда Сириядағы барлық мұсылман әскерлеріне басып алынған жерлерден кетуге және Жабияда шоғырлануға бұйрық берді. Бұл маневр Гераклийдің жоспарына күшті соққы берді, өйткені ол мұсылмандармен ашық шайқасқа түскімдеді, онда жеңіл атты әскер тиімді пайдаланылуы мүмкін еді. Жабиядан Халидтің ұсынысы бойынша Әбу Убайда мұсылман әскеріне атты әскерді пайдалануға болатын Ярмук өзенінің жазығына шегінуге бұйрық берді. Мұсылман әскерлері Ярмуққа жиналғанда Халид византиялық алдыңғы қатардағы күзетті тоқтап, талқандады. Бұл мұсылмандардың басып алынған жерлерден қауіпсіз шегінуін қамтамасыз ету үшін жасалды. Мұсылман әскерлері 636 жылдың шілде айында сол жерге жетті. Бір-екі аптадан кейін, шілде айының ортасында византиялық әскер келді. Византияның бас қолбасшысы Вахан, мұсылмандардың күшін тексеру үшін Гассанид әмірі Джабала ибн әл-Айхамның христиан араб әскерлерін жіберді. Халидтің жылдам әскері христиан арабтарын жеңіп, талқандады; бұл шайқас басталғанға дейінгі соңғы әрекет болды. Келесі айда екі әскер арасында келіссөздер жалғасты, Халид Ваханмен византиялық лагерде жеке кездесті. Осы уақытта мұсылмандар халифа Омардан күштер алды. Соңында 15 тамызда Ярмук шайқасы болды, ол 6 күнге созылып, византиялықтардың ойсыратылған жеңілісімен аяқталды. Ярмук шайқасы тарихтың ең шешуші шайқастарының бірі саналады. Бұл византиялықтардың тағдырын шешкен тарихи жеңіліс болды, жеңілістің ауқымы соншалықты зор болды, византиялықтар одан ешқашан қалпына келе алмады. Бұл бүкіл Византия империясын мұсылмандар үшін осал қылды. Бұл шайқас Сирия топырағында болған ең үлкен шайқас болды және Әбу Убайданың тактикалық шеберлігінің нәтижесі болды.

After capturing Emesa, the Muslims moved north to capture whole of the northern Syria. Khalid, acting as an advance guard took his mobile guard to raid northern Syria. At Shaizer, Khalid intercepted a convoy taking provisions for Chalcis. The prisoners were interrogated and informed him about Emperor Heraclius' ambitious plan to take back Syria. They told him that an army, possibly 200,000 strong, would soon emerge to recapture their territory. Khalid stopped there. After his past experiences, Heraclius, now had been avoiding pitch battles with the Muslims. He planned to send massive reinforcements to all the major cities and isolate the Muslim corps from each other, and thus separately encircle and destroy the Muslim armies. Five massive armies were launched in June 636 to roll back Syria. Khalid, sensing Heraclius's plan, feared that the Muslim armies would be isolated and destroyed. In a council of war he suggested that Abu Ubayda draw all the Muslim armies to one place so as to fight a decisive battle with the Byzantines. As per Khalid's suggestion, Abu Ubayda ordered all the Muslim armies in Syria to evacuate the conquered land and concentrate at Jabiya. This maneuver gave a decisive blow to the Heraclius's plan, as he did not wish engage his troops in an open battle with the Muslims, where the light cavalry could be effectively used. From Jabiya, on Khalid's suggestion, Abu Ubayda ordered the Muslim army to withdraw on the plain of the Yarmouk River, where cavalry could be used. While the Muslim armies were gathering at Yarmouk, Khalid intercepted and routed the Byzantine advance guard. This was to ensure the safe retreat of the Muslims from conquered land. The Muslim armies reached there in July 636. A week or two later, around mid July, the Byzantine army arrived. The Byzantine commander in chief, Vahan, sent Christian Arab troops of the Ghassanid king, Jabalah ibn al Aiham, to check the strength of the Muslims. Khalid's mobile guard defeated and routed the Christian Arabs; this was the last action before the battle started. For the next month negotiations continued between the two armies, and Khalid went to meet Vahan in person at Byzantine camp. Meanwhile, the Muslims received reinforcements sent by Caliph Umar. Finally on 15 August, the Battle of Yarmouk was fought, it lasted for 6 days and ended in a devastating defeat for the Byzantines. The Battle of Yarmouk is considered to be one of the most decisive battles of history. It was the historic defeat that sealed the fate of Byzantines, the magnitude of defeat was so intense that Byzantine could never recover from it. It left whole of the Byzantine Empire vulnerable to the Muslims. The battle was the greatest battle ever fought on Syrian soil till then and was a tactical marvel of Abu Ubayda.

