Кіріспе

1- типті эндокриндік невроз (MEN 1) - гипофиз, паратиреоидты без және без без безінің neoplastic зақымданулары арқылы эндокриндік жүйеге әсер ететін аурулар тобының бірі. Бұл аурудан зардап шегуші адамдарда эндокриндік және эндокриндік емес бірнеше ісіктер пайда болуы мүмкін. Оны алғаш рет 1954 жылы Пол Вермер сипаттады.

Паратиреоидты

Пациенттердің ≥ 90% - ында гиперпаратиреоз бар. Симптомсыз гиперкальцемия - ең жиі кездесетін көрініс: пациенттердің шамамен 25% - ында нефролитиаз немесе нефрокальциноз белгілері бар. Гиперпаратиреоздың сирек кездесетін жағдайларынан айырмашылығы, диффузиялық гиперплазия немесе бірнеше аденомалар оқшау аденомаларға қарағанда жиі кездеседі.

Қарынша

Панкреатикалық ошақ жасушалары ісіктері МЕН 1- ге шалдыққан адамдарда өлімнің негізгі себебі болып табылады. Оғрылар МЕН 1 ауруы бар адамдардың 60- 80% - ында кездеседі және олар әдетте көп орталықты болады. Көптеген аденомалар немесе диффузиялық аралша клеткалық гиперплазия жиі кездеседі. Омыртқаның 30% - ы қатерлі ісіктер болып табылады және жергілікті немесе қашықтағы метастаздар бар. Оралшалық жасушалы ісіктердің шамамен 10-15% - ы β- жасушадан пайда болады, инсулин секрециялайды (инсулинома) және ораза тұту гипогликемиясын тудырады. β- клеткалы ісіктер 40 жасқа толмаған науқастарда жиі кездеседі. Көптеген аралша клеткалы ісіктерде панкреатикалық полипептид бөлінеді, оның клиникалық мәні белгісіз. Гастринді көптеген β- емес жасушалы ісіктер бөліп шығарады (менде 1 гастриннің секрециясының артуы көбінесе он екі елі ішектен басталады). Гастриннің бөлінуінің артуы асқазан қышқылын арттырады, ол панкреатикалық липазаны белсенділігін жоғалтып, диарея мен стеаторреяға әкелуі мүмкін. Гастриннің секрециясының артуы MEN 1 пациенттерінің > 50% - ында пептикалық ойық жараға әкеледі. Әдетте жаралар бірнеше немесе ерекше орналасады, және жиі қан кетеді, тесіледі немесе тұйықталады. Пептикалық жара ауруы емделмейтін және күрделі болуы мүмкін. Золлингер- Эллисон синдромы бар науқастардың 20- 60% - ында MEN 1 бар. Ауыр секреторлық диарея пайда болуы мүмкін және β емес жасушалы ісіктерде сұйықтық пен электролиттердің кемуіне әкелуі мүмкін. Сулы диарея, гипокалемия және ахлоргидрия синдромы (VIPoma) деп аталатын бұл кешенді, басқа ішек гормондары немесе секретагогтар (оның ішінде простагландиндер) әсер етуі мүмкін болса да, вазоактивті ішек полипептидіне жатқызылды. Глюкагон, соматостатин, хромогранин немесе кальцитониннің гиперсекрециясы, АЦТГ- ның эктопиялық секрециясы Кушин синдромына әкеледі, соматотропинді босатқан гормонның гиперсекрециясы (акромегалияны тудырады) кейде β емес жасушалы ісіктерде кездеседі. Бұлардың барлығы MEN 1 пациенттерінде сирек кездеседі. МЕН 1 ауруы бар науқастарда панкреатиттің жұмыс істемейтін ісіктері де кездеседі және бұл МЕН 1 ауруы бар пациенттерде панкреатодуодендік ісіктің ең жиі кездесетін түрі болуы мүмкін. Функциясын жойған ісіктің көлемі метастаздар мен өлім қаупімен байланысты.

