Кіріспе

Халықаралық жоғалғандар күні, жыл сайын 30 тамызда, туыстары мен заңды өкілдеріне белгісіз жерлерде және жағдайы нашар қамалған адамдардың тағдырына назар аудару мақсатымен құрылған. Бұл күнді өткізуге Латын Америкасының Қамауда ұсталғандардың туыстары қауымдастықтарының федерациясы (Federación Latinoamericana de Asociaciones de Familiares de Detenidos Desaparecidos, немесе FEDEFAM) бастамашы болды. Бұл 1981 жылы Коста-Рикада құрылған үкіметтік емес ұйым. Құпия түрмеде қамау мәселесі, адам құқықтарын қорғау және гуманитарлық көмек саласындағы бірқатар халықаралық органдар мен ұйымдардың қызметінің маңызды бөлігі болып табылады, соның ішінде, мысалы, Amnesty International (AI), Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының кеңсесі (OHCHR) және Халықаралық Қызыл Крест комитеті (ХҚК). Халықаралық жоғалғандар күні – бұл осы мекемелердің жұмысын атап өтуге, қоғамдық хабардарлықты арттыруға, сондай-ақ қайырымдылық көмек пен еріктілерді шақыруға мүмкіндік береді. Осы ұйымдардың ішінде ХҚК-ның үкіметтік емес тәуелсіз ұйым ретіндегі ерекше мәртебесіне және қатаң бейтараптық саясатына байланысты қосымша артықшылықтары бар. Кейбір жағдайларда, ХҚК – тұтқындардың белгілі бір топтарына қол жеткізуге рұқсат етілген жалғыз мекеме, осылайша олармен байланыс орнатудың және оларға қараудың ең төменгі деңгейін қамтамасыз етеді. Жәбірленген отбасылар үшін ХҚК жіберген хабарламалар көбінесе осы тұтқындардың тағдыры туралы жалғыз ақпарат көзі болып табылады. Қақтығыстарға байланысты ұсталғандарға барып, олардың отбасыларымен байланысын қалпына келтіруге және сақтауға мүмкіндік беру – ХҚК-ның мандатының маңызды бөлігі. Бірақ "жоғалғандар" немесе "жоғалып кеткендер" деген анықтама күштеп жоғалу құрбандарынан әлдеқайда кең. Оған соғыстар, табиғи апаттар немесе басқа да қайғылы оқиғалар салдарынан туыстарымен байланысы үзілген барлық адамдар жатады. Бұл адамдар тұтқындалуы, шетелде қалуы, ауруханаға жатқызылуы немесе қайтыс болуы мүмкін. ХҚК, 189 ұлттық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамдарымен бірлесіп жұмыс істеп, олардың тағдыры туралы ақпарат алуға тырысады. Ол үкіметтер мен басқа да ұйымдарға туыстарының тағдырын білуге құқығы бар екенін еске салады. Сонымен қатар, ол жоғалғандардың отбасыларымен жұмыс істейді, оларға психологиялық, әлеуметтік, құқықтық және қаржылық қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектеседі. Құпия немесе белгісіз жағдайларда қамауға алу – адам құқықтарының кейбір принциптерін, сондай-ақ қарулы қақтығыс кезінде Халықаралық гуманитарлық құқықтың ауыр бұзушылығы болып табылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1992 жылғы 18 желтоқсанда 47/133 қарарымен барлық адамдарды күштеп жоғалудан қорғау туралы декларацияны қабылдады. Шамамен 30 елде жасырын түрмеде қамау шарасы қолданылып жүр. Адамдардың еріксіз немесе мәжбүрлі түрде жоғалуы жөніндегі АҚХБ жұмыс тобы 46 000-ға жуық адамның белгісіз жағдайда жоғалып кеткенін тіркеді. 2007 жылғы 30 тамызда, Филиппиндегі қауіпсіздік күштері ұрлап немесе өлтіргеннен кейін жоғалған жүздеген филиппиндіктердің туыстары мен жақтастары Халықаралық жоғалғандар күнін атап өту үшін үкіметке қарсы наразылық акциясын өткізді. Эдита Бургос жоғалған ұлы Джонасты еске алды, ол Филиппин шаруаларының қозғалысының мүшесі еді. 2008 жылғы 30 тамызда, бүкіл әлемдегі отбасы мүшелері мен адам құқықтары жөніндегі ұйымдарды біріктіретін Қатаң түрде жоғалуға қарсы халықаралық коалиция, Қатаң түрде жоғалуға қарсы барлық адамдарды қорғау жөніндегі халықаралық конвенцияны ратификациялауды қолдау мақсатында жаһандық науқанды бастады.