Атапуэрка шайқасы: Наварра мен Кастилия арасындағы билік үшін күрес
Battle of Atapuerca
Атапуэрка шайқасы (1054) – Наварра мен Кастилия арасындағы қақтығыс. Фердинанд I жеңіске жетіп, Гарсия Санчесты өлтірді. Тарих, шайқас, Наварра, Кастилия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атапуэрка шайқасы 1054 жылдың 1 қыркүйегінде Атапуэрка аңғарындағы Пьедрахита ("тұрған тас") жерінде Наварра королі Гарсия Санчес III және Кастилия королі Фердинанд I арасында болды. Кастилиялықтар жеңіске жетті, король Гарсия мен оның жақын досы Фортун Санчес шайқаста қаза тапты. Фердинанд Гарсияға 17 жыл бұрын берген Наварра жерін, оның ағасы Писуергада көмек көрсеткен соң, қайтадан өз иелігіне қосты.
The Battle of Atapuerca was fought on 1 September 1054 at the site of Piedrahita ("standing stone") in the valley of Atapuerca between two brothers, King García Sánchez III of Navarre and King Ferdinand I of Castile. The Castilians won and King García and his favourite Fortún Sánchez were killed in battle. Ferdinand reannexed Navarrese territory he conceded to García 17 years earlier after his brother's assistance at Pisuerga.
Прецеденттер
Наварраның Санчо III қайтыс болғаннан кейін оның империясы бөлінді. Ұлы Гарсия Наварра Корольдігін алды, ал кіші ұлы Фердинанд бұрын Кастилия графы болған жерді басқарды, және оның құдайы, Бермудо III Леонға бағынышты болды. 1037 жылы Гарсияның көмегімен Фердинанд Тамарон шайқасында баласыз Бермудоны жеңіп, өлтірді және Бермудоның қарындасының құқығымен, 1038 жылы Леон тажын иеленді. Ол Гарсияға Окадан Бургос қақпаларына дейін, Бривиескадан Урбель аңғарына дейін, Кастробартодан Брисияға дейін, және Нервион өзенінен Сантандерге дейін кастилиялық жерлерді сыйға берді.
After the death of Sancho III of Navarre, his empire was divided. García, the eldest son, received the Kingdom of Navarre, while younger son Ferdinand already controlled what was then the County of Castile, owing fealty to his brother in law, Bermudo III of León. In 1037, with Garcia's help, Ferdinand defeated and killed the childless Bermudo at the battle of Tamarón, and claimed the crown of León in right of his wife, Bermudo's sister, being crowned in 1038. He rewarded García by ceding to him Castilian territories from Oca to the gates of Burgos, from Briviesca to the valley of Urbel, from Castrobarto to Bricia, and from the Nervión River to Santander.
Хрониканың үнсіздігі
Силос монахтары бірнеше онжылдықтан кейін Гарсияның Фердинандты, ол науқастанып жатқанда Нахерада оны зиярат еткен кезде, қызғанышпен шабуыл жасағанын жазды. Сауыққаннан кейін Гарсия Фердинандқа татуласу үшін қайта барды. Фердинанд патша оны тізбектеп, Сеядағы мұнараға қамады. Бірақ Наварралықтар қашып, Кастилияның елшіліктерін қабылдамай соғыс жариялады. Гарсия жақын жердегі Агес ауылына жерленді, оның қабірі сондағы шіркеуде жақында табылды. Кастилия және Леон әскерлері Бургостан шығысқа қарай үш лига қашықтықтағы Атапуэркада, Наваррада болды. Гарсиямен бірге маврлардың қосымша әскерлері және, мүмкін, оның ағасы Арагон патшасы Рамиро I болды.
The monk of Silos wrote several decades later that an envious García attacked Ferdinand who was visiting him at Nájera during his illness. After recovering, García paid a return visit to Ferdinand to make peace. King Ferdinand put him in chains and locked him in a tower in Cea. However, the Navarrese escaped and declared war, rejecting the Castilian embassies. García was buried in the nearby village of Agés and his tomb was recently discovered in the church there. The hosts of Castile and León were in Atapuerca, three leagues eastwards from Burgos, already in Navarre. García had with him Moorish auxiliary troops and maybe his brother king Ramiro I of Aragon.