Гипофиз

Гипофиз ісіктері MEN 1 пациенттерінің 15 - 42%- ында кездеседі. 25 - 90% -ы пролактиномалар. Гипофиз ісігінің шамамен 25% -ы өсу гормонын немесе өсу гормоны мен пролактинді бөліп шығарады. Пролактиннің артық мөлшері галактореяны, ал өсу гормонының артық мөлшері акромегалияны, клиникалық жағынан, кездейсоқ пайда болатын акромегалиядан ажыратуға болмайтын ауруды тудырады. Оғрықтың 3%-ы ACTH секрециялайды, бұл Кушин ауруын тудырады. Қалғандарының көпшілігі жұмыс істемейді. Аурудың жергілікті өрісі көру қабілетін бұзады, бас ауырады және гипофизуарлық ауруы пайда болады. MEN 1 пациенттеріндегі гипофиз ісіктері гипофиздің спорадикалық ісіктерінен гөрі үлкен болып көрінеді және агрессивтірек әрекет етеді.

Басқа көріністер

MEN 1 пациенттерінде бүйрек үстіндегі бездердің аденомалары кейде кездеседі. Нәтижесінде гормондық секреция сирек өзгеріп отырады және бұл аномалиялардың мәні белгісіз. Карциноидтық ісіктер, әсіресе эмбриологиялық ішекке ( өкпе, тимус) түзілген ісіктер, жекелеген жағдайларда кездеседі. Сонымен қатар, бірнеше тері асты және висцеральды липомалар, ангиофибромалар және коллагеномалар пайда болуы мүмкін.

Генетикалық

1- типті эндокринді неоплазиясы бар адамдар әр клеткада MEN1 генінің бір мутациялы көшірмесімен туады. Бұл - ісік тежегіш гендеріндегі тұқым қуалайтын ақаулардың жалпы белгісі. Онкогендер тек бір ғана активтейтін мутациямен неопластикаға айналуы мүмкін, бірақ анадан да, әкеден де мұрагерлік алған ісікті басушылар өздерінің тиімділігін жоғалтпас бұрын зақымдалуы керек. "Екі рет соққы алу гипотезасына" қатысты ерекшелік, егер супрессорлық гендер дозаға жауап бергенде, мысалы, АТР кезінде пайда болады. MEN1 мен оның генінің құрамына енетін метиннің нақты қызметі белгісіз, бірақ " екі рет соққы беру гипотезасының " мұрагерлік ережелеріне сәйкес ол ісікті басушы ретінде әрекет етеді.

