Кіріспе

Жұмыртқа тісі – жұмыртқадан жарылған кезде, жұмыртқадан шыққан баланың қабықты бұзуына көмектесетін уақытша, өткір өсінді. Ол жас жануардың іштен жұмыртқа қабығына еніп, босап шығуын қамтамасыз етеді. Құстар, бауырымен жорғалаушылар және монотремалар жұмыртқадан шыққанда жұмыртқа тісіне ие болады. Ұқсас құрылымдар элеутеродактильді бақалар мен мойынтұяқтарда да кездеседі.

Құстар

Жанатын кезде балапан жұмыртқа қабығы мен мембранасы арасындағы ауа қапшығын тесіп өту үшін жұмыртқа тісін пайдаланады. Бұл қапшық бірнеше сағатқа жететін ауамен қамтамасыз етеді, осы уақыт ішінде балапаннан шығады. Балапан жұмыртқадан шығуға дайын болғанда, "тігіп" алу процесін бастайды; ұрық айналғанда жұмыртқа тісін қабық арқылы қайталап-қайталап өткізеді, соңыра жұмыртқаның доғал жағындағы бөлігін кесіп, құсқа шығуға арналған тесік жасайды. Кейбір түрлер, оның ішінде тоқылдақтар, екі жұмыртқа тісіне ие; жоғарғы және төменгі мүңкіштерін екеуінде де. Уақыт өте келе жұмыртқа тісі түсіп қалады немесе өсіп келе жатқан балапанның мүңкішіне сіңіп кетеді. Кейбір ерте дамыған түрлер, мысалы киви, және суперпрекоциалдық түрлер, мегаподалар сияқты, жұмыртқадан шығу үшін жұмыртқа тісіне мұқтаж болмайды. Олар жұмыртқаны аяқтарымен және табандарымен қақтап ашуға жеткілікті күшті болады. Мегаподалардың ұрықтары жұмыртқадан шығар алдында жұмыртқа тісін дамытып, түсіреді.

Жыландар мен кемірушілер

Көптеген қабықты жәндіктер (кесірткелер мен жыландар) да жұмыртқа салады, сондықтан оларға да жұмыртқа тісі қажет. Басқа амниоттардан өзгеше, қабықты жәндіктердің жұмыртқа тісі – премаксилладан дамитын нағыз тіс болып келеді.