Иерусалимнің қоршалуы

Византия әскері талқандалып, жеңіліске ұшырағаннан кейін мұсылмандар Ярмуққа дейін басып алған жерлерін қайта басып алды. Әбу Убайда жоғары қолбасшыларымен, оның ішінде Халидпен кездесіп, әрі қарайғы жаулау жоспарларын талқылады. Олар Иерусалимді жаулап алуға шешім қабылдады. Иерусалимді қоршау төрт айға созылды, содан кейін қала қарсылық көрсетпей берілуге келісті, бірақ тек халифа Омар жеке келгенде ғана. Амр ибн әл-Ас Халидті халифа ретінде жіберуді ұсынды, себебі ол Омарға өте ұқсайтын еді. Халид танылып, ақырында Омар келді және Иерусалим 637 жылдың сәуір айында берілді. Иерусалимнен кейін мұсылман әскерлері тағы да тарап кетті. Язидтің жасағы Дамаскқа жол тартты және Бейрутты басып алды. Амр мен Шурахбилдің корпусы Палестинаның қалған бөлігін жаулап алды, ал Әбу Убайда мен Халид 17 мыңдық әскермен Солтүстік Сирияны толығымен басып алу үшін солтүстікке бет түзеді. Әбу Убайда Амр ибн әл-Ас, Язид ибн Әби Суфян және Шурахбил ибн Хасана қолбасшыларын өз аймақтарын қайта басып алу үшін жіберді. Көптеген жерлер қарсылықсыз берілді. Әбу Убайда Халидпен бірге 17 мыңдық әскермен Сирияның солтүстігіне қайтадан жорық жасауға кірісті. Халид атты әскерімен бірге Хазирге жіберілді, ал Әбу Убайда Халкиске көшті.

Солтүстік Сирияны жаулап алу

Эмесаны қолға алғаннан кейін Әбу Убайда мен Халид стратегиялық тұрғыдан ең маңызды Византия бекінісі – Халкис қаласына қарай жылжыды.

Емесаны қорғау

Ярмук шайқасындағы ойсыратып жеңілістен кейін Византия империясының қалған бөлігі осал қалды. Әскери ресурстары азайып, Сирияда әскери қайта оралу мүмкіндігінен айырылды. Империясының қалған бөлігін қорғау үшін уақыт табуға Гераклийге Сирияда мұсылмандарды ұстап тұру қажет болды. Сондықтан Гераклий негізінен Цирцесий мен Хиттен келген Джазира араб тайпаларынан көмек сұрады. Бұл тайпалар үлкен әскер жинап, Эмесаны қоршауға бет түсті. Әбу Убайда Солтүстік Сириядағы барлық күштерін Эмесаға қайтарды, бұл Эмесаға қарсы христиан арабтарының кең ауқымды шабуылын тойтару үшін жасаған күрделі стратегиясының бір бөлігі болды. Халифа Омар Әбу Убайдаға Эмесадан тыс жердегі әскери қолбасшыларын жеткілікті күштермен, Жазирадағы – жау араб христиан тайпаларының отанындағы қалаларды қоршауға жіберуді бұйырды, осылайша Эмесадағы жаудың күшін бөліп, назарын аудару мақсатында. Сөйтіп, Ияд ибн Ғанм бастаған күштер 638 жылы Хитке шабуыл жасады, қаланың жақсы бекітілгенін анықтады, сондықтан әскердің бір бөлігін қалаға қоршау салуға қалдырды, ал қалғаны Цирцесийге бет бұрды.

