Кіріспе

Золлингер-Эллисон синдромы (ЗЭ синдромы) – бұл сирек кездесетін ауру, онда ісіктер асқазанның артық қышқыл өндіруіне себеп болады, нәтижесінде асқазан-ішек жаралары пайда болады. Симптомдарына іш ауыруы және диарея жатады. Бұл синдром гастриномадан туындайды, ол гастрин атты гормонды бөліп шығаратын нейроэндокриндік ісік. Қандағы гастриннің артық болуы (гипергастринемия) асқазанның тері жасушаларының қышқылдың шамадан тыс өндірілуіне әкеледі. Гастриномалар көбінесе он екі елі ішекте, бүйрек безінде немесе асқазанда пайда болады. 75% жағдайда Золлингер-Эллисон синдромы спорадикалық түрде дамиды, ал 25% жағдайда ол 1-типті көп эндокринді неоплазия (MEN 1) деп аталатын аутосомалық-доминантты синдромның бір бөлігі ретінде кездеседі.

Патофизиология

Гастрин асқазан бездерінің париеталды жасушаларына әсер етеді, оларды асқазан қуысына көбірек сутегі иондарын бөліп шығаруға итермелейді. Сонымен қатар, гастрин париеталды жасушалар үшін трофикалық фактор болып табылады, бұл париеталды жасушалар гиперплазиясына алып келеді. Кәдімгі жағдайда сутегі иондарының секрециясы асқазан жасушаларының теріс кері байланыс арқылы реттеледі, бұл pH деңгейін сақтауға көмектеседі. Алайда, Zollinger-Ellison синдромымен ауыратын адамдарда кездесетін нейроэндокриндік ісікте реттеу механизмі болмайды, нәтижесінде секрецияның тым көп мөлшері пайда болады. Осының салдарынан қышқылды бөліп шығаратын жасушалардың саны артады және әрбір жасуша қышқылды жоғары деңгейде бөледі. Қышқылдықтың жоғарылауы асқазанда, он екі елі ішегінде (кіші ішектің бірінші бөлігі) және кейде геюнумда (кіші ішектің екінші бөлігі) пептикалық жаралардың пайда болуына себеп болады, соңғысы "атипиялық" жара болып саналады.

Емдеу

Протондық сорғы ингибиторлары (омепразол және лансопразол сияқты) мен гистаминді H2 рецепторларының антагонисттері (фамотидин және ранитидин сияқты) қышқыл секрециясын баяулату үшін қолданылады. Асқазан қышқылының өндірісі төмендегеннен кейін симптомдар әдетте жақсарады. Пептикалық ойық жараларды немесе ісіктерді жою үшін хирургиялық араласу да қарастырылуы мүмкін.

Эпидемиология

Бұл жағдай көбінесе 30 мен 60 жас аралығындағы адамдарды қамтиды. Жұқпалылығы белгісіз, бірақ 100 000 адамның шамамен біреуінде кездеседі деп есептеледі.

Тарих

1955 жылға дейін асқазан-ішек жараларының және бүйрек безі ісіктерінің сирек кездесетін жағдайлары туралы шашыраңқы хабарлар түсіп келген, бірақ Огайо штаты университетінің хирургтары Роберт М. Цоллингер мен Эдвин Х. Эллисон осы құбылыстар арасындағы себеп-салдарлық байланысты алғаш рет болжады. 1955 жылдың сәуір айында Филадельфияда өткен Америка хирургиялық қауымдастығының мәжілісінде бұл синдром туралы алғашқы ресми хабарлама жасалды, ал Цоллингер мен Эллисон өздерінің зерттеулерін кейіннен «Annals of Surgery» журналында жариялады.