Көптеген эндокриндік неоплазия (MEN) – эндокриндік бездердің ісігін қамтитын генетикалық синдромдар тобы. Мұрагерлік, қатерлі немесе қатерсіз болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Генетикалық жағдайлар тобы
Group of genetic conditions
Көптеген эндокринді неоплазия (қысқартылып MEN) – эндокринді бездердің ісіктерімен сипатталатын бірнеше ерекше синдромдарды қамтитын жағдай. Әр синдромның өзіне тән белгілері бар. Кейбір жағдайларда ісіктер қатерлі, ал басқаларында – қатерсіз. Кейбір ісіктік синдромдардың құрамында эндокриндік емес тіндердің қатерлі немесе қатерсіз ісіктері кездеседі. MEN синдромдары аутосомалық-доминантты түрде мұраға беріледі.
Multiple endocrine neoplasia (abbreviated MEN) is a condition which encompasses several distinct syndromes featuring tumors of endocrine glands, each with its own characteristic pattern. In some cases, the tumors are malignant, in others, benign. Benign or malignant tumors of nonendocrine tissues occur as components of some of these tumor syndromes. MEN syndromes are inherited as autosomal dominant disorders.
Қатынасты жағдайлар
Ресми түрде көптеген эндокринді неоплазия синдромдары ретінде жіктелмесе де, Фон Хиппель-Линдау ауруы және Карни кешені – МЕН синдромдарының клиникалық белгілерімен үштасатын ерекшеліктері бар екі аутосомалық-доминантты эндокринді ісік синдромы болып табылады. Жыныс жасушалары арқылы берілмесе де, МакКун-Олбрайт синдромы – МЕН1 немесе МЕН2 синдромдарында көрінетін эндокринді бездерге қатысты эндокринді неопластикалық белгілерімен сипатталатын генетикалық ауру.
Although not officially categorized as multiple endocrine neoplasia syndromes, Von Hippel–Lindau disease and Carney complex are two other autosomal dominant endocrine tumor syndromes with features that overlap the clinical features of the MEN syndromes. Although not transmitted in the germline, McCune–Albright syndrome is a genetic disorder characterized by endocrine neoplastic features involving endocrine glands that overlap with those involved in MEN1 or MEN2.
MEN1 генінің
MEN1 гені он экзондан тұрады, көлемі шамамен 10 кб-қа жуық, және менін деп аталатын 610 аминқышқылынан тұратын ақуызды кодтайды. Бірінші экзон және 10-экзонның соңғы бөлігі трансляцияланбайды. 2,8 кб негізгі транскрипт адам тіндерінің көптеген түрлерінде (бақша, тимус, бүйрекүсті бездері, қалқанша безі, ұрық, лейкоциттер, жүрек, ми, өкпе, бұлшық ет, жұқа ішек, бауыр және бүйрек) сипатталған; 4 кб шамасындағы қосымша транскрипт бақша мен тимуста анықталды, бұл тіндікке тән альтернативтік тігісуді көрсетеді.
The MEN1 gene consists of ten exons, spanning about 10 kb, and encodes a 610 amino acid protein named menin. The first exon and the last part of exon 10 are not translated. The main transcript of 2.8 kb has been described in a large variety of human tissues (pancreas, thymus, adrenal glands, thyroid, testis, leukocytes, heart, brain, lung, muscle, small intestine, liver, and kidney); an additional transcript of approximately 4 kb has been detected in pancreas and thymus, suggesting tissue specific alternative splicing.
Менин ақуызы
Менин – 610 аминқышқылынан (67 кДа) тұратын ядролық ақуыз, ол егесіктерден (98%), елтаңдастардан (97%) және алысрақ, зебра балығынан (75%) мен дрозофиладан (47%) (47 51%) жоғары деңгейде сақталған. Адам мен егесіктің MEN1 аминқышқылы тізбегі 95,8% бірдей және 98,4% ұқсас. Менин аминқышқылы тізбегін талдау нәтижесінде басқа белгілі адам немесе сүтқоректілер ақуыздарымен, тізбек мотивтерімен немесе сигналдық пептидтермен гомологиялар анықталған жоқ. Кез келген басқа ақуызбен маңызды гомологияның болмауы мениннің функциясын анықтау жұмысын қиындатады.
Menin is a 610 amino acid (67Kda) nuclear protein, highly conserved from mouse (98%), rat (97%) and, more distantly, zebrafish (75%) and Drosophila (47%) (47 51). Human and mouse MEN1 amino acid sequences share 95.8% identity and 98.4% similarity. Analysis of menin amino acid sequence did not reveal homologies to any other known human or mammalian protein, sequence motif, or signal peptide. The absence of significant homology to any other protein complicates efforts to elucidate the functions of menin.
Патофизиология
MEN1 Knudson-ның ісікке қарсы геннің канцерогенезінің "екі соққы" моделіне сәйкес келеді (30). Бірінші соққы – гетерозиготалық MEN1 гендік мутациясы, ол бір ата-анадан мұраға қалған (отбасылық жағдайларда) немесе ерте эмбриональдық кезеңде (спорадикалық жағдайларда) пайда болып, туған кезде барлық жасушаларда кездеседі. Екінші соққы – MEN1 соматикалық мутациясы, көбінесе үлкен жойылған бөлік, ол бұрынғыдай бейімделген эндокриндік жасушада қалған жабайы типті аллельдің жоғалуы ретінде пайда болады және ісік дамуы үшін қажетті жасушаларға тіршілік етуге артықшылық береді.