Емесадан кейін

Кейіннен Халкисте Византиялықтар Анатолияны, Гераклийдің отаны Арменияны және Азия аймағының астанасы Антиохияны қорғады. Әбу Убайда Халидті өзінің таңдаулы ат әскерімен, жылдам әрекет ететін күзетпен Халкиске жіберді. Қалдықты грек әскері және олардың қолбасшысы Менас күзетіп тұрды. Менас, византиялықтардың дәстүрлі тактикасынан ауытқып, Халидпен тікелей шайқасуға және мұсылман әскерінің басты күштері Халкистің шығысындағы Хазирде біріккенге дейін оларды талқандауға шешім қабылдады. Бұл Хазир шайқасы деп аталады, ол тіпті Омарды Халидтің әскери генийін мақтауға мәжбүр етті. Омардың: «Халид – шын мәнінде қолбасшы, Алла Әбу Бәкірге рақым етсін! Ол адамдарды меннен жақсы бағалай білді» – дегені хабарланды. Әбу Убайда көп ұзамай Халидке 637 жылдың маусымында берілген, тиімді қорғалатын Халкис бекінісінде қосылды. Осы стратегиялық жеңістің арқасында Халкистің солтүстігіндегі аймақ мұсылмандар үшін ашық болды. Халид пен Әбу Убайда солтүстікке қарай жорығын жалғастырып, Алеппоны қоршауға алды, ол 637 жылдың қазан айында шаршаған византиялық әскерлердің қарсылығына қарамастан басып алынды. Келесі мақсат – Византия империясының Азия аймағының астанасы Антиохияның сұлу қаласы еді. Антиохияға қарай аттанғаннан кейін Халид пен Әбу Убайда қаланы Анатолиядан оқшаулауға шешім қабылдады. Осы мақсатта олар византиялықтардың барлық күштерін жою үшін солтүстікке жасақтар жіберді және Алепподан гарнизондық қала Аязды басып алды; одан мұсылмандар Антиохияға шығыс жағынан шабуыл жасады. Империяны құртудан сақтау үшін мұсылман әскері мен Антиохияны қорғаушылар арасында Желілі көпір шайқасы болды. Византия әскері Ярмук пен басқа да Сирия жорықтарынан аман қалғандардан құралған. Жеңілгеннен кейін византиялықтар Антиохияға шегінді, ал мұсылмандар қаланы қоршауға алды. Император Гераклийден көмек күтуге үміт аз болғандықтан, Антиохия 637 жылдың 30 қазанында барлық византиялық әскерлерге Константинопольға қауіпсіз өтуге рұқсат беріледі деген шартпен берілді. Әбу Убайда Халидті солтүстікке жіберді, ал ол өзі оңтүстікке қарай жүріп Лазкия, Джабла, Тартус және Анти-Ливан тауларының батысындағы жағалау аймақтарын басып алды. Халид солтүстікке қарай жылжып, Анатолиядағы Кызыл өзеніне (Кызылырмак) дейін аумақты шапты. Император Гераклий мұсылмандар келгенге дейін Антиохиядан Эдессаға кеткен еді. Ол Әл-Жазира мен Арменияда қажетті қорғаныс шараларын ұйымдастырып, астанасы Константинопольға аттанды. Константинопольға жолда Халид Марашты басып алғаннан кейін оңтүстікке қарай Мунбиджге бет алғанда, Гераклий қиындықпен құтылды. Гераклий таулы жолға асығып, Киликия қақпасы арқылы өтіп бара жатып: «Қош бол, Сирия, менің сұлу провинциям, сенен ұзақ ажырасамын. Енді сен жаудың иелігіндесің. Сәлем саған, Сирия! Жау қолында қандай ғажайып жер боларсың!» – деді. Ярмуктегі жеңіліс империяны мұсылман шапқыншылығына өте осал етті. Әскери ресурстары азайғандықтан, ол Сирияға қайта оралуға тырыса алмады. Империясының қалған бөлігін қорғауға дайындық жасау үшін Гераклийге Сирияда мұсылмандарды ұстап тұру қажет болды. Ол Әл-Жазирадағы христиан арабтарынан көмек сұрады, олар үлкен әскер жинап, Әбу Убайданың штаб-пәтері Эмесаға қарсы аттанды. Әбу Убайда барлық күштерін Солтүстік Сириядан Эмесаға қайтарды, ал христиан арабтары қаланы қоршауға алды. Халид бекіністен тыс ашық шайқасқа жақтады, бірақ Әбу Убайда мәселені Омарға жіберді, ол оны шебер шешті. Омар мұсылман әскерінің бөлімдерін үш бағыттан Әл-Жазираға, шабуылдаушы христиан арабтарының отанына басып кіруге жіберді. Сонымен қатар, Ярмук шайқасының ардагері Қақа ибн Амр бастаған тағы бір жасақ Ирактан Эмесаға жіберілді. Омардың өзі Мединадан 1000 адамдық әскермен аттанды. Христиан арабтары мұсылмандардың өздерінің отанына басып кіргені туралы хабарды естігеннен кейін қоршаудан бас тартып, Әл-Жазираға асығыс шегінді. Осы сәтте Халид пен оның жылдам әрекет ететін күзетшілері бекіністен шығып, артынан шабуыл жасап, әскерді талқандады.

