Кіріспе

Оверйсселдегі қала және муниципалитет Хенгело (; Tweants: Hengel) – Нидерландының шығыс бөлігіндегі, Твенте аймағындағы, Оверйссел провинциясындағы қала. Ол Эншеде, Борне, Альмело және Олдензаалды да қамтитын ірі қалалық аймақтың бір бөлігі. Геоморфологиялық ерекшелігіне байланысты, ландшафтта салыстырмалы түрде төмен жатқандықтан, Хенгело өзендердің тоғысқан жері. Осының салдарынан, ол ерте заманнан бері қоныстанған, тарихи маңызы бар жол торабына айналды, бүгінде инфрақұрылымдық орталық және өнеркәсіптік қалаға айналдырды. 19-шы ғасырдағы өнеркәсіп үшін маталарды ақтартуға су қажет болды, ал зауыттарға бу машиналары үшін және салқындату үшін де су керек болды. Уақыт өте келе, Хенгело машина жасау зауыттары мен электр инженерлік компаниялары үшін «метаалстад» (металл қаласы) ретінде танымал болды. Сонымен қатар, тұз өндіру де маңызды өнеркәсіпке айналды, бұл химиялық өнімдерді өндіруге әкелді. Стратегиялық маңыздылығынан Хенгело Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бомбаға түсті. Содан кейін, қаланың жаңару жоспары жасалды, ол оны заманауи қалаға айналдырды, бірақ бұл тарихи құрылымдардың бір бөлігінің жоғалуына әкелді. Танымал голланд суретшілері мен архитекторлары қаланың ішінде де, сыртында да өздерінің іздерін қалдырды. Олардың ең танымал жұмыстарының арасында бау-бақша қалалар қозғалысының принциптеріне негізделген бірнеше тұрғын аудандар бар. Твенте университеті мен ArtEZ өнер университеті Эншедеде орналасқандықтан, көптеген студенттер мен түлектер Хенгелода тұрып, жұмыс істейді. Экономикалық өсімге қоса, бұл қаланың өнер мен мәдениет саласында дамуына үлкен үлес қосты.

Тарих

Хенгелоның тарихи орталығы деп аталатын жерде археологтар аңшылар мен жинаушылардың лагерьін тапты, бұл осы аймақтың б.з.б. 12 000 мен 5 000 жылдар аралығындағы Мезолит дәуірінде мекенделгенін көрсетеді. Одан бері бұл жерде үздіксіз қоныс орнаған болуы мүмкін. Осы жерде темір дәуірі мен рим дәуірінен қалған археологиялық жәдігерлер де табылды. Қазіргі муниципалитет шегінде тағы да бірнеше елді мекендер болған. Хенгелоның солтүстігіндегі жақындағы археологиялық зерттеулер тарихқа дейінгі қабірлерден тұратын алаңды, сондай-ақ рим дәуірінен қалған тағы бір қонысты тапты. Табылған керамика және басқа да заттар Везер-Рейн германдық мәдениетіне тән. 13 ғасырдың ортасында Хюйс Хенгело деп аталатын сарай салынды, ол 1826 жылға дейін сақталды, содан кейін бұзылып кетті. Сарайдың маңында шіркеу мен зираттан тұратын ауыл өсті. Нидерландыны испандықтар басып алған кезде Хюйс Хенгело бірнеше шайқастар мен көтерілістердің орталығы болды. Хенгело муниципалитеті 1802 жылы құрылды, сол кезде ол бірнеше жүз шаруа қожалықтары мен шаруалардың үйлерінен тұрды. Хенгелоға қала мәртебесі берілген жоқ, өйткені ол 19 ғасырдағы өнеркәсіптік революция кезінде кеңейгенге дейін ауыл болып қала берді. Алайда, сол кезде бірнеше маңызды ғимараттар салынды, олардың ішінде Waterstaatskerk (1839) және 1890 жылы салынған, киелі Ламбертке арналған рим-католик базиликасы – Lambertusbasiliek (1890) бар. 1866 жылы теміржол стансасы салынғаннан кейін өнеркәсіптік даму қарқыны артты, технологияға ерекше назар аударылды: Stork B. V., Hazemeyer, N. V. Heemaf (қазір Францияның Alstom, Brush HMA, Brush Barclay, Eaton Corporation, Essent, Heemaf BV, Vattenfall және Wabtec), KHZ (қазір AkzoNobel) және Hollandse Signaal Apparaten (қазір Thales Group құрамында). Әсіресе Stork компаниясы Хенгелоның дамуына үлкен үлес қосты, 1910 жылдары Tuindorp 't Lansink бақшалық ауылын салған, онда өз қызметкерлері үшін тұрғын үйлер салынды, сонымен қатар қала орталығында кітапхана сияқты қоғамдық нысандар салуға көмектесті. Хенгело – Hengelo Bier атты жергілікті сыра зауытының да мекені болды. Бүгінде Hengelo қаласында De Twentse Bierbrouwerij компаниясы шығаратын Twents маркалы сыра өндіріледі. Бұл сыра зауыты 2007 жылы құрылды және 2019 жылға дейін Хаземейер зауытының тарихи кешенінде орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала одақтас әскерлері тарапынан теміржол және жергілікті зауыттардың соғыс өнеркәсібіне байланысты бомбаға ұшырады. 1944 жылдың 6 және 7 қазанында Хенгело қаласын бомбалау кезінде қаланың орталық бөлігі қирады, нәтижесінде жүздеген адам қаза тапты. Соғыстан кейін, соғыстан аман қалған синагог, Де Тельген деп аталатын тұтас аудан, Тимсбруктағы монастырь, 17 ғасырда Вултер тен Кате дүниеге келген шаруа қожалығы және 19 ғасырда салынған қалалық әкімшілік ғимараты да бұзылды. Бұл қаланың тарихи орталығының жоғалуына себеп болды. Алайда, Хенгелоның жаңадан құрылыс жоспары, оның ішінде қалалық әкімшілік ғимараты (1958–1963 жылдары, J. F. Berghoef салған) сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және қазір Нидерландыдағы соғыстан кейінгі қала құрылысының маңызды үлгісі ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, Хенгело қазіргі заманғы сәулет өнері үшін де маңызды орын болды, инновациялық тұрғын үйлердің дизайнымен ерекшеленді, мысалы, Klein Driene I & II (1945–1965 жылдары, C. Pouderoyen & W. R. van Couwelaar салған), Hengelose Es (1962–1968 жылдары, Van den Broek & Bakema салған) және De Kasbah (1969–1973 жылдары, Piet Blom салған).