Компостела жылнамасы
"Анналь компостеллани" Гарсияның өлімін оның рыцарі Санчо Фортунга, "оны [патшаны] әйелі арқылы ренжіткеніне" байланысты деп көрсетеді. Наварралық сүйіншілердің көптегені шайқаста қаза тапқанды жөн көрді, ал кісі өлтірген, Фунес лорды, Наварра да шайқаста мерт болды.
The Annales compostellani attribute the death of García to one knight of his, Sancho Fortún, "whom he [the king], had offended with his wife". Several in the Navarrese retinue preferred death in combat, and also the murderer, lord of Funes, Navarre, died in battle.
Нидерланд тіліндегі хроника
Нахеренс Кроникасында Вермудоның туыстары Гарсияға ашумен шабуыл жасағаны айтылады, Фердинандтың оны тірі ұстау туралы нұсқауларын бұзып. Наварлықтар алайда өз ордаларын түнге дейін сақтап, мәйітті Нахераға көміп жіберді. Олар сол жерде-ақ Санчо де Пеналенді, жасөспірімді жаңа патша деп жариялады.
The Crónica Najerense mentions relatives of Vermudo, who furiously engaged García, disobeying Ferdinand's instructions to take him alive. The Navarrese kept however their places until night and took the corpse to bury him in Nájera. The proclaimed on the spot the new king, an adolescent Sancho de Peñalén.
Басқа нұсқасы
Фердинанд осы нұсқада бейбақ бауыр болып келеді және "Сантандер Астуриясы", Ескі Кастилия, Бривиеска және Риоханы қызығады. Фердинанд ауру жатқан ағасына барды, бірақ күдікпен қашып кетті. Гарсия содан кейін ауру Фердинандқа барып, оның күдігін сейілтуді көздеді, бірақ Сеада тұтқынға алынды. Қашып құтылғаннан кейін, ол әскерімен және бірнеше морилермен Кастилияға кірді. Атапуэркадағы бейбіт келіссөздер сәтсіз аяқталды. Екі сатқын сарбаз (олардың бірі Санчо Фортун) оны қазалық жараға ұшыратты. Фердинанд мәйіттің Нахераға жеткізілуіне келісім берді, Бривиеска, Монтес-де-Ока және Риожаның бір бөлігін басып алды. Наварраның шекарасы Эбромен белгіленді, ал Наварраның жаңа патшасы Санчо IV Фердинандтың қарауында болды.
Ferdinand is in this version the reckless brother and covets the "Asturias of Santander", Old Castile, Briviesca and Rioja. Ferdinand visited his ill brother, but suspecting him fled. García visited an ill Ferdinand then, wishing to dispel his suspicions, but was locked in Cea. Upon escaping, he took his troops and some Moors into Castile. In Atapuerca the peace talks failed. Two traitor soldiers (one of them, Sancho Fortún), wounded him lethally. Ferdinand conceded the transport of the corpse to Nájera, took Briviesca, Montes de Oca and part of Rioja. The border of Navarre was set by the Ebro, and the new king Sancho IV of Navarre became Ferdinand's vassal.
Ел Сид?
Кейбір дереккөздер Эль-Сидті шайқасқа қатысушылардың бірі деп көрсетеді, бірақ ол 1043 немесе 1048 жылы туған болса, тым жас болар еді.
Some sources mention El Cid as one of the battlers, but being born on 1043 or 1048 he would be too young.
Кейінгі тарих
1940 жылы осы жерде 6000 жылдық менгирге естелік жазу қашалған. 1996 жылдан бері Атапуерка және көршілес елді мекендердің халқы тамыз айының соңғы не алдыңғы жексенбі күні шайқасты қайта жасайды.
In 1940 a commemorative inscription was carved on a 6,000 year old menhir at the site. Since 1996, the people of Atapuerca and neighbour towns reenact the battle on the last or previous Sunday of August.