Later on, In Chalcis, the Byzantines would guard Anatolia, Heraclius's homeland Armenia and there the Asian zone's capital Antioch. Abu Ubayda sent Khalid, with his elite cavalry, the mobile guard, towards Chalcis. The fort was guarded by the Greek troops under their commander, Menas, who was reported to be of high prestige, second only to the emperor himself. Menas, diverting from conventional Byzantine tactics, decided to face Khalid and destroy the leading elements of the Muslim army before the main body could join them at Hazir, east of Chalcis. This is known as the Battle of Hazir, which even forced Umar to praise Khalid's military genius. Umar is reported to have said:

Khalid is truly the commander, May Allah have mercy upon Abu Bakr. He was a better judge of men than I have been. Abu Ubayda soon joined Khalid at the virtually impregnable fort of Chalcis, which surrendered in June 637. With this strategic victory, the territory north of Chalcis lay open to the Muslims. Khalid and Abu Ubayda continued their march northward and laid siege to Aleppo, which was captured after fierce resistance from desperate Byzantine troops in October 637. The next objective was the splendid city of Antioch, the capital of the Asian zone of the Byzantine Empire. Before marching towards Antioch, Khalid and Abu Ubayda decided to isolate the city from Anatolia. Accordingly, they sent detachments north to eliminate all possible Byzantine forces and captured a garrison town, Azaz from Aleppo; from there the Muslims attacked Antioch on the eastern side. In order to save the empire from annihilation, a desperate battle was fought between the Muslim army and that of the defenders of Antioch, popularly known as Battle of Iron Bridge. The Byzantine army was composed of the survivors of Yarmouk and other Syrian campaigns. After being defeated, the Byzantines retreated to Antioch and the Muslims besieged the city. Having little hope of help from Emperor Herakleios, Antioch surrendered on 30 October 637, with the terms that all Byzantine troops would be given safe passage to Constantinople. Abu Ubayda sent Khalid northwards, while he marched south and captured Lazkia, Jabla, Tartus and the coastal areas west of Anti Lebanon Mountains. Khalid moved north and raided territory up to the Kızıl River (Kızılırmak) in Anatolia. Emperor Heraclius had already left Antioch for Edessa before the arrival of the Muslims. He arranged for the necessary defenses in Al Jazira and Armenia and left for his capital Constantinople. On his way to Constantinople he had a narrow escape when Khalid, after the capturing Marash, was heading south towards Munbij. Heraclius hastily took the mountainous path and, passing through the Cilician Gates, is reported to have said:

