Кіріспе

Ньюкасл соборы, ресми түрде Әулие Николай соборы – Англияның Ньюкасл-апон-Тайн, Тайн және Уэр қаласындағы Англия шіркеуінің соборы. Ол Ньюкасл епископының тақтысы және Ньюкасл епархиясының бас шіркеуі болып табылады. Бұл Англиядағы Англикан шіркеуінің ең солтүстік епархиясы, Тайн өзенінен солтүстікке қарай Бервик-апон-Твидке дейін және батысқа қарай Камбриядағы Алстонға дейін созылады. Собор – I санаттағы ескерткіш. 1091 жылы, жақын орналасқан қамалмен бір уақытта салынған Норман шіркеуі 1216 жылы өрттен қирап, қазіргі ғимарат 1350 жылы аяқталған, сондықтан ол көбінесе 14 ғасырдың тікбұрышты стилінде салынған. Оның мұнарасы 15 ғасырлық фонарь мұнарасымен атақты. 1777 жылы күрделі жөндеуден өткен ғимарат 1882 жылы собор мәртебесіне ие болды, сол кезде ол Әулие Николай соборы деп белгіленді.

Тарих

Собор теңізшілер мен қайықтардың қасиетті қамқоршысы – әулие Николайдың есімімен аталады. Бұл собордың Тайн өзенінің үстіндегі солтүстік биіктікте орналасқандығын көрсетеді. Алғашқыда 1091 жылы салынған бұл шіркеу, Ньюкасл қаласынан өтетін Адриан қабырғасының бойына жақын салынған. Бұл қабырға шіркеудің оңтүстігіндегі қорымнан өтіп кеткен болуы мүмкін, бірақ аталмыш қабырғаның қала орталығы арқылы өтетін нақты орны, өкінішке орай, қазірге дейін табылмай отыр. Собордың оңтүстігіне жақын жерде Ньюкасл қамалы орналасқан, ол қалаға атын берген және Понс Элийдің Адриан қабырғасы орнында салынған. Норман шіркеуі 1216 жылы өрт сөндірілген, ал қазіргі құрылысы 1350 жылы аяқталған. Собордың ең танымал тұлғасы – шотланд реформаторы Джон Нокс болды, ол 1550 жылдың соңынан 1553 жылдың 2 ақпанына дейін пастор болып қызмет еткен. 19 ғасырдың ортасында Ньюкасл халқының саны күрт өсіп, қала шеткерінде 20-дан астам жаңа шіркеулер салынуына себеп болды. Ньюкасл дамып өскен сайын, Дарем епархиясынан бөлек епархия құру қажеттігі де артты. Сондықтан 1882 жылы Ньюкасл епархиясы құрылып, әулие Николай соборы оның кафедралық соборы болды. Собор 1448 жылы салынған ерекше фонарь мұнарасымен ерекшеленеді. Жүздеген жылдар бойы ол Тайн өзенін пайдаланатын кемелер үшін маңызды навигациялық нүкте болды. Мұнараның негізі 11 метрлік 35 метрлік, ал негізінен мұнараның ең жоғарғы нүктесіне дейінгі биіктігі 59 метрді құрайды. Фонарь мұнарасының әр бұрышында алтынмен қапталған Адам алма жеп тұрған, Хауа алма ұстап тұрған, Аарон епископ киімінде, ал Давид арфа ойнап тұрған мүсіндер орналасқан. 1860 жылдары көшедегі жұмыстар жүргізілген кезде мұнараның жарылып, қисайғаны анықталды, сондықтан құрылысты нығайту үшін екі вестибюль қосылды. Содан бері мұнара орнына келді, бірақ мұнараның ішінде ілінген әшекейлі ағаш крещенция жапқышы крещенциямен бірқатарда тұрған жоқ. Шіркеудің ішкі бөлігі 1640 жылы шотланд басқыншылары қаланы қысқа мерзімге басып алған кезде зардап шекті. 1644 жылы, Ньюкаслдың тоғыз апталық қоршауы кезінде шотланд басқыншылары фонарь мұнарасын бомбалаумен қорқытты, бірақ қала әкімі сэр Джон Марли шотланд тұтқындарын мұнараға орналастырғаннан кейін бұл жоспардан бас тартылды. Мұнара 1645, 1723 және 1761 жылдары жөндеуден өтті. 1777 жылы молниядан қорғау құрылғысы орнатылды. 2020 және 2021 жылдары COVID-19 пандемиясының салдарынан собор келушілерге жабық болды. Алайда, "Қасиетті кеңістіктегі ортақ жер" мұра жобасының құрылыс жұмыстары жалғасты. Жаңарту жұмыстарына Виктория дәуіріндегі орындықтарды алып тастау, еден астына жылыту жүйесін орнату, 130-ға жуық қабір тастарын (мазар тастарын) қалпына келтіру және қайта орналастыру, шіркеудің ауласын жақсарту және ғимаратқа шығыс жақтан кіретін есік қосу кірді. Собор 2021 жылдың тамызында қайта ашылды. 2021 жылдың қазан айында бұл ғимарат Англиядағы 142 нысанның бірі болып, үкіметтің Мәдениетті қайта жаңғырту қорына 35 миллион фунт стерлинг инвестициясынан үлес алды.

