Эрнест Хемингуэйдің «Мұз тауы» теориясы

Кіріспе

Американдық жазушы Эрнест Хемингуэйдің тапқан жазу техникасы. Айсберг теориясы немесе жою теориясы – американдық жазушы Эрнест Хемингуэйдің ойлап тапқан жазу техникасы. Жас журналист ретінде Хемингуэй өте аз контекст немесе түсіндірме беріп, газеттік хабарларын дереу оқиғаларға назар шоғырландыруға мәжбүр болды. О қысқа әңгімелер жазушы болғанда да осы минималистік стильді сақтап, жасырын мағыналарын ашық талқыламастан, сыртқы элементтерге баса назар аударды. Хемингуэй әңгіменің терең мағынасы беткейде көрінбеуі керек, керісінше, ишарамен білінуі тиіс деп сенді.

Өмірбаян

Көптеген жазушылар сияқты, Хемингуэй роман жазушы болудан бұрын журналист болып жұмыс істеді. Мектепті бітіргеннен кейін ол «Канзас Сити Стар» газетінде жас тілші болып жұмыс істеді, онда шындық көбінесе оқиғаның беткі қабатының астында жатыр екенін тез білді. Ол қалалық саясаттағы жемқорлық туралы, сондай-ақ ауруханалардың шұғыл жәрдем бөлімдері мен полиция бөлімдеріндегі адамдардың «қалған осалдықтарын қорғау үшін қару-жарақтай» киетін цинизм туралы білді. Грек-түрік соғысынан ол көркем әдебиет жазуға пайдалы болған жазу тәжірибесін алды. Ол көркем әдебиет шындыққа негізделуі мүмкін деп сенді, бірақ егер тәжірибе тазартылса, онда «оның ойлап тапқаны есте сақтағанынан да шындық болар еді». 1964 жылы жарық көрген «Қозғалмалы мереке» (A Moveable Feast) атты өзінің Парижде жас жазушы болған жылдары туралы естеліктерінде ол былай деп түсіндіреді: «Мен «Сезоннан тыс» әңгімесінің нақты соңын қалдырдым, ол қарттың өзін дарға асып өлтіргені еді. Бұл менің жаңа теориям бойынша алынып тасталды, сіз кез келген нәрсені жоюға болады және алынған бөлік оқиғаны күшейтеді». Бейкер сондай-ақ «мұз тауы теориясының» жазу стилі оқиғаның мәтіні мен күрделілігінің, символизммен толық, оқиғаның өзінің астында жұмыс істейтінін көрсетеді. Хемингуэй «Қысқа әңгіме өнері» атты эссесінде өзінің әдісі туралы айтады: «Мен бірнеше нәрсені дұрыс деп таптым. Егер сіз өзіңіз білетін маңызды нәрселерді немесе оқиғаларды жоғалтсаңыз, оқиға күшейеді. Егер сіз білмейтін нәрсені жоғалтсаңыз немесе өткіріп алсаңыз, оқиғаның мәні болмайды. Кез келген оқиғаның сынағы – сіздің емес, редакторларыңыздың қалдырған материалының қаншалықты жақсы екендігі». Бір жазушы оның оқиғаға қалай салмақ қосатынын түсіндірді:

Like many other writers, Hemingway worked as a journalist before becoming a novelist. After graduating from high school he went to work as a cub reporter for The Kansas City Star, where he quickly learned that truth often lurks below the surface of a story. He learned about corruption in city politics, and that in hospital emergency rooms and police stations a mask of cynicism was worn "like armour to shield whatever vulnerabilities remained". From the Greco Turkish War he gained valuable writing experience that he translated to the writing of fiction. He believed fiction could be based on reality, but that if an experience were to be distilled, as he explained, then "what he made up was truer than what he remembered".|align = right|width = 30em

In 1923, Hemingway conceived of the idea of a new theory of writing after finishing his short story "Out of Season". In A Moveable Feast (1964), his posthumously published memoirs about his years as a young writer in Paris, he explains: "I omitted the real end [of "Out of Season"] which was that the old man hanged himself. This was omitted on my new theory that you could omit anything and the omitted part would strengthen the story." Baker also notes that the writing style of the "iceberg theory" suggests that a story's narrative and nuanced complexities, complete with symbolism, operate under the surface of the story itself. In his essay "The Art of the Short Story", Hemingway is clear about his method: "A few things I have found to be true. If you leave out important things or events that you know about, the story is strengthened. If you leave or skip something because you do not know it, the story will be worthless. The test of any story is how very good the stuff that you, not your editors, omit." A writer explained how it brings a story gravitas:

From reading Rudyard Kipling, Hemingway absorbed the practice of shortening prose as much as it could take. Of the concept of omission, Hemingway wrote in "The Art of the Short Story": "You could omit anything if you knew that you omitted and the omitted part would strengthen the story and make people feel something more than they understood." By making invisible the structure of the story, he believed the author strengthened the piece of fiction and that the "quality of a piece could be judged by the quality of the material the author eliminated." Furthermore, she believes that Hemingway's iceberg theory "demanded that the reader feel the whole story" and that the reader is meant to "fill the gaps left by his omissions with their feelings". Hemingway's iceberg theory highlights the symbolic implications of art. He makes use of physical action to provide an interpretation of the nature of man's existence. It can be convincingly proved that, "while representing human life through fictional forms, he has consistently set man against the background of his world and universe to examine the human situation from various points of view."