Көлік

Хенгело - аймақтағы маңызды көлік торабы, ол түрлі көлік түрлерін біріктіреді.

Көлік

Хенгело А1 (Амстердамнан Голландия-Германия шекарасына дейін) және Е30 (Ирландияның Корк қаласынан Омск, Ресейге дейін) тас жолының бойында орналасқан. A35/N35 тас жолы Германия шекарасынан басталып, Эншеденің оңтүстік жағына екі жолақты жылдам бағыттық жолмен жетеді, содан кейін қаланың батыс жағымен өтетін магистральға айналады. Виерденге дейін, одан кейін ол қайта екі жолақты жылдам бағыттық жолға және Zwolle қаласына қарай стандартты екі жолақты жолға жалғасады.

Пойыз

Хенгело теміржол станциясы Амстердам – Берлин пойыз қызметінің бір бөлігі болып табылады. Күн сайын Бад-Бентхайм, Рейн, Оснабрюк, Ганновер және Берлин қалаларына халықаралық пойыздар қатынайды. Хенгелодан Нидерландының көптеген қалаларына тікелей қатынас бар, соның ішінде Алмело, Аммерсфорт, Амстердам, Амстердам Шкипхол әуежайы, Амстердам Зюйд, Апелдорн, Девентер, Энсхеде, Гауда, Хилверсум, Олдензал, Роттердам, Гаага, Утрехт, Зютфен, Зволле. Саяхат туралы ақпарат алу үшін Хенгело теміржол станциясына немесе Нидерланд теміржолдарының веб-сайтына кіруге болады. Басты станциядан басқа, екі жергілікті станция бар: Хенгело Оост, тұрғын аудандарға және демалыс орындарына қол жеткізеді, ал Хенгело Гезондхейдспарк қаланың негізгі денсаулық сақтау кешеніне (аурухананы қоса) қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Автобус

Қала ішінде Arriva компаниясы ұсынатын пойыз және автобуспен саяхаттауға болады. Қалалық көлік желісінде автобустардың жылдам қозғалуы үшін арнайы салынған бірнеше автобусқа арналған жолақтар бар.

Велосипед

Қала ішінде де, сыртында да велосипед жолдарының кең желісі бар. Оның бір бөлігі – Нивердал, Вирден, Альмело, Борне, Хенгело және Энсхеде қалаларын байланыстыратын F35 (Fietssnelweg F35) велосипед тас жолы.

Қайық

Твентеканаль (канал) Твенте аймағын Ижсель өзенімен қосып тұрады. Канал негізінен жүк тасымалына қолданылады, себебі Хенгелода түрлі салалы, салыстырмалы түрде ірі порт бар.

Климат

Нидерландының көп бөлігі сияқты, Хенгелода да мұхиттық климат (Кёппен классификациясы бойынша Cfb) басым; алайда, ішкі жағдайда орналасқандықтан, қыстары Нидерландының басқа аймақтарына қарағанда көбінесе жұмсақ болмайды. Жазы да жағалауға жақын жерлерге қарағанда жылырақ. Бұрынғы әскери әуежай тоқырап тұр және 2012 жылы оны қайта жаңғырту жоспарлары күштен шығарылған, бірақ Нидерланды Корольдік метеорология институтының ауа райы станциясы әлі де сол жерде орналасқан.

Ескерткіш оқиғалар

1992 жылғы 11 ақпанда голландиялық F 16 ұшағы Хасселер-Эс ауданына құлап түсті. Канадалық рок-тобы The Tragically Hip "At the Hundredth Meridian" әнінде Хенгело қаласын еске алады, олар Metropool концерт залында (Хенгелода) өткен керемет концерттен кейін "Хенгелоны еске алады". Британдық инди-рок тобы Spring Offensive өзінің алғашқы студиялық альбомы "Young Animal Hearts" ішіндегі "Hengelo" әнінде Хенгело туралы айтады.

Білім

Хенгелода жеті жоғары мектеп бар. Олар – Монтессори колледжі Твенте, Батафс лицейі, Твикель колледжі, Авила колледжі, Гилде колледжі, Грундел лицейі және Грундел парк колледжі. Сонымен қатар, Твентедегі ROC кәсіби-техникалық білім беру мектебі де бар. Тио бизнес мектебі (ЖОО, Қолданбалы ғылымдар университеті) да Хенгелода орналасқан.