Кіріспе

Филиппиннің жергілікті діндері Филиппиннің этностық діндері жалпы Филиппиннің жергілікті халықтық діндері - Филиппиннің әртүрлі этностық топтарының ерекше жергілікті діндері, олардың көпшілігі анимизмге сәйкес сенім жүйелерін ұстанады. Жалпы, бұл жергілікті халықтық діндер Анито немесе Анитизм немесе қазіргі заманғы және аз этноцентрикалық Даявизм деп аталады, онда жергілікті құлшылық дәстүрлерінің жиынтығы анито немесе диватаға (олардың айнымалыларына) арналған, бұл терминдер құдайларға, рухтарға және ата-бабаларға аударылады. Филиппин халқының 0,23% -ы Филиппиннің жергілікті халықтық діндеріне жатады. 2020 жылғы халық санағы бойынша Филиппиннің әртүрлі халықтары әртүрлі тілдерде сөйлейді және осылайша өздерінің діни нанымдарын сипаттау үшін әртүрлі терминдерді қолданады. Бұл сенімдерді жеке діндер ретінде қарастыруға болады, бірақ ғалымдар олардың "бірлесе зерттелетін идеялардың ортақ құрылымдық шеңберін" ұстанатынын атап өтті. Бұл діни нанымдармен байланысты фольклорлық әңгімелер қазіргі филиппин мифологиясы деп аталатын және филиппин мәдениеті мен филиппин психологиясын зерттеудің маңызды аспектісі болып табылады.

Діндік дүниетанымы

Тарихшы Т. Валентино Ситой испандықтарға дейінгі діни нанымдарға қатысты құжаттарды қарастырған кезде испан отаршылдарының келуінен бұрын бүкіл архипелагтағы филиппиндіктердің діни дүниетанымын қалыптастырған үш негізгі сипаттамаға назар аударды. Біріншіден, филиппиндіктер көзге көрінбейтін, бірақ көзге көрінетін дүниеге әсер ететін рухтардың бар екеніне сенетін. Екінші, филиппиндіктер барлық жерде рухтар (анито) бар деп сенді, олар жоғары жаратушы құдайлардан бастап ағаштарда, тауларда немесе сағаларда тұратын кішігірім рухтарға дейін. Үшіншіден, филиппиндіктер дүниедегі оқиғаларға осы рухтардың әрекеті әсер етеді деп сенді. Испаниялық миссионерлер Филиппиндке келгенде, "анито" сөзі пагандық рәсімдерде көрнекті орын алған рухтардың бейнелерімен байланысты болды. Филиппинді американдықтар билеген кезде (18981946), испанша idolo сөзінің мағынасы ("илаһқа табынатын нәрсе") ағылшынша "идол" сөзімен біріктірілді, сондықтан anito ата-бабалар мен табиғат рухтарының ою-өрнектелген фигуралары немесе мүсіндері (таотао) ғана білдіреді. Анитоға деген сенім кейде ғылыми әдебиетте анитизм (испанша: anitismo немесе anitería) деп аталады.

Филиппин діндеріндегі Жаратушы құдайлар

Филиппиндіктердің көптеген мәдениеттері жоғары құдайдың, жаратушы құдайдың немесе аспан құдайдың бар екендігін айтады. Аруақтар немесе ата-бабалардың рухтары, жалпы филиппиндік түсінікте, өліп қалғандардың рухтары. Басқаша айтқанда, олар - өлгендердің жандары. Олар тірілердің жандарынан ерекшеленеді, өйткені көптеген жағдайларда этникалық топқа байланысты адамның екі немесе одан да көп тірі жандары болады. Батыс аңыздарында арбалар кейде қорқынышты табиғатымен танымал болса, филиппиндіктердің әр түрлі этникалық топтары үшін өлгендердің арбалары дәстүрлі түрде жоғары бағаланады. Бұл арбалар әдетте ата-бабаларының рухтары деп аталады, олар туыстары мен қауымын жетелеп, қорғай алады.

