Кіріспе

Уильям Уолтер Фелпс (24 тамыз 1839 - 17 маусым 1894) – американдық саяхатшы, АҚШ конгрессмені және дипломат, Германия мен Австрия-Мажарстан елдеріндегі АҚШ елшісі қызметін атқарған. Ол Нью-Йорк қаласының сәтті кәсіпкері және қаржыгері Джон Джей Фелпстің ұлы болды. АҚШ Өкілдер палатасына сайлануға дейін Манхэттенде банк ісінде табысты мансапқа ие болды және Гудзон өзенінен өте Теанек, Нью-Джерси қаласына қоныстанды.

Ерте өмір

Уильям Уолтер Фелпс 1839 жылғы 24 тамызда Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. Оның алғашқы мектеп тәжірибесі Нью-Йорктегі Вашингтон тауы институтында болды. Замандастары оны дөңгелек бетті, қызғылт еңчектері бар, жарқыраған қара көзді, сергекті, бірақ дене қуаты жеткіліксіз жігіт деп сипаттаған. Фелпс содан кейін Коннектикут штатының Бриджпорт қаласына жақын орналасқан Голден Хилл жеке мектебіне қабылданды, онда оның оқудағы жетістігі соншалықты жоғары болды ki, 15 жасында университетке толыққанды дайын болды. 1860 жылы Йель университетін үздік студент ретінде бітірді және "Бас сүйек және сүйектер" (Skull and Bones) қоғамының мүшесі болды. Сол жылы Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында Эллен Мария Шеффилдке үйленді. Олар Еуропаға саяхат жасады, 1861 жылы Парижде олардың тұңғыш ұлы Джон Джей II дүниеге келді. Фелпс Колумбия құқық мектебінде оқып, 1863 жылы бітірді. Осыдан кейін Нью-Йорк қаласында корпоративтік құқықпен айналысты. 1864 жылы олардың екінші ұлы Шеффилд дүниеге келді. Фелпс банк және өнеркәсіп саласында отбасылық дәстүрді жалғастырып, National City Bank, Нью-Йорк екінші ұлттық банкі, United States Trust Co., Farmer's Loan & Trust Co. және тоғыз теміржол компаниясының директоры қызметін атқарды. Екі ұлының дүниеге келгеннен кейін ол Берген округінде жазғы үй сатып алды – "Теанек қырқасында" орналасқан ескі голланд фермасы, қазір Теанек қаласының 4-ші бағдарламалық жолына іргелес аймақ, ол Американдық революция кезінде Гаррет Бринкерхоффқа тиесілі болған. Фелпс ескі үйді кеңінен жөндеп, оны сол заманның ең әдемі және танымал сарайларының біріне айналдырды. 1868 жылы үшінші баласы Мариан дүниеге келді, ол кейіннен оның немересі Фелпс Фелпстің анасы болды. 1869 жылы әкесі Джон Джейдің қайтысынан кейін Фелпс заңгерлік тәжірибесінен қол үзді және отбасын толық уақытқа Теанекке көшірді.

Конгресс мүшесі

Ақыл-парасаттылық пен саясатқа деген қызығушылығын үйлестіре отырып, республикашыл Фелпс 1872 жылы 34 жасында АҚШ Өкілдер палатасына сайлауға түсіп, жеңіске жетті, ол 43-ші Конгресте Нью-Джерси штабын өкілдік етті. Конгрестегі алғашқы мерзімінде Фелпс әріптестері тарапынан жауапкершілігі жоғары, білімі мол және салмақты мемлекеттік қызметкер ретінде танылды – табысты, амбициялы, қаржысы мен күші бар жас заңгер, ол саясат пен мемлекеттік басқаруда өзінің із қалдыруы күтілді. Фелпс 1874 жылы қайта сайлануға алғашқы әрекетінде сәтсіздікке ұшырады. Өкілеттігі аяқталғаннан кейін, 1875 жылы Фелпс Теанекке қайтып оралды, онда ол үйді жаңарту жоспарлап, жақын жердегі жерге қосымша инвестициялар іздеді. Келесі жылы ол денсаулығын қалпына келтіру үшін, қызбадан кейін нашарлағандықтан, Еуропаға саяхатқа шықты. Шетелде Фелпс Англия, Франция және Германиядағы білім беру және өнер ошақтарын зерттеді, сондай-ақ ғалымдар, жазушылар мен ғалымдармен араласты.