MEN1 follows Knudson’s “two hit” model for tumor suppressor gene carcinogenesis (30). The first hit is a heterozygous MEN1 germline mutation, inherited from one parent (familial cases) or developed in an early embryonic stage (sporadic cases) and present in all cells at birth. The second hit is a MEN1 somatic mutation, usually a large deletion, that occurs in the predisposed endocrine cell as loss of the remaining wild type allele and gives cells the survival advantage needed for tumor development.
Көріністері
1-түрлі көп эндокринді неоплазия (MEN1) – сирек кездесетін тұқым қуалайтын эндокриндік қатерлі ісік синдромы, көбінесе паратироид бездерінің (жағдайлардың 95%), эндокриндік гастроэнтеропанкреатикалық (ГЭП) жолдың (жағдайлардың 30–80%) және алдыңғы гипофиздің (жағдайлардың 15–90%) ісіктерімен сипатталады. Басқа эндокриндік және эндокриндік емес неоплазмалар, оның ішінде адренокортикальды және қалқанша безінің ісіктері, висцеральды және тері липомалары, менингиомалар, бет ангиофибромалары мен коллагеномалары, сондай-ақ тимус, асқазан және бронх карциноидтары да кездеседі. MEN1 фенотипі кең, эндокриндік және эндокриндік емес белгілердің 20-дан астам әртүрлі комбинациясы сипатталған. MEN1 синдромы үш негізгі зардап шегетін органның екеуінде эндокринопатия болғанда немесе осы органдардың біреуінде эндокринопатия және MEN1 синдромымен ауыратын бірінші дәрежелі туысы болғанда күдіктену керек. MEN1 науқастарының көбінесе отбасылық анамнезі болады. Тұқым қуалау аутосомдық-доминантты; әсер еткен ата-ананың баласына ауруды беріп алу мүмкіндігі 50% құрайды. MEN1 генінің мутациялары MEN1 науқастарының 70–95%-ында анықталады. MEN1-дегі эндокриндік ісіктердің көпшілігі қатерсіз және гормондардың артық өндірілуі немесе жергілікті массалық әсерлер арқылы симптомдарға себеп болады, ал басқа MEN1 ісіктері қатерлі ісікке шалдығу қаупінің жоғарылауымен байланысты. MEN1 синдромымен ауырған науқастардың шамамен үштен бірі MEN1-ге байланысты қатерлі ісіктен немесе оған байланысты қатерлі ісіктен ерте қайтыс болады. Энтеропанкреатикалық гастриномалар және тимус және бронх карциноидтары ауру мен өлім-жітімнің басты себебі болып табылады. Осыған байланысты, емделмеген MEN1 синдромымен ауырған адамдардың орташа жасы жалпы халықтан айтарлықтай төмен (ерлер үшін 55,4 жас, әйелдер үшін 46,8 жас).
Multiple Endocrine Neoplasia type 1 (MEN1) is a rare hereditary endocrine cancer syndrome characterized primarily by tumors of the parathyroid glands (95% of cases), endocrine gastroenteropancreatic (GEP) tract (30–80% of cases), and anterior pituitary (15–90% of cases). Other endocrine and non endocrine neoplasms including adrenocortical and thyroid tumors, visceral and cutaneous lipomas, meningiomas, facial angiofibromas and collagenomas, and thymic, gastric, and bronchial carcinoids also occur. The phenotype of MEN1 is broad, and over 20 different combinations of endocrine and non endocrine manifestations have been described. MEN1 should be suspected in patients with an endocrinopathy of two of the three characteristic affected organs, or with an endocrinopathy of one of these organs plus a first degree relative affected by MEN1 syndrome. MEN1 patients usually have a family history of MEN1. Inheritance is autosomal dominant; any affected parent has a 50% chance to transmit the disease to his or her progeny. MEN1 gene mutations can be identified in 70–95% of MEN1 patients. Many endocrine tumors in MEN1 are benign and cause symptoms by overproduction of hormones or local mass effects, while other MEN1 tumors are associated with an elevated risk for malignancy. About one third of patients affected with MEN1 will die early from MEN1 related cancer or associated malignancy. Entero pancreatic gastrinomas and thymic and bronchial carcinoids are the leading cause of morbidity and mortality. Consequently, the average age of death in untreated individuals with MEN1 is significantly lower (55.4 years for men and 46.8 years for women) than that of the general population.
Қатерлі ісікке бақылаудың ұсыныстары
Халықаралық MEN синдромдарының диагностикасы және емдеуі жөніндегі нұсқаулар тобы 1-типті көп эндокринді неоплазияны бақылауға арналған ұсынылған бағдарламаны жасады.
A recommend surveillance program for Multiple Endocrine Neoplasia Type 1 has been suggested by the International Guidelines for Diagnosis and Therapy of MEN syndromes group.