Шамандар

Жергілікті шамандар - Филиппин аралдарындағы түрлі этникалық халықтардың отарлау дәуірінен бұрынғы кезеңнен қазіргі дәуірге дейінгі рухани басшылары. Бұл шамандар, олардың көбі әлі күнге дейін сақталған, әрқашан әйелдер немесе әйелдікке айналған ер адамдар (асог немесе байок). Олардың рухтар мен құдайлармен (анито немесе дивата) және рухтар әлемімен байланыс орнатып, өзара іс-қимыл жасай алатын рухтар бар деп есептеледі. Олардың негізгі рөлі - паганито сеансы рәсімдері кезінде медиум ретінде. Сондай-ақ, сауықтыру және өсімдіктер, төлкөздік және сиқыршылық өнерінде маманданған шаманның әртүрлі түрлері бар. Шаманның көптеген түрлері өз жұмыстарында түрлі заттар қолданады, мысалы, агимат немесе антинг антинг деп аталатын талисман немесе сыйлықтар, қарғыс бұрмалаушылар, мысалы, бунтот паги және басқа көптеген заттар арасында қасиетті майлар. Барлық әлеуметтік топтар, соның ішінде шамандар, өздерінің құдайлық мүсіндерін құрметтейді (ларауан, булул, манган және т.б. ), олар өздерінің этникалық пантеонында бір немесе бірнеше нақты құдайларды бейнелейді, оған ата-бабалары жоқ құдайлар мен құдайланған ата-бабалар кіреді. Испандық көздерінде бүкіл архипелагтағы жергілікті шамандарға арналған жалпы терминдер тагалог және висай анито ("рух") сөзінен алынған; бұларға маганитито және анитера сияқты терминдер кіреді. Филиппиндік шамандардың "негативтік" теңестіріктері - филиппиндік сиқыршылар, олар этностық топқа байланысты әр түрлі кәсіптері мен мәдени түйіндері бар әртүрлі адамдарды қамтиды. Олар батыстың "адамның сиқырлы" деген түсінігінен мүлдем өзгеше. Филиппиндіктердің көзқарасында бүлдіршіндердің мысалдары - манамай, мангкукулам және мамбабаранг. Шамандар - рухани медиумдар мен күрәбашылар, олар арнайы заттар мен әндерді қолдану арқылы сиқыршылардың қарғыстары мен күштеріне қарсы тұру және оларды болдырмау үшін танымал. Шаманнан басқа, сиқыршыларды қарсы алатын басқа да адамдар бар, мысалы, барангтарға қарсы тұрушы мананамбал. Филиппиндік сиқыршылар міндетті түрде жаман емес, өйткені олар қоғамның игілігіне де қызмет ете алады. Қылмысқа әділетсіздікпен жауап берген жағдайларда, себебі қудалаушы дұрыс қудаланбаған немесе дәлелдер жиналғаннан кейін ақталған жағдайда, құрбандар немесе олардың отбасы мен достары сиқыршылардан көмек сұрап, әділдікке қара сиқыр арқылы қол жеткізе алады, бұл этникалық қауымдастыққа байланысты әртүрлі болады. Филиппиндік фильмдердің негізгі ағымынан тыс дәстүрлі сенімдерде әділетсіздік жағдайында қара сиқыр бейкүнә адамдарға әсер етпейді деп есептеледі.

Қасиетті жерлер

Ежелгі филиппиндіктер мен филиппиндіктердің жергілікті халықтық діндерін ұстануға тырысқан филиппиндіктерде, әдетте, шетелдік мәдениеттерге белгілі контекстте ғибадат етудің "ғибадатханалары" жоқ. Алайда олардың киелі орындары бар. Бұл ғибадатханалар әр түрлі жергілікті терминдермен белгілі болды, олар этностық топтың қауымдастығына байланысты. Олар сондай-ақ таотао мен ата-бабалардың сандықтарын сақтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Биколандар арасында таотао мог деп аталатын қасиетті үңгірлерде сақталған. Кейбір рәсімдер кезінде анитолар қасиетті орындардың жанында уақытша құрбандық үстелдері арқылы құрметтеледі. Бұл аспаптар висай тілінде латанган немесе лантаян, ал тагалог тілінде дмбанна немесе ламбана деп аталды. Бұл бамбук немесе ратаннан жасалған құрбандық үстелдері Филиппиннің көп бөлігінде бірдей. Олар шатырсыз шағын платформалар немесе ұшында екіге бөлінген тік бағаналар (тики шамшарына ұқсас) болған. Олар қолына кокостың жартысы бөлінген қабықтарды, металл табақтарды немесе мартабан құмыраларын алып, құрбандықтарға салып жүретін. Кейде тау-тао осы платформаларға орналастырылуы мүмкін. Елдегі көптеген этникалық халықтардың ортақ "тау құлшылық мәдениеті" бар, онда белгілі бір таулар белгілі бір құдайлардың немесе табиғаттан тыс жандардың мекені деп есептеледі. Кейбір аңыздарда да табыну орындары бар. Өкінішке орай, осы ғибадат орындарының көпшілігі (оларға құдай мүсіндері мен суят жазуымен жазылған көне құжаттар сияқты осы сайттармен байланысты заттар кіреді) 15-19 ғасырлар аралығында испан отаршылдары тарапынан қасарыстырып, жойды. Сонымен қатар, отандық халықтар ғибадат ететін жерлерді отарластар өздерінің шетелдік шіркеулері мен зираттарының іргетасы ретінде мазақтап айналдырды. Колониялық режимнен аман қалған жергілікті ғибадат орындарының мысалдары көбінесе таулар, шығанақтар, көлдер, ағаштар, тас жыныстар және үңгірлер сияқты табиғи орындар. Жергілікті тұрғындар өздерінің діндерін ұстануды жалғастыратын ата-бабалары мекендеген аймақтарда әлі де кездеседі. Дәстүрлі дәмбанна сенімдерінде барлық құдайлар, ең жоғарғы құдай / құдайлар жіберген жандар және ата-баба рухтары бірлесіп анитос немесе дивата деп аталады. Табиғаттан тыс, анито емес жандарды lamang lupa (жердегі жандар) немесе lamang dagat (теңіздегі немесе басқа да су денелеріндегі жандар) деп атайды. Дамбанаға әдетте барангайдың (қауымдастықтың) жергілікті рухани басшысы филиппиндік шамандар, сондай-ақ белгілі бір дәрежеде дату (барангайдың саяси басшысы) және лакан (барангайдың саяси жетекшісі) қамқорлық жасайды. Бастапқыда әшекейсіз және аз құрметтелетін дамабаналар кейінірек әртүрлі тәуелсіз және вассал мемлекеттердің сауда және діни ықпалына байланысты ларау мүсіндеріне қатысты діни тәжірибелерге негізделген әшекейлермен толтырылды. Ол анитос (традициялық ларауан деп аталатын) орналасқан мүсіндермен, қазіргі кезде лиха деп аталатын болашақ жерлеу рәсімдері үшін сақталған мүсіндермен, суят бабайин каллиграфиясы бар шиыршықтармен немесе құжаттармен және дмбанба практикасына арналған басқа да заттармен безендірілген. Ламбаног (дистилляцияланған кокостұз шарап), туба (дистилляцияланбаған кокостұз шарап), булаклак немесе гүлдер (семпагуита, сантан, гумамела, тайбак және жергілікті орхидеялар), палай (қаңқасыз күріш), бига (қаңқасыз күріш), қабықшалар, інжу-марлар, асыл тастар, бурандар, баңға (керамика), жергілікті семсерлер мен пышақ қару-жарақтар (кемпилан, палай донг, панадонг, бунтериялар, баулуандар), дене мүсіндері (жыршық немесе квандас, мойынжағақ немесе шүберек, құлақ шаға немесе құлақ), қалқан (қашақ), жауын-қолтық, қалқаншақ, майлы қалқан, бау, бауыздар, алтын сақира, бауыздар немесе алтын сақиралар, бауыздар, бауыздар, бауыздар, бауыздар немесе алтын сақиралар, бау, бауыздар, бауыздар, бауыздар, бауыздар, бауыздар және басқа) сияқты алтыннан жасалған бұйымдармен әшектермен безендірілген. Жануар мүсіндері, әсіресе жергілікті иттер, қорғаныш пен анитостарды бейнелейтін оюлар мен каллиграфиямен бірге домбана құрылымын күзетеді.

