Кіріспе

557-559 жылдар аралығында Чэнь әулетінің негізін қалаушы император

Чэнь әулетінің императоры У (503 – 9 тамыз 559), жеке аты Чэнь Басянь (陳霸先), әдепті аты Сингуо (興國), балалық шақтағы есімі Фашэн (法生) – Қытайдың Чэнь әулетінің негізін қалаушы императоры. Ол алғаш рет көтерілісші генерал Хоу Цзинге қарсы науқан кезінде Лян әулетінің генералы ретінде көзге түсті және оның шені бірте-бірте көтерілді. 555 жылы ол өзінің жоғары тұрған офицері, генерал Ван Сэнбянға қарсы жасалған төңкерістен кейін билікті басып алды, ал 557 жылы Лян императоры Цзинды тақтан бас тартып, оның орнына өзі отырып, Чэнь әулетін құрды. 559 жылы қайтыс болды. Оның жалғыз аман қалған ұлы Чэнь Чан Солтүстік Чжоу әулетінің тұтқынында болғандықтан, оның орнына немересі Чэнь Цян (император Вэнь) келді.

Бастапқы өмірі

Чэнь Басян 503 жылы, Лиан императоры Удың (Лиан әулетінің негізін қалаушы император) билігінің екінші жылында Чэнь Вэньзанның (陳文讚) және Леди Донгтың ұлы болып дүниеге келді. Ол Усин округінен (吳興, шамамен қазіргі Хучжоу, Чжэцзян) шыққан. Оның әулеті Хан әулеті кезінде округ судьясы және конфуцийшіл ғалым Чэнь Шиге (陳寔) дейін тегін жатқызады. Тегі зерттелгенде, Чэньнің ата-бабалары көбінесе шенеуніктер болып қызмет еткен, бірақ олардың кейбіреуі Цзинь әулеті мен одан кейінгі Оңтүстік әулеттерінің императорлық үкіметтерінде маңызды лауазымдарда болған, соның ішінде Чэнь Басянның әкесі Чэнь Даоцзюй (陳道巨). Чэнь Басян жас кезінде амбициялы, мүлікке немқұрайлы адам ретінде танылған. Өсіп келе жатып, ол әскери стратегияны оқып, түрлі шайқас өнерін үйренді. Алғашқыда ол Усин округынан шыққан Цянь Чжунфанның (錢仲方) қызына үйленді, бірақ ол ерте қайтыс болды. Леди Цянь қайтыс болғаннан кейін, ол да Усин округынан шыққан Чжан Яо'ерге үйленді. Олардың кем дегенде бір ұлы Чэнь Чан болды. Чэнь Чанға дейін бес ұлы болғаны белгілі, бірақ олардың барлығы, соның ішінде тарихта аты сақталған Чэнь Кэ (陳克) де ерте қайтыс болған сияқты; олардың аналары кім болғаны белгісіз. 530-шы жылдардың соңында, император Удың жүйесі Сяо Ин (蕭映), Синью графы, Усин округының губернаторы болғанда, ол Чэнь Басянды көру мүмкіндігіне ие болды және оның қабілетіне әсерленді. Шамамен 540 жылы Сяо Ин Гуан провинциясының (廣州, қазіргі Гуандун) губернаторы болып тағайындалғанда, ол Ченді өзінің штабында қызмет етуге шақырды, содан кейін Сяо Ин оны округ губернаторының міндетін атқарушы етіп тағайындады.

