Гонсало Рохас: Шылы суреттер мен әдеби мұрасы

Кіріспе

Чили ақыны (1916–2011)

Гонсало Рохас Писарро (20 желтоқсан, 1916 – 25 сәуір, 2011) – чили ақыны. Оның туындылары ХХ ғасырдағы Латын Америкасының авангард әдеби дәстүрінің жалғасы болып табылады. 2003 жылы Сервантес сыйлығымен марапатталды.

Өмір және мансап

Ол Чилидің Лебу портындағы көмір кеншісінің инженерінің жетінші баласы болды. Кейіннен ол жас кезінде Чилидің Сантьяго қаласында «Антарктида» журналының редакторы және Вальпараисо университетінің оқытушысы болды. 1938-1941 жылдар аралығында Браулио Аренас, Теофило Сид және Энрике Гомес Корреа құрған сюрреалистік «Мандрагора» тобының жұмысына қатысты. Жеті жыл өткен соң, 1948 жылы оның алғашқы өлеңдер кітабы Сантьягода жарық көрді. Чили университетінің педагогикалық институтында заң және әдебиет мамандықтарын оқыды. Ол бірнеше шағын мектептерде, тіпті Вальпараисодағы неміс мектебінде сабақ берді, бірақ ақырында Вальпараисодағы Чили университетінде (қазіргі Вальпараисо университеті) жұмысқа қабылданды (1947). 1952 жылы диплом алғаннан кейін Консепсьон университетінде профессорлық қызметке тағайындалды. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында испан тілі кафедрасының меңгерушісі, кейіннен жазғы курстар директоры ретінде Гонсало чилилік жазушылардың алдыңғы буындарын қалыптастыруға көмектесетін бірқатар семинарларды ұйымдастырды және халықаралық жазушыларды Чилиге шақырып, осы іс-шаралар мен конгрестерге қатыстырды. 1973 жылғы Чилидегі төңкерістен кейін ол «құжаттары жоқ адам» ретінде елден кетуге мәжбүр болды. Ол дипломатиялық лауазымынан айырылып, Чилидегі кез келген университеттің оқытушысы болып жұмыс істеуге тыйым салынды. Шығыс Германиядағы Росток университеті оған жұмыс орны ұсынды. Ол Германия, АҚШ, Испания және Мексика университеттерінде сабақ берді. Гюггенхайм стипендиясының арқасында Гонсало Рохас 1979 жылы Чилиге, астанадан оңтүстікке қарай 400 шақырым жерде орналасқан Чилан қаласына тұрақты қоныстанды, бірақ онда университетте сабақ беру мүмкіндігіне ие болмады. Кейіннен 1980-1994 жылдары АҚШ-та өмір сүрді. 1980 жылдан 1985 жылға дейін Гонсало Колумбия университеті мен Чикаго университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді, ал 1985 жылдан 1994 жылға дейін Бригам Янг университетінде профессор атағын алды. 1992 жылы Чилидің Ұлттық әдебиет сыйлығымен және Испания королінің (Иберия Америка поэзиясының королева София сыйлығы) марапатына ие болды. Сондай-ақ, Мексиканың Октавио Паз сыйлығы мен Аргентинаның Хосе Эрнандес сыйлығын алды. 2003 жылғы Сервантес сыйлығын 2004 жылдың 23 сәуірінде алды. 2011 жылдың 25 сәуірінде таңертең Рохас ақпан айында өткерген инсульт салдарынан қайтыс болды. Үкімет екі күндік аза тұру жариялады. Ол Чилидің Чилан қаласында жерленді. Ол Никанор Паррамен бірге Чилидің ең ұлы қазіргі заманғы ақындарының бірі саналды. Оның өлеңдері ағылшын, неміс, француз, португал, орыс, итальян, румын, швед, қытай, жапон, түрік, бенгал және грек тілдеріне аударылған.

He was the seventh son of a coal mining engineer, born in the port town of Lebu, Chile. Later on, during his youth he was the editor of the magazine Antarctica in Santiago de Chile and University lecturer in Valparaiso. Between 1938 1941 he played a part in the surrealist group Mandrágora founded by Braulio Arenas, Teófilo Cid and Enrique Gómez Correa. Seven years later in 1948 his first book of poems was published in Santiago. He studied Law and Literature in the Instituto Pedagógico de la Universidad de Chile. He taught in a number of small schools, even a German School in Valparaíso, but was eventually hired (1947) in the University of Chile in Valparaíso (now the University of Valparaíso). In 1952 having finally earned his degree, he was awarded a professorship at the University of Concepción. During the late 1950s and early 1960s, as the Head of the Department of Spanish and later the Director of Summer Courses, Gonzalo was instrumental in establishing a number of workshops that helped define earlier generations of Chilean writers and which brought international writers to Chile to participate in these events and congresses. After the 1973 Chilean coup d'état he was forced to go into exile, an “undocumented person”. He was stripped of his diplomatic position and was also banned from teaching at any Chilean university. The University of Rostock in East Germany provided him with a placement. He taught at universities in Germany, the United States, Spain, and Mexico. Thanks to a Guggenheim Fellowship, Gonzalo Rojas went back to Chile in 1979, to Chillán, 400 kilometers to the south of the capital, to live permanently, yet was still unable to teach at a university there. Subsequently, he lived in the United States between 1980 and 1994. From 1980 to 1985, Gonzalo was a visiting professor at Columbia University and the University of Chicago, then from 1985 to 1994, he held the title of professor at Brigham Young University. He was awarded the Chilean National Prize for Literature and the Queen Sofia Prize of Iberian American Poetry (by the King of Spain), both in 1992. He also received the Octavio Paz prize of Mexico, and the José Hernández prize of Argentina. He was awarded the Cervantes Prize for 2003 the 23 of April 2004. On the morning of April 25, 2011, Rojas died as a consequence of a stroke he suffered earlier in February. The government declared two days of official mourning. He was buried in Chillan, Chile. He was considered one of the greatest modern poets in Chile, together with Nicanor Parra. His poetry has been translated into English, German, French, Portuguese, Russian, Italian, Romanian, Swedish, Chinese, Japanese, Turkish, Bengali and Greek.