Статусы және оған қосылу

2014 жылы халықаралық астрономиялық бақылау агенттігі Minor Planet Center (MPC) астероид 1982 XB 3757 Anagolay деп атады, бұл тагалог тіліндегі жоғалған заттардың құдайы Анаголайдың есімі. 2019 жылы Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) жұлдызды Wasp 34 деп атады Аман Синая, теңіздің тагалог құдайы, ал планетаны Wasp 34 b деп атады Хайк, тагалог теңіз құдайы. Сол жылы әлемдегі ең үлкен кальдераға Лусонның түрлі жергілікті діндеріндегі күн құдайының есімімен Аполаки кальдерасы деп аталды. 2021 жылы Албайдағы үш көпір Биколаноның діни эпосы Ибалонның үш батыры Балтог, Хандионг және Бантогтың есімімен аталды. 2010 жылы қабылданған Ұлттық мәдени мұра туралы заңға сәйкес Филиппиннің материалдық және материалдық емес мәдени мұрасы үшін маңызды деп саналатын барлық мәдени құндылықтарды бір жазбада біріктіру үшін Филиппин үкіметінің ұлттық тіркелімі ретінде Филиппиннің мәдени мүлік тізілімі (PReCUP) құрылды. Тіркелім филиппиндік мұраның әртүрлі элементтерін, соның ішінде ауыз әдебиетін, музыканы, билерді, этнографиялық материалдарды және басқа да қасиетті жерлерді сақтайды. 1992 жылы қабылданған және 2018 жылы кеңейтілген Ұлттық интеграцияланған қорғалған аумақтар жүйесі (NIPAS) заңы да елдегі белгілі бір анитистік қасиетті жерлерді қорғайды. Филиппиндік жергілікті халықтық діндер Абрахамдық діндер келгенге дейін архипелагта кеңінен таралған. Алайда, халықтың көпшілігі 16 ғасырдан 19 ғасырдың аяғына дейін іспан отарлауына байланысты христиан дінін қабылдады, бұл 20 ғасыр бойы Америка отарлау кезінде және одан кейін жалғасты. Филиппин статистикасы 2020 жылғы халық санағында Филиппин халқының 0,23% жергілікті Филиппин халық діндеріне қатысы бар екенін атап өтті, олар оларды халық санағында "тайпалық діндер" деп жазды. Бұл 2010 жылғы халық санағының 0,19% -ға өскені. Қазіргі уақыттағы адам санының көптігіне қарамастан, Филиппиннің жергілікті халықтық діндерінің көптеген дәстүрлері жергілікті католицизм мен исламның практикасына біріктірілді, нәтижесінде "Халықтық католицизм" пайда болды.