Түрлері

Көптеген эндокринді неоплазия немесе МЕН - бұл ағзаның гормонды өндіретін бездер желісіне (эндокриндік жүйе) әсер ететін бұзылулар тобының бір бөлігі. Гормондар - қан ағыны арқылы жүретін және бүкіл денедегі жасушалар мен тіндердің қызметін реттейтін химиялық хабаршылар. Көптеген эндокринді неоплазия кем дегенде екі эндокринді бездегі ісіктерді қамтиды; ісіктер басқа мүшелер мен тіндерде де пайда болуы мүмкін. Бұл өсірмелер қатерлі емес (жағымды) немесе қатерлі (жағымсыз) болуы мүмкін. Егер ісіктер қатерлі ісікке айналса, кейбір жағдайларда өмірге қауіп төндіреді. Көптеген эндокринді неоплазияның екі негізгі түрі 1-ші және 2-ші типті деп аталады. Бұл екі түрді жиі олардың ұқсас атаулары себепті шатастырады. Алайда 1-ші және 2-ші типті аурулар олардың гендері, гормондарының түрі, сондай-ақ белгілері мен симптомдары бойынша ерекшеленеді. Бұл аурулар паратиреоид, гипофиз және без без безінде бірнеше қатерлі және қатерлі емес ісіктер пайда болу қаупін арттырады. Көптеген эндокринді неоплазиялар үш негізгі эндокринді бездердің (паратиреоид, гипофиз және панкреатикалық он екі елі без) кем дегенде екеуінде ісіктер табылған кезде пайда болады. Оғрықтар эндокринді бездерден басқа мүшелер мен тіндерде де пайда болуы мүмкін. Егер ісіктер қатерлі ісікке айналса, кейбір жағдайларда өмірге қауіп төндіреді. Бұл ауру 30 000 адамның 1-інде кездеседі. Көптеген гормонды туморға байланысты эндокриндік неоплазияның көптеген түрлері бар болса да, паратиреоидты без, гипофиз безі және без без безінің ісіктері көп эндокриндік неоплазияның 1-түрінде жиі кездеседі. MEN1 осы үш эндокриндік органның белсенділігін төменде қысқаша сипатталады: Гиперпаратиреоз қандағы кальцийдің қалыпты тепе- теңдігін бұзады, бұл бүйрек тастарын, сүйектердің жұқаруын (остеопороз), жоғары қан қысымын (гипертония), тәбеттің төмендеуін, құсуды, әлсіздікті, шаршауды және депрессияны туғызады. Гипофиздегі неоплазия пролактиномалар түрінде көрініс табады, онда пролактиннің көп бөлінуі, гонадотропиннің бөлінуі тежеледі, бұл тестостерон сияқты жыныстық гормондардың төмендеуіне әкеледі. MEN1 ауруындағы гипофиз ісігі үлкен болуы мүмкін және көршілес тіндерді қысып белгілер тудыруы мүмкін. MEN 1- ге байланысты без безгек ісіктері әдетте Лангерханс аралдарының бета- жасушаларында пайда болады, бұл инсулиннің артық секрециясын тудырады, нәтижесінде қандағы глюкоза деңгейі төмендейді (гипогликемия). Алайда, Лангерхан аралдарының көптеген басқа да ісіктері МЕН- де пайда болуы мүмкін. Альфа- жасушаларды қамтитын бұл аурулардың бірі глюкагонның артық бөлінуіне әкеледі, нәтижесінде қандағы глюкозаның жоғары деңгейі (гипергликемия), некролитті көшіп-қонушы эритем деп аталатын қызылша және салмақтың төмендеуі байқалады. Гастринома гастрин гормонының артық секрециясын тудырады, нәтижесінде асқазанның қышқыл өндіретін жасушалары (париетальды жасушалар) қышқылдың артық өндірісіне әкеледі және Золлинджер Эллисон синдромы деп аталатын жалғаулар шоқжұлдызы пайда болады. Золлинджер- Эллисон синдромына ауыр асқазан жарасы, іштің ауыруы, тәбеттің жоғалуы, созылмалы диарея, дұрыс тамақтанудың болмауы және салмақтың төмендеуі жатады. MEN1- мен байланысты бета- арал емес басқа да ісіктер төменде қарастырылған.

Емдеу

Паратиреоидтық ісіктердің таңдалған емдеу әдісі - екі жақты ашық зерттеу, субтоталды (3/4) немесе тоталдық паратиреоидэктомия. Толық паратиреоидектомия кезінде автоимплантация қарастырылуы мүмкін. Бұл операцияны жүргізудің ең қолайлы уақыты әлі анықталмаған, бірақ оны тәжірибелі эндокриндік хирург жүргізуі керек. Жозеф Шепард 1997 жылы ашқан емдеу 2001 жылы емдемейді, керісінше өмір сүру мерзімін ұзартады. Емдеу барысында МЕН 1-ден зардап шегетін 30 000 адамның 1 - се жиі бақылауда болуы қажет. Эндокриндік панкреатикалық ісікті қатерлі ауру кезінде хирургиялық және цитотоксикалық дәрілермен емдеуге болады. Гипофиз ісігін хирургиялық жолмен (акромегалия және Мб. (Кюшинг) немесе дәрілік заттар (пролактиномалар).