text=Farewell, a long farewell to Syria, my fair province. Thou art an infidel's (enemy's) now. Peace be with you, O' Syria – what a beautiful land you will be for the enemy hands. With the devastating defeat at Yarmouk his empire was extremely vulnerable to Muslim invasion. With few military resources left he was no longer in a position to attempt a military come back in Syria. To gain time for the preparations of the defense of the rest of his empire, Heraclius needed the Muslims occupied in Syria. He sought help of the Christian Arabs of Al Jazira who mustered up a large army and marched against Emesa, Abu Ubayda's headquarters. Abu Ubayda withdrew all his forces from northern Syria to Emesa, and the Christian Arabs laid siege to the city. Khalid was in favour of an open battle outside the fort, but Abu Ubayda rather sent the matter to Umar, who handled it brilliantly. Umar sent detachments of the Muslim army from Iraq to invade Al Jazira, homeland of the invading Christian Arabs, from three different routes. Moreover, another detachment was sent to Emesa from Iraq under Qa'qa ibn Amr, a veteran of Yarmouk who was sent to Iraq for the Battle of al Qādisiyyah. Umar himself marched from Medina at the head of 1,000 men. The Christian Arabs, when they received the news of the Muslim invasion of their homeland, abandoned the siege and hastily withdrew to Al Jazira. At this point Khalid and his mobile guard came out of the fort and devastated the army, attacking them from the rear.

Армения мен Анатолиядағы науқандар

Ұрыс аяқталғаннан кейін Омар Әл-Жәзираны жаулап алуға бұйрық берді, және ол 638 жылдың жаз соңында аяқталды. Жеңістен кейін Әбу Убайда Халид пен Ияд ибн Ганмды (Әл-Жәзираны жаулап алған) Әл-Жәзираның солтүстігіндегі Византия территориясын басып алуға жіберді. Олар жеке-жеке жорықтап, Эдесса, Амида (Диярбакыр), Малатия және Араратқа дейінгі Арменияның барлық аймағын жаулады, сондай-ақ солтүстік және орталық Анатолияға шабуыл жасады. Гераклий Антиохия мен Тартус арасындағы барлық бекіністерді тастап, мұсылман бақылауындағы аймақтар мен Анатолияның негізгі бөлігі арасында буферлік аймақ немесе ешкімнің жері болмаған аймақ құрды. Омар сол кезде әскерлерін Анатолияға одан әрі басып кіруден тоқтатты, бірақ қазір Сирияның губернаторы болған Әбу Убайдаға Сириядағы билігін нығайтуды бұйырды. Осы кезде Омар: «Біздің арамызда отты қабырға болса еді, олар біздің жерімізге кіре алмас еді, біз де олардың жеріне кіре алмас едік», – деген. Халидтің әскерден босатылуы және келесі жылы ашаршылық пен обаның пайда болуы мұсылман әскерлерінің Анатолияға жорық жасауына кедергі келтірді. Анатолия мен Арменияға жасалған жорық Халидтің әскери карьерасының соңына белгі салды.

638 жылы аштық кезінде көмек көрсету

Сол жылы Арабияда қатты құрғақшылық басталды, көптеген адамдар аштықтан және жұқпалы аурулардан қаза тапты, бәрі де құрғақшылықтың және оның салдарының нәтижесінде болды. Сондықтан, Арабияның түкпір-түкпірінен келген сансыз адам (жүздеген мыңдаған) Мәдинаға жиналды, себебі онда азық-түлік мөлшерлеп беріліп жатты. Көп ұзамай Мәдинаның азық-түлік қоры алаңдатарлықтай деңгейге түсті; осы кезде халифа Омар өзінің провинцияларының әкімдеріне кез келген көмек туралы сұрау хаттарын жолдаған еді. Мұндай хаттардың бірі Әбу Убайдаға жедел жеткізілді, ол дереу жауап берді:

«Мен сізге кербуендерді жіберіп жатырмын, олардың бірінің ұшы Сирияда, екіншісінің ұшы Мәдинада болады». Осы уәдесіне сәйкес, Әбу Убайданың азық-түлікпен толы 4000 түйеден тұратын кербуендері Мәдинаға бірінші болып жетті. Осы үлкен көлемді басқару үшін Омар Әбу Убайданы Мәдинаның шетінде тұратын мыңдаған адамдарға бөлуге тағайындады. Әбу Убайданың жомарт көмегі мен тырысынан кейін Омар 4000 динарды шағын сыйлық немесе алғыс белгісі ретінде ұсынды, бірақ ол бұл іс Алланың разылығы үшін жасалды деген себеппен бас тартты.

Өлім

Әбу Убайда обадан қайтыс болып, бала-шағасы қалмады.

Кейіпкер

Оның сыртқы келбеті ерекше көзге түсетін еді. Ол бойы ұзын, арық болған, жарық беті мен сирек сұр сақалы бар еді. Оған қарау көңілге қуаныш сыйласа, кездесу жаңартумен келді. Ол өте әдепті, қарапайым және ұяң адам еді. Дегенмен, қиын жағдайда ол ынталы және сақ болатын. Сан алуан ерте исламдық дереккөздер мен Сахих Бухари және Сахих Муслимдегі хадистер жинақтарында Мұхаммед (с.ғ.с.) Әбу Убайданы үмметтің (мұсылман қауымының) "сенімді адамы" деп санағаны айтылған. Басқа исламдық дереккөздер оны "әл-қауий әл-амин" (күшті және сенімді) деп атайды. Гиббтің сөзінше, Әбу Убайда – "өз замандастарына әсер еткен тұлға, бірақ кейінгі дәстүрлерде ол сәулесіз бейнеленген". Абдулла ибн Омар ибн әл-Хаттаб бірде оның туралы: "Құрайш тайпасының арасында ең көрнекті, жақсы мінезді және қарапайым үш адам болды. Егер олар сізбен сөйлессе, алдамайды, ал сіз олармен сөйлессеңіз, өтірік айтқан деп айыптамайды: Әбу Бәкір әс-Сиддық, Осман ибн Аффан және Әбу Убайда ибн әл-Жарра" деген. Ол қарапайым өмір сүруді қалап, басқа сахабалармен салыстырғанда ең қарапайым киімдерді таңдады. Иерусалимді бағындыру кезінде, халифа Омар Сирияға келгенде, оны Халид ибн әл-Уалид пен Язид ибн Әбу Суфян күтіп алды. Халифа Омар түйеден түсіп, оларға құм лақтырып: "Сіздер Арабияның аштық пен қиыншылықтарынан шығып, Сирия императорларының сұлулығын көргеннен кейін бір жыл өтпегенде, барлық қарапайымдықты ұмытып қалдыңыз ба?" деді. Екеуі де бұрынғы киімдерінен гөрі жақсы киінген еді; Халид ибн әл-Уалид киімдерінің астында олардың әлі де жеткілікті қаруланғанын байқады, бұл олардың шөлдің қатал өміріне дағдыланғанын көрсетеді, бұл халифаға біршама жеңілдік әкелді. Әбу Убайда да сол жерде болды, бірақ ол әрқашан қарапайым киім киіп, қарапайым өмір салтын сақтады. Омар оны көргеніне қуанды, сол күні кешке үйіне келгенде, Әбу Убайданың соғыста жеміс бергенін (ол көп олжа алуға құқылы болды) көрді, үйінде бір төсек, қылыш және қалқаннан басқа ештеңе жоқ еді. Омар оған: "Әбу Убайда, өзің үшін үйде жайлылық жасауың керек еді", - деді. Әбу Убайда: "О, Омар, маған осы жеткілікті", - деп жауап берді. Мұсылмандар оны өмір бойы жұмаққа кіретіні уәде етілген он адамның бірі деп санайды. Ирактың Кут қаласының жанындағы Убайда ибн әл-Жарра әуе базасы оның құрметіне аталған.