Рудьярд Киплингті оқығаннан кейін Хемингуэй прозаны мүмкіндігінше қысқартуды үйренді. «Қысқа әңгіме өнері» еңбегінде Хемингуэй жою туралы былай деп жазды: «Егер сіз жойылғанын білсеңіз, сіз кез келген нәрсені жоюға болады және жойылған бөлік оқиғаны күшейтеді және адамдарға түсінгеннен гөрі көбірек сезінуге мүмкіндік береді». Оқиғаның құрылымын көрінбейтін ету арқылы автор көркем шығарманы күшейтеді және «жазбаның сапасы автор жойған материалдың сапасымен бағаланады» деп сендірді. Сонымен қатар, оның айтуынша, Хемингуэйдің мұз тауы теориясы «оқырманнан оқиғаның барлық мағынасын сезінуді талап етеді» және оқырман «оның қалдырған бос орындарын өз сезімдерімен толтыруы керек». Хемингуэйдің мұз тауы теориясы өнердің символдық мағынасын көрсетеді. Ол адамның табиғатын түсіндіру үшін физикалық әрекеттерді пайдаланады. «Адам өмірін көркемдік формалар арқылы бейнелесе, ол әрқашан адамды оның әлемі мен ғаламының аясында орналастырып, адам жағдайын әртүрлі көзқарастардан қарастырды» деп дәлелдеуге болады.

Ертедегі көркем әдебиет және әңгімелері

Вендолин Тетлоу Хемингуэйдің "Индиан лагері" сияқты ерте туындылары кейіпкерді оның ортасына ғана орналастыру арқылы кейіпкерді дамытуға немқұрайлылығын көрсетеді деп санайды. Дегенмен, "Индиан лагерінде" айқайлайтын әйел, темекі шегетін ерлер және жұққан жара сияқты егжей-тегжейлі сипаттамалар шынайылық сезімін тудырады. Басқаша айтқанда, әңгіме мәтіннің астында жасырылған мағына арқылы хабарлай алады; мысалы, Хемингуэйдің "Ақ пилдей төбелер" повесінде процедураның аты аталмайды, бірақ әңгімедегі ер адам әйелін оны жасауға көндіруге тырысып жатқандай көрінеді. "Екі жүректі үлкен өзен" туралы Хемингуэй былай түсіндіреді: "Бұл соғыстан үйге келген бала туралы, сондықтан соғыс, соғыс туралы әңгіме, соғысқа қатысты ештеңе жоқ". Бейкер Хемингуэйдің спорт туралы әңгімелері көбінесе спортшылардың өзі туралы екенін, ал спорттың оқиғаға екінші деңгейдегі маңызы бар екенін түсіндіреді. Сонымен қатар, "Таза, жақсы жарық көрген жер" әңгімесі, беткейде кешкі уақытта кафеде отырған ерлер туралы ғана айтатын сияқты көрінеді, бірақ шын мәнінде ерлерді кафеге не итермелейді және олар түнді жарық іздеу себептерін көрсетеді – мұның ешқайсысы оқиғаның беткейінде айтылмайды, бірақ айсбергтің астында жатыр. Хемингуэйдің "Екі жүректі үлкен өзен" повесі, "Таза, жақсы жарық көрген жер" сияқты, ештеңе туралы емес, бірақ ештеңенің ішінде оқиғаның мәні жатыр. Мейерстің сөзіне қарағанда, Хемингуэйдің басқа да қаһарман әйелдері сияқты Рената да үлкен "соққыға" ұшырайды – әкесінің өлтірілуі және одан кейін үйінен айырылуы, мұны Хемингуэй тек қысқаша айтады. Хемингуэйдің шектеулі баяндауы оқырманды байланыстарды табуға мәжбүрлейді. Стольцфустың айтуынша: "Хемингуэй оқырманды көпірге жетеледі, оны баяндаушының көмегінсіз өзі кешіп өтуі керек". Хемингуэй егер контекст немесе фон туралы басқа біреу жазса, және ол туралы жақсы жазса, онда оны өзінің жазбасынан тыс қалдыруға болатынына сенді. "Қарт пен теңіз" туралы ол былай дейді: "Жазуда сіз тек қана қанағаттандырарлық түрде жасалған нәрселермен шектелесіз. Сондықтан мен басқа бір нәрсеге тырыстым. Біріншіден, оқырманға тәжірибені жеткізу үшін қажет емес нәрселерді жоюға тырыстым, сонда ол бір нәрсені оқығаннан кейін ол оның тәжірибесінің бір бөлігіне айналады және шынымен болған сияқты сезінеді". Пауль Смит, "Хемингуэйдің ертедегі қолжазбасы: омыраудың теориясы мен практикасы" атты еңбегінің авторы, Хемингуэй омырау теориясын "мұздықты нығайту" үшін қолданды деп санайды. Хемингуэйге "жаңадан "Қарт пен теңізде" көрініс тапқан, әрі қазіргі заманғы стильге әсер еткен, әңгіме айту өнерін меңгергені үшін" сыйлық берілді. Бұл хабардан кейін бірнеше күн өткен соң Хемингуэй Куба жағалауында балық аулап жүрген қайығында "Тайм" журналының тілшісімен сөйлесіп отырды. Оның шығармаларында, әсіресе, соңғы басылған "Қарт пен теңізде" символизмнің қолданылуы туралы сұрағанда, ол былай деп түсіндірді: "Ешбір жақсы кітап бұрыннан келген және кіріктірілген символдармен жазылмаған. Мұндай символдар кітапта көзге түседі, кішкентай шұжықтан жасалған нан сияқты. Шұжықты нан жақсы, бірақ қарапайым нан жақсырақ. Мен нағыз қарт адамды, нағыз баланы, нағыз теңізді, нағыз балықты және нағыз акулаларды жасауға тырыстым. Бірақ егер мен оларды жақсы және шындыққа сай жасасам, олар көп нәрсені білдіретін болар еді. Ең қиын нәрсе – бір нәрсені шындыққа айналдыру, кейде шындықтан да шындыққа айналдыру".

