Кіріспе

Англиядағы бірінші санаттағы қалалық қорғаныс құрылыстары.

Йорк қаласы рим дәуірінен бері әр түрлі нысандағы қабырғалармен қоршалған. Бүгінгі күнге дейін қабырғалардың маңызды бөлігі сақталған, және Йорк қаласы Англиядағы басқа қалалардан гөрі көбірек сақталған қабырғаға ие. Олар Йорк қаласының қабырғалары, Бар қабырғалары және рим қабырғалары деп әртүрлі аталады (бірақ соңғысы шатастырады, өйткені қазіргі тас жұмысының өте аз бөлігі римдік кезеңге жатады, ал қабырғаның бағыты рим дәуірінен бері көп өзгерген). Қабырғалардың биіктігі шамамен 4 метр, ені 1,8 метрді құрайды. Олар Англиядағы ең ұзын қалалық қабырғалар болып табылады.

Көп бұрышты мұнара

Музей бағындағы көпбұрышты мұнара – римдік қабырғалардан сақталған ең айқын және толық құрылым. Ол сегіз бірдей қорғаныс мұнарасының бөлігі ретінде салынған. Қабырғалар, әрине, Септимий Севердің туындысы; алайда, көпбұрышты мұнара, шамасы, 310–320 жылдары Ұлы Константиннің салған қосымшасы болар. Оның он жағы бар, ол жүйелі он төрт жақты фигураға негізделген, сондықтан ішкі бетінің ішкі бұрыштары арқылы өтетін шеңбер қисыққа жанасады. Мұнараның ішкі жағына кіру үшін артқы төрт жағы жоқ. Ең төменгі қатардан төменге қарай кеңейтілген тұғыр немесе қоршау бар. Мұнараның биіктігі шамамен 9 метр, негізіндегі сыртқы диаметрі 15 метр (48,5 фут), ал қоршаудан жоғары 14 метр (46 фут). Римдік қабырғалардың шығыс бұрышынан ортағасырлық қабырға Лейерторп көпіріне дейін созылады. Көпірден кейін нормандардың Фосс өзенін тоғанынан құрған нәтижесінде пайда болған Патшалық балық шаруашылығы қалаға жеткілікті қауіпсіздік берді, сондықтан бұл аймақта қабырғалар салынбады. Орта ғасырларда қаланың қорғанысын қабырғалар ғана емес, олардың астындағы қоршау және оларды айналаған ор да нығайтты. Ордың ені бұрын 18,3 метр, тереңдігі 3 метр болатын. Қазіргі уақытта ордың көп бөлігі толтырылып, жойылған. Сондықтан қабырғалардың маңындағы жер орта ғасырлардағыдан көбінесе жоғарырақ. Қабырғалар каналға айналған Фосс өзенінен кейін Қызыл мұнарада жалғасады, бұл кірпіштен салынған ғимарат жылдар бойы қалпына келтірілген. Олар оңтүстікке және батысқа қарай Уолмгейт аймағынан өтіп, Йорк қамалының жанындағы басқа мұнарада (Фишергейт Постерні) аяқталады, ол бұрынғыда қабырғалармен және ормен қоршалған. Тауэр бақтарының батыс жағындағы қабырғаның шағын бөлігі Оуз өзенінің жанындағы тағы бір кірпіш мұнарасы – Дэви мұнарасында аяқталады. Бұл мұнара бастапқыда Мұнара көшесіндегі постернімен қамал қабырғаларына дейін созылған. Оуз өзенінен кейін қабырғалар Скельдергейтте қайтадан жалғасады, онда бір кезде постернь болған. Олар Бейл төбесінен өтіп, оңға бұрылып, Ішкі айналма жолына параллель солтүстік-батысқа қарай жүреді. Теміржол стансасына жақын жерде олар солтүстік-шығыс бағытта оңға бұрылып, Оуз өзеніндегі Баркер мұнарасында аяқталады. Баркер мұнарасы бір кезде Лендал мұнарасымен 19 ғасырғы Лендал көпіріне параллель өзен арқылы тізбекпен байланысқан. Содан кейін қабырғаның кішкентай бөлігі Музей бақтарының кіреберісіне, көпбұрышты мұнараға және римдік қабырғалардың бастапқы бағытына жетеді. Қабырғалар ағылшын азаматтық соғысы кезінде парламентарийлермен, ал кейіннен Шотландиядан шабуыл жасау қаупінен қорқып, Якобит көтерілісі кезінде жөнделді. Қабырғалар Виктория дәуірінде қалпына келтірілді. Викториялықтар қабырға бойындағы жүріс жолын кеңейтіп, кейбір жерлерде оны ұзартты (мысалы, собордың көрінісі бар солтүстік аймақта), бұрынғыда кейбір аймақтарда қауіпті жағдайларда ағаштан жасалған жүріс жолын қолдауға болатын тар тіреулер болған. Кафедральдық собордың көрінісі бар солтүстік аймақта қабырғалар Викториялық қалпына келтіруден кейін қазіргіден жоғары болған аралық мұнаралардан қорғалған. Қабырғалар бойына орналастырылған көптеген мерлондықтар Виктория дәуірінде қосылған. Алайда, кейбір мерлондықтар осы кезеңге дейін салынған, мысалы 1782 жылғы Миклгейт Бар суретінде және 1807 жылғы көпбұрышты мұнара мен қабырғаларды көрсететін суретте көрінеді, бірақ бастапқы ортағасырлық мерлондықтардың өте аз бөлігі сақталған. Бәлкім, қабырғаға ең маңызды қосымшалардың бірі – 1889 жылы салынған Робин Гуд мұнарасы. Бүгінде қабырғалар ескерткіш ретінде тізілген және бірінші санаттағы ғимарат болып табылады.