Ағаш өсіруші

АҚШ-қа оралғаннан кейін Фелпс уақытының көп бөлігін демалысқа және өзінің ең бағалы хоббиі – меншігімен айналысуға жұмсады. Оның ең үлкен құмарлығы – ағаштар мен орман болды; ол дендрологияны терең білген адам еді. 1875 және 1880 жылдар аралығында Фелпс түрлі-түрлі 600 000-ға жуық ағаш отырғызуға жауапкер болды. 1880 жылы Фелпс республикалық президенттік науқанды басқаруға таңдалды, бірақ нашар денсаулығына байланысты бұл міндетті толық орындай алмады. 1881 жылы президент Джеймс Гарфилд Фелпсті Австрия-Мажарстан елшісі және толық өкілетті министрі етіп тағайындады, бірақ Гарфилдтің қазасынан кейін қызметтен кеткендіктен, бұл лауазымды тек бірнеше ай ғана атқарды. Саясатқа белсенді қатысып жүрген Фелпс 1883, 1885 және 1887 жылдары Конгресске қайта сайланды.

Өнер жинаушы

1886 жылы Фелпс сарайының құрылысы аяқталды. Рождество мерекесінде отбасы елдің түкпір-түкпірінен келген адамдармен бірге ұлы той жасады, ал адамдар сарайды алғаш рет көрді. Фелпстің сүйікті бөлмесі – ол өзі жобалаған галерея еді, онда әлемнің төрт бұрышынан әкелген құнды өнер туындылары сақталған. 1888 жылдың 1 сәуірінде, түнгі сағат он екіге жуық, Фелпс достарымен кеш өткізгеннен кейін Вашингтон қаласындағы пәтеріне келгенде, жатын бөлмесіндегі үстелде отбасының қазіргі уақытта болған Нью-Йорк маңындағы Тинек сарайының өрттен толығымен қирағанын хабарлайтын екі телеграмма тапты, сонымен қатар оның құнды заттарының көп бөлігі де жойылды. Ол осы қорқынышты жаңалықты естігенде ешкімді мазаламады, бірақ таңертең ерте хатшысын оятып, болған жағдайды айтты және бірден Нью-Йоркке пойызға отыратынын мәлімдеді. Ол осы зор апат туралы бір сөз айтпастан пойызға отырды. Күні кешегі аймақтағы ең әдемі сарай "Фелпстің қирауы" деп белгілі болды, ал жергілікті тұрғындар бұзылған үйдің жанында пикникке шығып, оның бұрынғы сұлулығына таң қалды. Фелпс дереу үйді қайта жаңарту жұмыстарын бастады.

Мемлекеттік судья және соңғы күндер

Фелпс демалыста болған кезде Нью-Джерси губернаторы Джордж Т. Вертс оны Нью-Джерсидің қателіктер мен апелляциялық соттарының судьясы етіп тағайындады, ол штаттың жоғарғы соты болатын. Өзінен кейінгіге өкілеттік беру ісін тапсырғаннан кейін, Фелпс 1893 жылғы 20 маусымда сотқа ант беру үшін АҚШ-қа қайта оралды. 1894 жылдың ақпан айында Фелпстің тамағы ауырсынып, денсаулығы нашарлап, бірнеше күнге үйден шыға алмады. Ол жұмысын істеуге тырысып, сот сессиясы аяқталғанға дейін қатысты. Бірнеше күннен кейін ол Вирджиния штатындағы Олд-Пойнт-Комфорттағы Hygeia қонақ үйіне сапарлады, ол бұрын оған демалыс орны болған еді. Фелпс кері тартылып, үнсізденді, бұл оның физикалық жағдайына байланысты сөйлей алмауынан туындады. Оның күнделігіндегі соңғы жазба 1894 жылғы 10 сәуірде жасалған. Фелпс Вирджиния штатының Хот-Спрингс қаласына көшіп, уақытша күшіне оралды. Бірақ Хот-Спрингсте денсаулығы жақсарған жоқ, 18 мамырда Теанектегі үйіне қайтты. 31 мамырға қарай төсекке жатты, ал маусым айында комаға түсті. 1894 жылғы 17 маусымда қайтыс болды. Оның қоштасу рәсіміне қатысу үшін Теанек пен Энглвуд көшелерінде жүздеген адам жиналды. Оның өзі отырғызған ағаштар соңғы сапарының жолын көркейтіп тұрды. Өлген кезде Фелпс қазіргі Теанектің жартысына ие болды.