Кіріспе
Әлеуметтік және ұйымдық зерттеулер теориясы
Әлеуметтану және ұйымдық зерттеулерде институционалдық теория – әлеуметтік құрылымның терең және тұрақты аспектілеріне қатысты теория. Ол схемалар, ережелер, нормалар және үлгілер сияқты құрылымдардың қалай әлеуметтік мінез-құлықтың беделді нұсқаулары ретінде орнатылатын процестерін қарастырады. Институционалдық теорияның түрлі компоненттері осы элементтердің қалай жасалатынын, таралатынын, қабылданатынын және уақыт пен кеңістікте бейімделетінін, сондай-ақ олардың қалай құлдырап, қолданыстан шығатынын түсіндіреді.
Шолу
Институттарды анықтау кезінде Уильям Ричард Скотт (1995, 235) «институционалдық ойлау мектебінде» «институт» деген бірыңғай және барлық тараптар келісетін анықтама жоқ екенін айтады. Скотт (1995:33, 2001:48) институттардың жоғары деңгейдегі тұрақтылыққа қол жеткізген әлеуметтік құрылымдар екенін мәлімдейді. [Олар] мәдени-танымдық, нормативтік және реттеуші элементтерден, сондай-ақ олармен байланысты қызметтер мен ресурстардан тұрады, бұл әлеуметтік өмірге тұрақтылық пен мағына береді. Институттар түрлі тасымалдаушылар арқылы беріледі, оның ішінде символдық жүйелер, қарым-қатынас жүйелері, әдеттегі іс-әрекеттер және фактілер бар. Институттар әлемдік жүйеден бастап, жергілікті жеке қарым-қатынастарға дейін әртүрлі деңгейде жұмыс істейді. Институттар өздерінің анықтамасы бойынша тұрақтылықты білдіреді, бірақ олар бірте-бірте және үзіліспен болатын өзгерістерге де ұшырайды. Скотттың (2008) сөзінше, институционалдық теория – «өнімділікке, этикаға және заңдылыққа баса назар аударатын, кеңінен қабылданған теориялық көзқарас». Осы перспективадан зерттеу жүргізетіндер институционалдық теорияның маңызды түсінігі – этика екенін атап көрсетеді: ұйымдар өздерінің шешімдерін, іс-әрекеттерін және құрылымдарын оңтайландырудың орнына, тиісті мінез-құлықты білу үшін өз әріптестеріне жүгінеді. Крафттың «Мемлекеттік саясат» (2007) еңбегінде институционалдық теория – «үкіметтік құрылымдардың ресми және құқықтық аспектілеріне баса назар аударатын саясатты жасау».
Institutions are social structures that have attained a high degree of resilience. [They] are composed of cultural cognitive, normative, and regulative elements that, together with associated activities and resources, provide stability and meaning to social life. Institutions are transmitted by various types of carriers, including symbolic systems, relational systems, routines, and facts. Institutions operate at different levels of jurisdiction, from the world system to localized interpersonal relationships. Institutions by definition connote stability but are subject to change processes, both incremental and discontinuous. According to Scott (2008), institutional theory is "a widely accepted theoretical posture that emphasizes productivity, ethics, and legitimacy." Researchers building on this perspective emphasize that a key insight of institutional theory is ethics: rather than necessarily optimizing their decisions, practices, and structures, organizations look to their peers for cues to appropriate behavior. According to Kraft's Public Policy (2007): Institutional Theory is "Policy making that emphasizes the formal and legal aspects of government structures."
Экономиканың әртүрлі түрлеріндегі қиындықтар
Экономиканың әртүрлі түрлеріндегі фирмалар ұқсас сын-қатерлерге әртүрлі реакция жасайтынына мол дәлелдер бар (Knetter, 1989). Әлеуметтік, экономикалық және саяси факторлар белгілі бір ортаның институционалдық құрылымын құрайды, бұл фирмаларға сол ортада нақты қызмет түрлерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Кәсіпорындар институционалдық қолдау алғанда тиімдірек жұмыс істейді.
Институционалдылықтан шығару
Психиатриялық ауруханаларды институционализациялаумен (яғни жабумен) шатастырмау керек, бұл терминді институционалдық теория әдебиетіндегі кейбір зерттеушілер жағымсыз институттың күшін жоюдың әртүрлі жолдары туралы ойлау үшін де пайдаланады. Мысалы, Магуайр мен Харди (2009) ДДТ-ның деинституционализациялану процестерін қарастырды. Бұл белгілі бір топтардың әлеуметтік қозғалыстарын, мысалы, алкогольді ішімдіктерді ішуді деинституционализациялауға әкелген тыйым салу күш-жігерін, немесе Жапонияда тұрақты жұмыспен қамтуды деинституционализациялауға себеп болған әлеуметтік және институционалдық қысымдарды қамтуы мүмкін. Кем дегенде, Clemente және Roulet (2015) пікірінше, қоғамдық пікір де бір практиканың деинституционализациялануына әкелуі мүмкін. Деинституционализация жаңа әлеуметтік жауапкершілік (ӘЖ) тұжырымдамасына орын беру үшін белгілі бір ӘЖ ұғымдарын деинституционализациялау сияқты, немесе күнкөріс үшін балық аулау практикасын деинституционализациялау сияқты, ішінара түрде де қолданылуы мүмкін.