Хоу Цзингі тонау кезінде

548 жылдың жазында, бұрын Шығыс Вэйдің (Солтүстік Вэйдің тармақты мұрагерлік мемлекеті) генералы болған Хоу Цзинь, император Удың оның бас тартуын қабылдағаннан кейін, көтеріліс жасап, 549 жылы Цзянькангты басып алды, император У мен оның ұлы және мұрагер ханзада Сяо Гангты тұтқынға алды. Цзянькангтың құлауынан кейін, бастапқыда Солтүстік Вэйдің императорлық кланын Gao Cheng регентінің бақылауынан билікке қайтаруды мақсат еткен Хоу, Гуан провинциясының губернаторы Юань Цзинчжоңды (元景仲), Солтүстік Вэйдің императорлық Юань кланының мүшесі, өзіне қосылуға сұрады. Чэнь бұл жаңалықты естіген соң, Юаньның сатқындығын жариялап, жақын маңдағы генералдардың әскерлерін Юаньға қарсы шабуылға жинады. Юань өзін-өзі өлтірді, ал Чэнь Дин провинциясының (定州, қазіргі Гуйган, Гуанси) губернаторы Сяо Боны Гуан провинциясын басқаруға шақырды. 549 жылдың қысында Сяо Боның өтінішіне қарамастан, Чэнь әскерлерін алып, Хоуға қарсы күреске қосылу үшін жорыққа шықты, император Удың ұлы Сяо Иге, Цзин провинциясының (荊州, қазіргі орталық және батыс Хубэй) губернаторы Сяо Иге қолдау және адалдық білдіріп, елшілер жіберді. Келесі жылы Чэнь қазіргі Цзянси арқылы солтүстікке қарай жылжып, Хоуға адал түрлі жергілікті соғыс басшыларымен және генералдармен күресті, оның басты күресі Ли Цяншиге (李遷仕) қарсы болды. 551 жылдың көктемінде ол Лиді тұтқынға алып, өлтірді. Сяо И оны Цзян провинциясының (江州, қазіргі Цзянси) губернаторы етіп тағайындады. 551 жылдың күзінде ол Сяо Идің басты генералы Ван Сенгбианмен Суньян қаласында (尋陽, қазіргі Цзюцзян, Цзянси) кездесті. 552 жылы Лянға адалдық серт бергеннен кейін, олар шығысқа қарай Цзянькангқа беттеді, онда Хоу Сяо Гангты (император Удан кейін император Цзяньвэнь) өлтіріп, өзі хан императоры ретінде таққа отырды. Чэнь Цзянькангты қоршауда маңызды рөл атқарды, олар Хоуды бірлесіп жеңіп, оны қашуға мәжбүр етті. Кейіннен Хоу өзінің әскерлерінен қаза тапты. Ченнің еңбегі үшін Сяо И Ченді Чанчэн округінің (Ченнің туған жері) маркизі етіп тағайындады. Ван Ченді маңызды Цзинькоу қаласының (京口, қазіргі Чжэньцзян, Цзянсу) басқаруына тағайындады. Келесі екі жыл ішінде Чэнь бірнеше рет Солтүстік Циге (Шығыс Вэйдің мұрагерлік мемлекеті) қарсы шекаралық шайқастарға қатысты. Кейде, Сяо И (қазір император Юань ретінде таққа отырған, бірақ өзінің астанасын Цзянканг емес, Цзянлинде орнатқан) Ванды жорықтарға шақырғанда, Ван Ченді Цзянкангты басқаруға тағайындайтын.

