Кіріспе

Англо-саксондық ағаш шіркеу

Гринстед шіркеуі, Англияның Эссекс графтығындағы Чиппинг Онгардың жанындағы Гринстед кішкентай ауылында орналасқан, әлемдегі ең көне ағаш шіркеу және, мүмкін, Еуропадағы ең көне ағаш ғимарат деп есептеледі, әлі де тұр, бірақ бастапқы ағаш құрылысының көп бөлігі сақталмағандықтан, тек ішінара ғана. Еменнен жасалған қабырғалары көбінесе 9-шы немесе 11-шы ғасырдың ортасына жататын палисадтық шіркеудің қалдықтары немесе ертедегі жолақты шіркеу ретінде жіктеледі. I санаттағы ғимарат Чиппинг Онгар қаласының орталығынан шамамен бір шақырым батысқа қарай орналасқан. Оның толық атауы – Онгарға жақын Гринстедтегі Сент-Эндрю шіркеуі. Дегенмен, ол көбінесе Гринстед шіркеуі деп аталады. Гринстед әлі де жұмыс істейтін шіркеу және әр апта сайын қызмет өткізеді.

Тарих

Гринстед шіркеуі шамамен 1200 жылдан бері тұрған болуы мүмкін. Дендрохронология бойынша оның құрылысы 845 жылға саяды; ал кейінгі талдаулар ағаштардың жасын 1053 жылға (+10/55 жыл) түзетті. Археологиялық мәліметтерге сүйенсек, тұрақты құрылыс пайда болғанға дейін осы жерде тағы бір шіркеу немесе қасиетті орын болған болуы мүмкін. Бұл жердегі алғашқы тұрақты шіркеудің құрылысы шамамен 654 жылы Седд Шығыс Саксондықтарды дінге қайтаруды бастағаннан кейін көп ұзамай басталды деп есептеледі. Қазіргі ғибадатхана еденінің астынан екі қарапайым ағаш құрылыстың археологиялық қалдықтары табылды, олар 6-шы ғасырдың соңында немесе 7-ші ғасырдың басында салынған деп саналады. Шіркеудің Әулие Андрейге арналуы бастапқы қасиетті орынның кельт негізінде құрылғанын көрсетеді. Шығыс Англияның шейіт патшасы Едмундтың (870 жылы Хокснде қаза болған болуы мүмкін) денесі 1013 жылы Бьюри-Сент-Эдмундсқа қайта жерленуге бара жатқанда осы жерде тоқтаған деп айтылады. Шіркеудің ішінде Әулие Едмундқа арналған көптеген құрмет көрсетулер бар. Толпудл мартырларының кейбіреулері көшірілістен оралғаннан кейін Чиппинг Онгар ауданында шаруашылық жерлерін иеленді. Олардың бірі, Джеймс Брайн, 1839 жылдың 20 маусымында Гринстед шіркеуінде Томас Стенфилдтің қызы Элизабетке үйленді; осы некеге қатысты жазбаларды қазіргі тізілімде көруге болады. Брайн отбасы 1844 жылы Лондонға (Онтарио штаты, Канада) көшіп кетті. Шіркеу 1972 жылы шығарылған британдық пошта маркасында бейнеленген, ол ауылдық шіркеулер сериясының бір бөлігі болды. Хью Кассонның жобалаған және Рассел Томас жасаған еменнен жасалған қасиетті су шамы 1987 жылы қосылды.

Құрылыс

Шіркеу, көптегендері сияқты, ғасырлар бойында жөндеу жұмыстарынан өтті.

Англосаксондық және норман элементтері

Кемесі үлкен, екіге бөлінген емен ағаштарынан жасалған, бұл англосаксондықтардың дәстүрлі құрылыс тәсілі болған. Кемесі көбінесе түпнұсқа күйінде сақталған, ал 1960 жылдарғы дендрохронологиялық зерттеулер оны 845 жылға жатқызды. Алайда, 1995 жылы бұл мерзім 1053 +10–55 жыл (1063 және 1108 жылдар аралығы) деп қайта қарастырылды. Бұл мерзім ең жас ағаштың (1053 жыл) дендрохронологиялық күніне және сыртқы қабаттары (сап ағаштары) жойылғандықтан, стандартты 10–55 жылдық қосымшаға негізделген. Кемедегі қызықты ерекшелік – солтүстік жағындағы "көз бұрышы" немесе хагиоскоп. Бұл емен қабырғадағы кішкентай тесік бұрын шіркеуге жалпы халықпен бірге кіруге рұқсат етілмеген науқастарға дін қызметкерінен бата алуға мүмкіндік берген орын деп есептелген. Оның бастапқы есіктің жанында орналасуы зерттеушілерді бұл терезе шіркеуге кім келе жатырын көру үшін пайдаланылған деген қорытындыға жеткізді. Ғибадатханада қабырғаның кремний негізі және киелі орындағы тіреуші бассейн – нормандық құрылыстың қалдықтары. Порчтың жанында үлкен, жабынған тас белгілі бір рыцарьдің қабірінің орнын көрсетеді.

XVI ғасыр

Бастапқы ғибадатхана кішкентай және ағаштан салынған, бірақ қазіргі кірпіштен салынған ғибадатхана осы құрылыс кезеңімен сабақтас.

17-19 ғасырлар

Ақ тақтайшамен қапталған мұнара Стюарт дәуірінде (17 ғасыр) салынды және ол көзді алғашқыда өзіне тартады. Бір қоңыраудың бетіне "Уильям Лэнд мені 1618 жылы жасады" деп жазылған. Аймақта бірнеше ортағасырлық ағаш мұнаралар кездеседі. Осы шамада үш мансарда терезесі алғаш рет ғимараттың негізгі бөлігіне қосылды, сондай-ақ оңтүстік кіреберісі салынды. Батыс жақтағы төрт жапырақты терезе ортасында 15 ғасырға жататын шынының бір бөлігін көруге болады, бірақ ол Виктория дәуіріндегі жөндеу жұмыстары кезінде орнатылды. Ең көне қабырғадағы ескерткіш 1585 жылы Джон Вудқа арналған.

Викториялық қалпына келтіру

19 ғасырда Виктория дәуірінде жүргізілген қайта құру жұмыстары ғимаратқа егжей-тегжейлі кірпіш өрнектері мен сыртқы әшекейлі безендірулерді қосты. Үш шатыр терезесі орнына алты терезе қойылды, сондай-ақ кіреберіс жаңартылып, басқа да шағын өзгерістер енгізілді және тас қоршау жасалды.