Кіріспе

Иосиф Флавийдің еңбектерінде есімдері кездесетін Лисанияс (Lysanias) – б.з.д. 40 жыл шамасындағы монеталарда да айтылған, Гермон тауының батыс беткейіндегі шағын мемлекеттің билеушісі. Лисанияс есімі Лұқа жазған Ізгі хабарда да кездеседі.

Иосифтың Лисаниас

Лисаниас Абила қаласына орталықтанған тетрархияның билеушісі болды. Бұл аймақ шамамен б.з.б. 40-36 жылдар аралығында Абилин, Халкис және Итурея сияқты түрлі атаулармен белгілі болды. Лисаниас туралы негізгі мәліметтерді Иосиф Флавий берген. Лисаниас әкесі Птолемей, Меннейдің ұлы, ол одан бұрын тетрархияны басқарған. Птолемей Антигонның қарындасы Александраға үйленген және б.з.б. 40 жылы Парфиялықтардың әскери қолдауымен Антигон Яһудея тағына отыруға жасаған сәтті әрекеті кезінде оған көмектескен. Птолемей бұрын Антигонның б.з.б. 42 жылы Яһудея тағын басып алуға жасаған сәтсіз әрекетін де қолдаған болатын. Иосиф Флавий "Иудей соғысы" еңбегінде Лисаниас Парфия сатрабы Барзапарнеске Антигонды қайта әкеліп, Гирканды тақтан түсіргеннен кейін, оны таққа отырғызу үшін мың талант және 500 әйел ұсынғанын айтады, бірақ "Иудей ескіліктері" еңбегінде бұл ұсынысты Антигон жасаған делінеді. Б.з.б. 33 жылы Лисаниас Парфияға деген симпатиясы үшін Марк Антонийдің бұйрығымен, Клеопатраның ықпалымен өлімге кесілді. Оның билік кезіндегі монеталарда ол "тетрарх және бас жұбын" (бас діни қызметкер) екендігі көрсетілген. Осы сипаттама оның әкесі Птолемей, Меннейдің ұлы және оның ұлы Зенодордың б.з.б. 23-20 жылдары билеген аймақтарындағы монеталарда да кездеседі.

Екі цифрдың мүмкін сәйкестігі

Лука 3:1-де Тіберийдің билігінің он бесінші жылында айтылған Лисаниас есімі, бұл Лисаниас Птолемейдің ұлы ма, әлде басқа біреу ме, деген пікірталас тудырды. Кейбір зерттеушілер Агриппаға тетрархиясы берілген Лисаниас, Антоний өлтірген Лисаниас бола алмайды дейді, себебі оның әкесінен қалған иелігі, тіпті Помпейдің кейбір шектеулерін ескерсек те, одан әлдеқайда кең болуы керек. Птолемей шамамен 120 жылы жазған Географиялық еңбегінің 5-кітабында Абила қаласын "Лисаниасқа тиесілі" деп көрсеткен.

М. Кренкельдің (Josephus und Lucas, Leipzig, 1894, 97-бет) түсіндіруінше, Иосиф Флавий Абила – Лисаниасқа тиесілі жалғыз жер емес, ол оны Лисаниас тетрархиясы немесе патшалығы деп атаған, себебі ол Агриппа заманына дейін римдік басқаруда қалған Лисаниас иелігінің соңғы қалдығы болған.