Қоңыраулар

Мұнарада он төрт қоңыраудан тұратын қатар бар, олардың ең ірісі – тенор қоңырауы, салмағы шамамен екі тонна. Сонымен қатар, 14- және 15-ғасырлардағы бір қоңырау және екі қоңырау бар, олардың ең ескісі "Михаил" деп аталады және күнделікті құлшылықтар үшін соғылады. 1999 жылы "Габриэль" деп аталған екінші кіші қоңырау қосылуы, он қоңыраудың жеңіл үнін шығаруға мүмкіндік берді. Бұл қоңырауларға қоса, алты тоннаға жуық салмағы бар "Мажор" ("The Major") қоңырауы да бар, ол серпіліп соғу үшін орнатылған.

Ішкі көріністер

Собордың негізгі бөлігінің жиһаздарын жергілікті суретші және шебер Ральф Хедли 20-ғасырдың басында жасаған, ал 1882 жылы Сент-Николас шіркеуі соборға айналғаннан кейін. Бас алтарьда патшалық таққа отырған Мәсіх бейнеленген, ол бір қолында шар, екіншісінде скипетр ұстаған. Оның екі жағында төрт Евангелист тұр, әрқайсысының өзіндік символы бар. Собордың ішінде әсем ойылған мәрмәр ескерткіш адмирал Лорд Коллингвудты (1748–1810) еске алады, ол собордың оңтүстігінде, The Side көшесіндегі үйінде дүниеге келді. Адмирал Лорд Нельсонның қазасынан кейін ол Трафальгар шайқасында (1805 жылғы 21 қазан) басқаруды өз қолына алды. Коллингвуд Сент-Николаста крещениеден өтіп, үйленген. Жыл сайын 21 қазанда оның есіне ескерткіш алдында гүл шоғыры қойылады. Оның денесі Нельсонның денесіне жақын Лондондағы Сент-Пол соборында жерленген. Собор әдемі әйнектермен толтырылған. Түпнұсқа әйнектің көп бөлігі Азамат соғысы кезінде қирады, ал қазіргі әйнектердің көпшілігі 18-ғасырдан бастап жасалған. Сент-Маргарет капелінде собордағы орта ғасырлық әйнектің жалғыз белгілі фрагменті сақталған, ол Мәрияның Мәсіхті емшектен тамақтандыратын әдемі дөңгелек бейнесі. Сент-Джордж капелі сияқты, жаңа әйнектер Тинесайдтың 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы өнеркәсіп дамуына үлес қосқан екі пионердің құрметіне орнатылған, олар екеуі де 1931 жылы бірнеше аптаның арасында қайтыс болды. Собордың әйнектерінде өнеркәсіпке қатысты басқа да сілтемелер бар, соның ішінде Чарльз Парсонс терезесінде Турбиния бейнеленген – бұл алғашқы турбинамен жұмыс істейтін бу кемесі, Парсонс осы кемемен 1897 жылы Спитхед теңіз парадында Корольдік теңіз күштерін таң қалдырды. Олардың ішінде Корольдік теңіз дивизиясына жататын екі батальон (Худ және Хоук батальондары) және Нортумберленд фузилерлерінің 16 батальоны (8-ші, 9-шы, 10-шы, 11-ші, 12-ші және 13-ші, 14-ші, 16-шы (Ньюкасл коммерсанттары), 17-ші (Солтүстік-Шығыс теміржол пионерлері), 18-ші (1-ші Тайнсайд пионерлері), 19-шы (2-ші Тайнсайд пионерлері), 22-ші (3-ші Тайнсайд шотландтық), 24-ші (1-ші Тайнсайд ирландтық), 51-ші, 52-ші, 53-ші және 2-ші гарнизон) бар.

Музыка

Собордың музыка дәстүрі өте күшті. 1503 жылы Генрих VII-нің қызы, Шотландия королі Джеймс IV-ке күйеуге берілуге тиіс он үш жасар Маргарет ханшайым солтүстікке қарай Ньюкасл қаласынан өтіп бара жатып, күнделігіне "әртүрлі аспаптармен үйлесімде әуенді әндер орындаған" бірнеше бала туралы жазған. Кейіннен барокко композиторы Чарльз Ависон (1709–1770) бұл шіркеуде органшы және хор жетекшісі болды. Собор хоры BBC Radio 3 арнасының "Хорлық кеш" бағдарламасында көрсетілді. Соборда Т.С. Льюис жасаған төрт мануалды керемет орган орналасқан, бірақ ол кейіннен бірнеше рет қайта жаңартылды, атап айтқанда 1911 және 1954 жылдары Харрисон және Харрисон компаниясы, ал 1981 жылы Вустер қаласындағы Николсон және компаниясы жұмыстарын атқарды.