Билікті басып алу

554 жылы Батыс Вэй Цзянлингке ірі шабуыл жасады, император Юань Ванды көмекке шақырып, Ченді Цзянкангқа тағайындады. Бірақ Ван Цзянлингке жетпес бұрын Батыс Вэй Цзянлингті басып алып, император Юаньды өлтіріп, оның жүйесі Сяо Чаны император деп жариялады (император Сюань атымен). (Сяо Чаның мемлекеті тарихта Батыс Лян мемлекеті ретінде белгілі.) Ван мен Чэнь император Сюаньды мойындаудан бас тартты; керісінше, 555 жылдың көктемінде император Юаньның 11 жасар ұлы Сяо Фанчжиді, Цзиньань ханзадасын Цзянкангқа шақырып алды, оны император етуге дайындалып, алдымен оған Лян ханзадасы атағын берді. (Цзянканг құлағанда Ченнің ұлы Чен Чан мен Ченнің жүйесі Чен Сюй, император әкімшілігінде қызмет еткендері үшін Батыс Вэй астанасы Чанъанға құрметті тұтқындар ретінде әкелінді.) Осы кезде Солтүстік Ци императоры Вэньсюань басқа ойлар ойлап, ағасы Гао Хуанды (高渙) Шандаң ханзадасын император Юаньның жүйесі Сяо Юаньминге, 547 жылы Шығыс Вэй тұтқынға алған Женьян маркизіне, оны Лян императоры болуға эскорттап әкелу үшін әскерге басшылық етуге жіберді. Ван бастапқыда Сяо Юаньминді қабылдамады, бірақ оның әскерлері Солтүстік Ци әскерлеріне бірнеше шайқаста жеңілгеннен кейін, ойын өзгертті және Сяо Фанчжиді мұрагер ханзада етуге Сяо Юаньминнен уәде алғаннан кейін Сяо Юаньминді император ретінде қабылдауға шешім қабылдады. 555 жылдың жазында Сяо Юаньмин таққа отыру үшін Цзянкангқа келді және Сяо Фанчжиді мұрагер ханзада етіп тағайындады. Ван мен Чэнь әскери басқаруды жалғастырды. Бірақ Чэнь жағдайға наразы болды, Сяо Юаньминнің таққа лайық еместігіне сенді. Ван Сенгбиан Ченнің наразылығын білгенімен, олардың достығы болғандықтан, Ченнің бүлікшіл ниеттері бар деп күдіктенбеді, Ван мен Чэнь Ван Сенгбианның ұлы Ван Вэйдің (王頠) Ченнің қызына үйленуіне келіскен, бірақ Ван Сенгбианның анасының жақында қайтыс болуына байланысты үйлену әлі өтпеген. 555 жылдың күзінде Солтүстік Ци шабуылға шығады деген хабарларға сенген Ван, Ченді ескерту үшін хатшысы Цзян Ганды (江旰) Цзинькоуға жіберді. Бірақ Чэнь Цзянды ұстап алып, Ванға күтпеген шабуыл жасады. Ван шабуыл күтілмегендіктен, Чэнь тез арада Ванның Шитудағы (Цзянканг маңындағы бекініс) штаб-пәтеріне жетіп, Ван Сенгбиан мен Ван Вэйді тұтқындап, өлтірді. Ол императорлық үкіметті өз бақылауына алып, Сяо Юаньминді тақтан бас тартуға мәжбүр етіп, Сяо Фанчжиді император етті (император Цзин ретінде). Бірден Чэнь генералдар Сюй Сихуэй (徐嗣徽), Рен Юэ (任約), Хоу Тянь (侯瑱), Ван Сенгбианның ағасы Ван Сенгжи (王僧智) және күйеу баласы Ду Кан (杜龕) қарсылық көрсетті. (Ду Ченнің Усин округінің басқарушысы болды, ал тарихшы Бо Ян Дудың Ченге құрметсіздік танытуы және Ченнің кланы Усинде пайдаланатын ерекше артықшылықтарды шектеуі Ченнің Ванға қарсы көтерілісіне түрткі болуы мүмкін деп болжады.) Чэнь бастапқыда өзінің жүйесі Чэнь Цянды және генералы Чжоу Вэньюды Думен және Дудың одақтасы Вэй Цайға (韋載) қарсы жіберді, бірақ науқан нәтижесіз аяқталды, ал Чэнь кейіннен өзі шабуыл жасады. Осы уақытта Сюй мен Рен Солтүстік Ци көмегімен Цзянкангқа күтпеген шабуыл жасап, оны жақында басып алуға тырысты, бірақ Ченнің генералы Хоу Анду оларды кері қайтарды. Көп ұзамай Чэнь Вэйді жеңіп, Вэй берілді, Чэнь Цзянкангқа оралды, Чжоу Думен күресуге қалды. Солтүстік Ци көмегіне қарамастан, Сюй мен Рен Ченді жеңе алмады, ал Чэнь Солтүстік Ци генералы Лю Дамо (柳達摩) басып алған Шитуды қоршауға алды. Лю бейбітшілік орнатуды сұрады, бірақ Ченнен туыстарын кепіл ретінде Солтүстік Циға жіберуді өтінді. Көптеген шенеуніктер бейбітшілікті жақтады, ал Чэнь, мұндай бейбітшілікке күмәндануына қарамастан, келісіп, өзінің жүйесі Чэнь Танлангты (陳曇朗), император Юаньның немересі Цзяо Чжуанды (蕭莊) және негізгі шенеунік Ван Чонгтың (王沖) ұлы Ван Минді (王珉) кепіл ретінде жіберді, Солтүстік Ци күштерінің кері шегінуіне мүмкіндік берді, ал Сюй мен Рен олармен бірге кері шегінді. 556 жылдың көктеміне қарай Ду тұтқындалды немесе Чжоу мен Чэнь Цзянға берілді, ал Чэнь Басянь Дуны өлтірді. Ван Сенгжи Солтүстік Циға қашып кетті, ал астана аймағы негізінен Чэн Басянның бақылауында болды. Осы уақытта Солтүстік Ци күштері тағы бір шабуылға дайындалды, бірақ олар Сяо Юаньминді бейбітшілік туралы сөйлесу үшін лагеріне шақырды. Чэнь Сяо Юаньминді Солтүстік Ци лагеріне жіберді, бірақ келіссөздер басталмас бұрын, Сяо Юаньмин арқасындағы ауыр инфекциядан қайтыс болды. 556 жылдың жазында Солтүстік Ци күштері тағы да Цзянкангқа қарай бет алды, бірақ олар Цзянкангқа жеткенде, олардың күштері Ченнің күштерімен теңесті. Солтүстік Ци күштерінің азық-түлігі тез бітіп қалды, ал Чэнь оларды жеңіп, Сюйді өлтірді және бірнеше Солтүстік Ци генералдарына қолдау көрсетті, Чэнь оларды өлімге кесті. (Жауабында Солтүстік Ци Чэнь Танлангты өлімге кесті, бірақ Чэнь Басянь өмір бойы осы туралы білмеді.) Осы уақытта Хоу Тянь басқа генерал Хоу Пинге (侯平) жеңілгеннен кейін Ченге бағынуды шешті. Келесі жылы Чэнь үлкен атақтар мен лауазымдар ала бастады, Цзянчэн маркизінен бастап Цзянчэн герцогі, одан кейін Исин герцогі, Чэнь герцогі, содан кейін Чэнь ханзадасы болды. 557 жылы Сяо Бо Гуан провинциясынан Ченге қарсы көтеріліс жасады. Бірақ көп ұзамай Чжоу Сяо Боның генералы Оуян Вэйді (歐陽頠) жеңіп, Сяо Боның өзінің генералдары өлтірді. Осы уақытта Ван Лин, қазіргі Хунань және шығыс Хубэйді бақылаған, Ченнің ниеттеріне күмәнданып, Цзянкангқа шақыруын қабылдамай, керісінше шайқасуға дайындалды. Чэнь Чжоу мен Хоу Андуды Ван Линге қарсы жіберді. 557 жылдың қысында Чэнь император Цзиннен тақты оған беруін талап етті, Чэнь әулетін құрып, өзінің император Уу болып жариялады. Ол император Цзинге Цзяньинь ханзадасы атағын берді. Ол ата-анасын император және императрица ретінде құрметпен еске алды, қайтыс болған әйелін Цинь ханымды императрица етіп тағайындады және қайтыс болған ұлын Чэнь Кэні мұрагер ханзада етіп тағайындады. Ол әйелін Чжан Яо'ерді императрица етіп тағайындады.