Wendolyn Tetlow believes that Hemingway's early fiction such as "Indian Camp" shows his lack of concern for character development by simply placing the character in his or her surroundings. However, in "Indian Camp" the use of descriptive detail such as a screaming woman, men smoking tobacco, and an infected wound build a sense of veracity. In other words, a story can communicate by subtext; for instance, Hemingway's "Hills Like White Elephants" does not mention the name of the procedure, although in the story the male character seems to be attempting to convince his girlfriend to do it. "Big Two Hearted River", Hemingway explains, "is about a boy coming home from the war So the war, all mention of the war, anything about the war, is omitted." Baker explains that Hemingway's stories about sports are often about the athletes themselves and that the sport is incidental to the story. Moreover, the story "A Clean, Well Lighted Place" which on the surface is about nothing more than men drinking in a cafe late at night, is in fact about that which brings the men to the cafe to drink, and the reasons they seek light in the night—none of which is available in the surface of the plot, but lurks in the iceberg below. Hemingway's story "Big Two Hearted River" is ostensibly about nothing, as is "A Clean, Well Lighted Place", but within nothing lies the crux of the story. According to Meyers an example of omission is that Renata, like other heroines in Hemingway's fiction, suffers a major "shock"—the murder of her father and the subsequent loss of her home—to which Hemingway alludes only briefly. Hemingway's pared down narrative forces the reader to solve connections. As Stoltzfus remarks: "Hemingway walks the reader to the bridge that he must cross alone without the narrator's help." Hemingway believed that if context or background had been written about by another, and written about well, then it could be left out of his writing. Of The Old Man and the Sea he explains: "In writing you are limited to by what has already been done satisfactorily. So I have tried to do something else. First I have tried to eliminate everything unnecessary to conveying experience to the reader so that after he has read something it will become part of his experience and seem actually to have happened." Paul Smith, author of Hemingway's Early Manuscript: The Theory and Practice of Omission, believes Hemingway applied the theory of omission in an effort to "strengthen [the] iceberg". The prize was awarded to Hemingway "for his mastery of the art of narrative, most recently demonstrated in The Old Man and the Sea, and for the influence that he has exerted on contemporary style." A few days after the announcement, Hemingway spoke with a Time magazine correspondent while on his boat fishing off the coast of Cuba. When asked about the use of symbolism in his work, and particularly in the most recently published Old Man and the Sea, he explained:

No good book has ever been written that has in it symbols arrived at beforehand and stuck in That kind of symbol sticks out like raisins in raisin bread. Raisin bread is all right, but plain bread is better. I tried to make a real old man, a real boy, a real sea, a real fish and real sharks. But if I made them good and true enough they would mean many things. The hardest thing is to make something really true and sometimes truer than true.