His appearance was striking. He was slim and tall, with a bright face and a sparse beard. Looking at him was pleasing and meeting him was refreshing. He was an extremely courteous and humble person, and quite shy. However, he would become earnest and alert in a tough situation. Several early Islamic sources and the hadith compilations of Sahih Bukhari and Sahih Muslim all note that Muhammad held Abu Ubayda to be the "man of trust" of the umma (Muslim community). Other Islamic sources refer to him as "al qawiyy al amin" (the strong and the trustworthy). According to Gibb, Abu Ubayda was "a man whose personality impressed his contemporaries, but he is presented by later tradition in a rather colourless fashion". Abdullah ibn Umar ibn al Khattab once said about him, "Three persons in the tribe of Quraysh were most prominent, had the best character, and were the most modest. If they spoke to you, they would not deceive you, and if you spoke to them, they would not accuse you of lying: Abu Bakr as Siddiq, Uthman ibn Affan and Abu Ubaydah ibn al Jarrah." He chose to live a simple life, opting for the most modest of garments when compared to some of the other sahaba (companions of Muhammad). During the conquest of Jerusalem, when Caliph Umar had come to Syria, he was met by Khalid ibn al Walid and Yazid bin Abu Sufyan. Caliph Umar dismounted from his camel and threw sand at them while admonishing them that "it has not been even a year since you have come out of the hunger and hard life of Arabia, and you have forgotten all the simplicity when you saw the glamour of Syria's Emperors?" Both men were incidentally wearing better garments than they were previously accustomed to; Khalid ibn al Walid noted that beneath their clothes, they were still sufficiently armed, indicating they were still accustomed to the practical ways of hard desert life, bringing some relief to the Caliph. Comparatively, Abu Ubayda was also present but had always maintained his humble dress and way of life. Umar was pleased to see him, and that very evening, when Umar arrived at his home, he saw that Abu Ubayda, a man made successful in the art of battle (earning him rights to much booty), had no possessions at home except one bed, a sword, and a shield. Umar said to him, "O' Abu Ubayda, you [could/should] have arranged some things of comfort for yourself at home." Replied Abu Ubayda "O' Umar that's enough for me." He is regarded by Muslims to be one of the ten to whom Paradise was promised during their lifetime. The Ubaydah Bin Al Jarrah Air Base near Kut, Iraq is named after him.

Қабір

13 ғасырдан бастап Әбу Убайданың қабірі Трансиорданияның Иордан аңғарындағы Аммата ауылында деп есептелді. Осы аңғардың сол бөлігі "Гаур Әби Убайда" деп аталды. Әбу Убайда мен оның әйелінің жерленген жерлері Иордан аймағындағы (Галилея және оның төңірегіне сәйкес келетін) Тиберия мен Бейсан қалалары болды. 13 ғасырдың басында Амматадағы қабірді барып көрген саяхатшы әл-Харави, оның қабірінің үш орында да көрсетілгенін айтады. Қабірді дәстүрлі түрде күтіп келген Жарахтар әулеті Әбу Убайданың ұрпағы екенін мәлімдеді және Осман билігі оларды салық төлеуден босатты. Олар қабірдің жерінде уақф құрып, қабірге жақын орналасқан базардағы шаруалар мен саудагерлерден Әбу Убайданы еске алу үшін қайырымдылық жинады.