Билік

Император Удың қашан буддист болғаны белгісіз, бірақ ол император болғаннан кейін буддизмді ресми түрде бекіту үшін дереу қадамдар жасады, өйткені ол Будданың тісі деп саналатын реликвияны көрсетіп, ірі буддалық фестиваль өткізді. Сондай-ақ, Лян императоры Удың үлгісімен, бір рет Будданың қызметіне ұсыныс жасады. Ол Батыс Вэйдің ізбасары Солтүстік Чжоудан Чэнь Чан мен Чэнь Сюйді қайтаруды бірнеше рет сұрады, ал Солтүстік Чжоу оны істеуге уәде берді, бірақ олар Император Удың өмірінде қайтарылмады. Осы уақытта Император Удың таққа отырғаны туралы жаңалық Чжоу Венью мен Хоу Анду Ван Линмен шайқасып жатқан майданға жетті, бұл Чжоу мен Хоудың әскерлерін үлкен күйзеліске түсірді, өйткені бұл Ванның Император Цзиннің бұйрықтарын орындамағандықтан көтерілісшіл екенін айтуға негіз болмай қалды. Ван Чжоу мен Хоуды жеңіп, тұтқынға алды. Бірақ, содан кейін Чэнь әскерлері де, Ван Линнің әскерлері де тоқтап қалды, себебі Солтүстік Цзян провинциясын (北江州, шамамен қазіргі Анцин, Анхуй) басқарған генерал Лу Сида (魯悉達) екі тараптан да ұсыныстарды қабылдады, бірақ ешқайсысына бағынудан бас тартты. Жаңа Чэнь мемлекетіне қарсы жорығында ілгерілемей, Ван Солтүстік Циден көмек сұрап, Сяо Чжуанды император етіп қайтаруды өтінді. Солтүстік Ци Сяо Чжуанды қайтарды, ал Ван Лин Ин провинциясында (郢州, қазіргі шығыс Хубэй) Сяо Чжуанды император деп жариялады. 558 жылдың жазында Император У Лианның бұрынғы Императоры Цзиньді өлтірді. Ол Хоу Тянь мен Сю Дуды Ван Линге шабуыл жасауға жіберді, бірақ Ванның генералы Ю Сяоцин (余孝頃) Линчуанның сатрапы тәуелсіз генерал Чжоу Ди (周迪) жеңілгеннен кейін Ван Линмен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізді. (Осы арада Чжоу Венью мен Хоу Ванның күзетінен қашып, Ченге оралды, бірақ Чжоу көп ұзамай тәуелсіз генерал Сюнь Танланг (熊曇朗) өлтірді.) 559 жылдың жазында Император У ауыр сырқатқа шалдығып, кенеттен қайтыс болды. Сол кезде Чэнь аймағындағы оның жақын туысы, оның жүрегімен байланысты немере інісі Чэнь Цзянь, Линчуань ханзадасы, Наньхуанда (南皖, қазіргі Анцин, Анхуй) бекініс салуға кеткен еді. Императрица Чжан, Ду Ленг (杜稜) және Цай Цзинли (蔡景歷) шенеуніктермен кеңескеннен кейін, Император Удың өлімін жарияламауды шешті және Чэнь Цзянды Наньхуаннан шақырды. Императорлық шенеуніктер Чэнь Цзянды император етіп тағайындауға келісті, ал Императрица Чжан бастапқыда күмәнмен қарады, Чэнь Чанның оралуын күтті, бірақ ақырында келісіп, Чэнь Цзянь Wen императоры ретінде таққа отырды.