Бағандар

Қабырғалар төрт негізгі қақпа үйімен немесе "барлармен" (төменде Bootham Bar, Monk Bar, Walmgate Bar және Micklegate Bar көрсетілген) белгіленген. Олар орта ғасырларда қозғалысты шектеген, сонымен қатар жол ақысын алуға және соғыс уақытында қорғаныс позициялары ретінде қолданылған.

Бутэм барасы

Ботам-бардың көп бөлігі 14-шы және 19-шы ғасырларда салынғанмен, онда 11-ші ғасырға дейін сақталған ең көне тас жұмыстары да бар. Ол Эборакумның солтүстік-батыс қақпасы – porta principalis dextra орнында тұр. 12-ші ғасырда ол жақын жердегі сауда орындарының атымен баррам де Бутам деп аталған. Бұл барбиканын жоғалтқан соңғы қақпа болды, ол 1835 жылы алынып тасталды.

Монахтар барасы

Бұл төрт қабатты қақпа үйі төрт қақпаның ең биік және ең әсемдісі болып табылады және 14 ғасырдың басында салынған. Ол жеке қорған ретінде салынған, және әр қабаты жеке қорғалуға қабілетті. Қазіргі қақпа ғимараты 12 ғасырдағы Мунекагейт деп аталған қақпаны алмастыру үшін салынған, ол солтүстік-батысқа қарай, римдік порта декумана қақпасының орнында тұрған. Бұл орын жердің қоршауындағы шағын ойыспен белгіленген. 1993 жылдан 2020 жылға дейін Монк Бар қақпасында Ричард III тәжірибесі мұражайы орналасқан, және бүгінде ол жұмыс істейтін қорғаушы тормен сақталған.

Уолмгейт барасы

Уолмгейт бардың көп бөлігі 14 ғасырда салынған, алайда ішкі қақпасы 12 ғасырға дейін соқталады. Алғашқыда ол Уолбегейт деп аталған, «Уолбе» сөзі, болжам бойынша, англо-скандинавиялық жеке есім болуы мүмкін. Бардың ең айқын ерекшелігі – оның барбиканы, ол Англиядағы қала қақпаларында сақталған жалғыз мысал. Ол сонымен қатар поркуллисін сақтап, 15 ғасырғы емен есіктерінің көшірмесін ұстап тұр. Ішкі жағында, тас тосканалық колонналармен (бұлшықтардың бастапқыда римдік болуы мүмкін, бірақ 1584 жылы өзгертілген) сүйенген Елизавета дәуіріне жататын үй қақпаның үстіне созылып тұр. Бұл үй 1957 жылға дейін пайдаланылды. Бар жылдар бойы көп рет жөнделіп, қайта жаңартылды, ең бастысы 1648 жылы, Англия азамат соғысы кезінде 1644 жылғы Йорк қамалынан кейін, зеңбіректермен атқыланды, және 1840 жылы ұзақ жылдар бойы ескерусіз қалғаннан кейін. 1489 жылы ол Фишергейт бармен бірге, салықты көтеруге наразылық білдірген көтерілісшілер тарапынан өртеліп зақымданды.

Миклгейт барасы

Бұл төрт қабатты қақпаның атауы көне норвег тілінен алынған "mykla gata" немесе "үлкен жол" деген сөздерден шыққан. Бұл қалаға кіретін монархтардың дәстүрлі салтанатты қақпасы болды, олар 1389 жылдан бері қалыптасқан дәстүр бойынша қақпаға кіргенде мемлекеттік қылышқа қол тигізетін. Қақпаның төменгі бөлігі 12 ғасырда, ал жоғарғы қабаттары 14 ғасырда салынған; алғашқы барбикан 1826 жылы бұзылып алынған. Кем дегенде алты патша осы қақпадан өтіп кеткен. Оның символдық мәніне байланысты, сатқындардың кесілген бастары қақпаның қорғаныс қабырғаларында көрсетілетін. Осы жерде шіріген басдардың арасында: Генри Хотспур Перси (1403), Генри Скроп, Машамның 3-ші бароны Скроп (1415), Ричард Плантагенет, Йорк герцогының 3-ші ұлы (1461) және Томас Перси, Нортумберленд графының 7-ші ұлы (1572) болды. Бұл қақпада 20 ғасырға дейін адамдар тұрған. Жоғарғы екі қабатта тұрғын үйлер орналасқан, қазір бұл Миклегейт қақпасындағы Қала қабырғалары мұражайы болып табылады. Қақпаның қайта жаңарту жұмысы 2017 жылдың соңында аяқталды.

Кіші реңктер

Төрт негізгі бадан басқа, екі кішкентай бары бар.

Фишергейт барасы

Бұл барша 1315 жылға дейін салынған, сол кезде ол Barram Fishergate деп аталып келген. 1489 жылы болған көтерілістерден кейін кірпішпен жабылып, 1827 жылы қайта ашылды. Бүгінде ол Фишергейт аймағы (іс жүзінде Фосетт көшесі/Парагон көшесі) мен Джордж көшесі арасындағы қабырғалар арқылы жаяу өтуге мүмкіндік береді.

Виктория барасы

Атауынан көрініп тұрғандай, бұл бар 19 ғасырда қабырғаға салынған қосымша. Ол 1838 жылы Нуннери Лейн мен Бишопхилл арасында тікелей өткел жасау үшін ашылды. Бірақ құрылысы кезінде оның астынан ежелгі қақпаның қалдықтары табылды. Бұл, шамасы, 12 ғасырда лоунелит немесе жасырын қақпа деп белгілі болған қақпа (Миклгейт бармен немесе төрт жүз метр қашықтықтағы үлкен қақпамен салыстырғанда). Бұл ерте орта ғасырларда салынған, бірақ кейіннен топырақ пен таспен жабылған қалаға кіретін шағын есік болды. Мүмкін, қабырғалар әуелде тек ағаш қоршаудан тұрған кезде, олар таспен қайта салынған (шамамен 1250 жылдан бастап) осы кезде жабылған болар.