Тарих
1903 жылы Эрдхайм гипофиз аденомасы және үш үлкейген паратиреоид безі бар акромегалиямен ауырған науқастың жағдайын сипаттады. 1953 жылы Underdahl және авторлар гипофиз, паратиреоид және панкреастың аденомалары синдромымен ауырған 8 науқас туралы хабарлады. 1954 жылы Вермер бұл синдромның доминантты қасиет ретінде берілетінін атап өтті. 1959 жылы Hazard және авторлар медиалық (қатты) қалқанша безінің карциномасын сипаттады. 1961 жылы Сиппл феохромоцитома, медиалық қалқанша безінің карциномасы және паратиреоид аденомасының комбинациясын сипаттады. 1966 жылы Уильямс және авторлар шырышты қабықтың нейромалары, феохромоцитома және медиалық қалқанша безінің карциномасының комбинациясын сипаттады. 1968 жылы Steiner және авторлар эндокриндік ісіктердің комбинацияларын сипаттайтын ауруларды сипаттау үшін «көптеген эндокринді неоплазиялар» (MEN) терминін енгізді және MEN 1 үшін «Вермер синдромы», ал MEN 2 үшін «Сиппл синдромы» терминдерін ұсынды. 1974 жылы Sizemore және авторлар MEN 2 санатына МТК және феохромоцитомасы бар екі топ науқас кіретінін көрсетті: біреуі паратиреоидтық ауруы және қалыпты сыртқы түрі бар (MEN 2A), екіншісі паратиреоидтық ауруы жоқ, бірақ шырышты қабықтың нейромалары және мезодермалық аномалиялары бар (MEN 2B). 1988 жылы MEN1 локусы 11 хромосомасына (11q13) тағайындалды. 1993 жылы Кембридждегі Брюс Пондердің зертханасында жұмыс істейтін Лоис Муллиган MEN 2A-ның себебі RET онкогеніндегі мутациялар екенін көрсетті. 1998 жылы MEN1 генін клондады.
In 1903 Erdheim described the case of an acromegalic patient with a pituitary adenoma and three enlarged parathyroid glands. In 1953 Underdahl et al. reported a case series of 8 patients with a syndrome of pituitary, parathyroid, and pancreatic islet adenomas. In 1954 Wermer noted that this syndrome was transmitted as a dominant trait. In 1959 Hazard et al. described medullary (solid) thyroid carcinoma. In 1961 Sipple described a combination of a pheochromocytoma, medullary thyroid carcinoma and parathyroid adenoma. In 1966 Williams et al. described the combination of mucosal neuromas, pheochromocytoma and medullary thyroid carcinoma. In 1968 Steiner et al. introduced the term "multiple endocrine neoplasias" (MEN) to describe disorders featuring combinations of endocrine tumors and proposed the terms 'Wermer syndrome' for MEN 1 and 'Sipple syndrome' for MEN 2. In 1974 Sizemore et al. showed that the MEN 2 category included two groups of patients with MTC and pheochromocytoma: one with parathyroid disease and a normal appearance (MEN 2A) and the other without parathyroid disease but with mucosal neuromas and mesodermal abnormalities (MEN 2B). In 1988 the MEN1 locus was assigned to Chromosome 11 (11q13). In 1993 mutations in the RET oncogene were shown to be the cause of MEN 2A by Lois Mulligan, working in the laboratory of Bruce Ponder in Cambridge. In 1998 the MEN1 gene was cloned.
Терминология
"Көптеген эндокриндік аденомалар" және "көптеген эндокриндік аденоматоз" (MEA) деген ескі атаулар қазіргі терминологиямен алмастырылды. Екі немесе одан көп эндокриндік ісік түрлерінің, белгілі бір MEN синдромдарының құрамында болатыны белгілі, бір науқаста кездескен жағдайында және себепші мутацияның немесе тұқым қуалайтын берілудің дәлелі болғанда, көптеген эндокриндік неоплазиялар термині қолданылады. Бір науқаста екі немесе одан көп ісік түрінің болуы, бұл адамды MEN-мен ауыратын деп автоматты түрде анықтамайды, себебі MEN синдромдарының бірінде кездесетін екі "спорадикалық" ісіктің дамуының кездейсоқ болуының аз ғана статистикалық ықтималдығы бар. "Көптеген эндокриндік неоплазия" термині 1968 жылы енгізілді, бірақ осы жағдайдың сипаттамалары 1903 жылға дейін жетеді.
The older names, "multiple endocrine adenomas" and "multiple endocrine adenomatosis" (MEA), have been replaced by the current terminology. The term multiple endocrine neoplasias are used when two or more endocrine tumor types, known to occur as a part of one of the defined MEN syndromes, occurs in a single patient and there is evidence for either a causative mutation or hereditary transmission. The presence of two or more tumor types in a single patient does not automatically designate that individual as having MEN because there is a small statistical chance that the development of two "sporadic" tumors that occur in one of the MEN syndromes could occur by chance. The term "multiple endocrine neoplasia" was introduced in 1968, but descriptions of the condition date back to 1903.