Кіріспе

Prêles (pʁɛl; неміс тіліндегі атауы: Prägelz) – Швейцариядағы Берн кантонының Юра-Берн әкімшілік округінде орналасқан, бұрынғы муниципалитет. Француз тілінде сөйлейтін Берн Юрасының (Юра Берн) құрамында болған. Диссе, Ламбоинг, Нодс және Прелес муниципалитеттерін біріктіріп, Le Plateau de Diesse деген жаңа муниципалитет құру туралы ұсыныс сайлаушылар тарапынан қабылданбады. Дегенмен, 2014 жылдың 1 қаңтарында Прелес, Диссе және Ламбоинг муниципалитеттері бірігіп, Plateau de Diesse деген жаңа муниципалитет құрылды.

Тарих

Прелес алғаш рет 1179 жылы Пралес деп аталады, бірақ бұл құжат 12 ғасырдың қосымшасы деп саналады. 1185 жылы ол Прелес деп тілге алынды және неміс тілінде Prägelz деген атаумен де белгілі болды. Сол жылы тұрғын үйлер мен ғимараттар жалпы аумақтың 6,0%-ын, ал көлік инфрақұрылымы 2,7%-ын құрады. Саябақтар, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 1,6% болды. Орманды жерлердің 23,1%-ы тығыз орманмен жабылған, ал 4,0%-ы жеміс ағаштары мен ұсақ ағаштардан тұрады. Егіс жерінің 37,4%-ы егін өсіруге, 23,1%-ы жайылымдарға, ал 1,7%-ы альпілік жайылымдарға пайдаланылады. «Қазандық» дегені – жергілікті шайыр өндірісін білдіреді, ол қазірдің күнінде жоғалып кеткен. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, халықтың 8,8%-ы шетелдік азаматтарды құрайды. Соңғы 10 жылда (2001-2011) халық саны 0,1% өсті. Көші-қон 0,1% құрады, ал туу және өлім-жітім көрсеткіштері 0,6% болды. Муниципалитеттегі тұрғындардың 214-і немесе шамамен 24,2%-ы 2000 жылы Прелесте туып, сол жерде тұрды. 317-сі немесе 35,8%-ы сол кантонда, 219-ы немесе 24,7%-ы Швейцарияның басқа аймағында, ал 104-і немесе 11,7%-ы Швейцариядан тыс жерде дүниеге келген. 2010 жылы 85 үйдің құрамында бір адам ғана болды, ал 24 үйдің құрамында бес немесе одан да көп адам тұрды. 2000 жылы барлығы 320 пәтер (жалпы санының 80,8%-ы) тұрақты түрде пайдаланылды, 58 пәтер (14,6%) маусымдық түрде пайдаланылды, ал 18 пәтер (4,5%) бос тұрды. 2010 жылы 1000 тұрғынға шаққанда 7,7 жаңа тұрғын үй салынды.

Саясат

2011 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия – 27% дауыс алған Социал-демократиялық партия (СДП) болды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар – Швейцариялық халық партиясы (23,7%), Жасыл партия (14,3%) және Либералдық-демократиялық партия (11,6%). Федералды сайлауда барлығы 268 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 39,4% құрады.

Экономика

2011 жылы Пралес қаласындағы жұмыссыздық деңгейі 1,67% құрады. 2008 жылы муниципалитетте барлығы 242 адам жұмыс істеді. Олардың 43-і біріншілік экономикалық секторда, ал шамамен 9 кәсіпорны осы секторда жұмыс істеді. Екінші секторда 30 адам жұмыс істеді және осы секторда 3 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 169 адам жұмыс істеді, осы секторда 22 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 92 жұмысшы келді, ал 285 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмысшыларды таза экспорттайды, әрбір кірген жұмысшыға шаққанда 3,1 жұмысшы муниципалитеттен шығады. Барлығы 130 жұмысшы (муниципалитеттегі 222 жұмысшының 58,6%) Пралесте тұрып, жұмыс істеді. Жұмыс істейтін халықтың 6,3%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 73,3%-ы жеке көлікпен барады. 2006 жылы кантон бойынша орташа көрсеткіш 13,9%, ал елі бойынша орташа көрсеткіш 11,6% болды. 2009 жылы муниципалитетте барлығы 362 салық төлеуші болды. Олардың 143-і жылына 75 мың швейцариялық франктан астам табыс тапты. Бір адам жылына 15-20 мың швейцариялық франк тапты. Пралестегі 75 000 швейцариялық франктан асатын табыс тобының орташа табысы 120 221 швейцариялық франк болса, Швейцария бойынша орташа табыс 130 478 швейцариялық франк құрады. Vinifuni Ligerz–Prêles фуникулері Лигерц теміржол станциясына қосылады.

Дін

2000 жылғы санақ бойынша 509 адам немесе 57,4% швейцариялық реформаттық шіркеуге жатса, 159 адам немесе 17,9% - рим-католиктер еді. Қалған халықтың ішінде 5 адам православие шіркеуінің мүшесі болды (немесе халықтың шамамен 0,56% құрады), ал тағы 97 адам (немесе халықтың шамамен 10,95% құрады) басқа христиан шіркеуіне жатты. Олардың 11-і (халықтың шамамен 1,24%) ислам дінін ұстанды. Бір адам индуист болды. 117 адам (немесе халықтың шамамен 13,21%) ешбір шіркеуге жатпайды, агностиктер немесе атеисттер, ал 35 адам (немесе халықтың шамамен 3,95%) сұраққа жауап бермеді. 2011-12 оқу жылында Прелестегі сабақтарға барлығы 30 оқушы қатысты. Бұл муниципалитетте балабақшалар болған жоқ. Муниципалитетте 2 бастауыш сынып және 30 оқушы бар. Бастауыш сынып оқушыларының 10,0% Швейцарияның тұрақты немесе уақытша тұрғындары (азамат емес) болды, ал 6,7% оқу сыныбының тілінен өзге ана тіліне ие. 2000 жылы муниципалитеттегі барлық мектептерде барлығы 58 оқушы оқыды. Олардың 41-і осы муниципалитетте тұрып, оқыса, 17-сі басқа муниципалитеттен келді. Сол жылы 128 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды.