Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дотинхем (;) - Нидерландының шығысындағы қала және муниципалитет. Ол Гелдерланд провинциясының Актерхук аймағындағы Оуде-Ийссель (Ескі Ийссель) өзенінің жағасында орналасқан. Муниципалитетте тұрғындар саны - және жалпы ауданы - км², оның - км² су құрайды. Бұл Дотинхемді халық саны бойынша Актерхуктың ең ірі қаласы етеді. 2005 жылдың 1 қаңтарындағы муниципалдық реформа нәтижесінде көршілес Вель муниципалитеті және Зельхельмсе Брук аймағы Дотинхеммен біріктірілді.
Doetinchem (; Low Saxon: Deutekem) is a city and municipality in the east of the Netherlands. It is situated along the Oude IJssel (Old IJssel) river in a part of the province of Gelderland called the Achterhoek. The municipality had a population of in and consists of an area of of which is water. This makes Doetinchem the largest town (by population) in the Achterhoek. On 1 January 2005, a municipal restructuring merged the neighbouring municipality of Wehl as well as the Zelhelmse Broek area with Doetinchem.
Тарих
Археологиялық қазбалар нәтижесінде табылған бас сүйектер, қыш сынықтары және кремнийден жасалған жебе ұштары бұл аймақтың 11 000 жылдан астам бұрын мекенделгенін көрсетеді. Осы тас дәуіріндегі аңшылардың ізінен франктар мен сакстар сияқты кельт және герман тайпалары келді. Римдік монеталар табылды, сондай-ақ викингтердің аймақты тонағандығына археологиялық дәлелдер бар. Дотинхем атауының алғашқы жазбасы 838 жылғы құжатта кездеседі, онда кішкентай шіркеуі бар «Вилла Дутингем» деп аталатын елді мекен еске алынады. 887 жылы «Deutinkem» деген тағы бір жазба бар, ол сол кездегі Утрехт епископына берілген шіркеуі бар бекініс туралы айтады. Гасырлар бойы атаудың жазылуы өзгеріп отырды, мысалы, «Duttichem», «Duichingen» және «Deutekom» сияқты түрлері болды. Дотинхем көп уақыт бойы шағын елді мекен болып қалып келді, бірақ шамамен 1100 жылдан бастап өсе бастады және бірнеше тонау әрекеттерінен кейін қала қабырғасы салынды. 1236 жылы Гелре мен Зуфен графы Отто II Дотинхемге қала құқықтарын берді, ал қала графтың әскеріне салықтар мен сарбаздарды ұсынды. Сонымен қатар, жаңа қалалық кеңес «Keurboek van Doetinchem» (Дотинхем ережелері) деп аталатын қала ережелерін жариялады, онда бұзушылықтар үшін қатаң жазалар белгіленді. 1226 жылы Дотинхем тонаушылардың күшейген қатеріне тап болды, сондықтан қала қабырғасы бір метрге көтерілді. Қабырғадағы төрт кедергі әлсіз болғандықтан, уақыт өте келе төрт үлкен қала қақпасымен – Hamburgerpoort (1302 жылы салынған), Waterpoort, Gruitpoort және Hezenpoort – алмастырылды. Кейін қабырғаның айналасына ор қазылып, алдыңғы жағына қамал салынды; қаланың орталық жел диірмені, «walmolen» (голланд тілінде «wal» – қамал, «molen» – диірмен), осы қамалдың қалдықтарында орналасқан. Осы қорғаныс шараларына қарамастан, Дотинхем көп рет қоршауға алынды, соның ішінде Сегіз жылдық соғыс кезінде (1568–1648 жж.). Қала екі рет қоршауланып, басып алынды. Алайда, соңында қабырғалардың қажетсіз (немесе тиімсіз) болғаны анықталды және 1672 жылы олар бұзылды. Бірақ 19 ғасырдың екінші жартысына дейін қала қақпалары мен қамалдың көп бөлігі алынып тасталды. Дотинхем өзінің алғашқы жылдарынан бастап фермерлердің тауарларын сату үшін маңызды сауда орталығы болды; сауда орталық алаңда, Simonsplein деп аталатын жерде, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін өткізіліп келді. Дотинхемде көптеген апаттар болды. Жоғарыда айтылған қоршаулардан басқа, 1527 жылы үлкен өрт қаланың көп бөлігін, соның ішінде қала архивін жойды (сол себепті Дотинхем тарихындағы көптеген ертерек даталар сенімді емес), ал 1580 жылы қаланың көп бөлігі обадан қайтыс болды. Сонымен қатар, кейде су тасқыны да болды. Дегенмен, Дотинхем Германия шекарасынан ғана қашықтықта болғанына қарамастан, Нидерланды Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатыспағандықтан, сол кезде Дотинхемде тек бірнеше шекара күзетшілері орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де Дотинхем бастапқыда көп қиындық көрмеді; тек шағын неміс оккупациялық күші болды және қала тіпті Аштық қысының ең нашар әсерінен де құтылды. Алайда, голландтық қарсыластарының Путтендегі маңызды неміс офицерін атуына қатысы болған бірнеше тұтқындар жазаланды, ал 1945 жылдың наурыз және сәуір айларында Дотинхем орталығы одақтастардың бомбалауынан көп қирады, бұл бомбалаулар жақын маңдағы неміс қалаларына немесе, кейбіреулердің айтуынша, Дотинхемдегі неміс қорғанысын жоюға бағытталған. Бұл бомбалаудың нақты мақсаты әлі де нақты анықталған жоқ және оның ниеті туралы пікірталас жалғасуда. Қала 1945 жылы Калгари Хайлендерлерінің шайқасынан кейін азат етілді. 2018 жылы Карел Беркхуйсен атты жазушы одақтастардың бомбалауын зерттеді. Ол немістердің ядролық бөлінуді қайта жаңартылған мектепте зерттегенін анықтады. Бұл ақпарат одақтастарға жеткізілді. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда Дотинхем өсіп, бірнеше жыл ішінде Актерхуектегі өзінің «конкуренттерінен» – Досбург, Винтерсвайк және Зуфен қалаларынан – асып түсті. Голландтық Philips компаниясының қалада бірнеше жыл бойы зауыты болды. 2003 жылдан 2005 жылға дейін қала Дихтерен сияқты жаңа аудандардың салынуымен және Вель сияқты шеткі ауылдардың қала құрамына қосылуымен өте өсті. 2011 жылы қала әлі де өсіп келеді. Жаңа аудандарды – het Loo және Isseldoks – салу арқылы, сондай-ақ жаңа театр мен киноның ашылуымен Дотинхем Гелдерландтағы ең үлкен өсуді көрсетіп отырған қала болып табылады.
It is known from archaeological finds of skulls, pottery shards, and flint arrowheads that the area was inhabited more than 11,000 years ago. These prehistoric hunters were followed by Celtic and Germanic tribes like the Franks and Saxons. Roman coins have been found and there is also archaeological evidence of the Vikings having plundered the area. The first reference to the name of Doetinchem comes in a document from the year 838 which mentions a 'villa Duetinghem', a settlement with a small church. In 887, there is another mention of 'Deutinkem', a fortress with a church which had been given to the then Bishop of Utrecht. The spelling has varied over the centuries, with 'Duttichem', 'Duichingen' and 'Deutekom' being just some examples. For a long time, Doetinchem remained a small place but around 1100 it started to grow and, after suffering several attempts by plunderers, a town wall was built. In 1236, Doetinchem was granted city rights ('stadsrechten') by Count Otto II of Gelre and Zutphen, and in return, the town provided taxes and soldiers for the Count's army. Also, the new city council published rules for the city, codified in the 'Keurboek van Doetinchem' (Rulebook of Doetinchem), which laid down severe punishments for infringements. In 1226, Doetinchem faced increasing danger from plunderers, and so the city wall was raised by a metre. There were four barriers in the wall which, being weak points, were replaced over time by four large city gates known as the Hamburgerpoort (built 1302), the Waterpoort, the Gruitpoort, and the Hezenpoort. Later a moat was dug around the wall and a rampart was built in front; the city's central windmill, the 'walmolen' (Dutch 'wal'=rampart, 'molen'=mill), stands on the remains of this rampart. Despite these defences, Doetinchem was besieged many times and during the Eighty Years' War (1568–1648). It was besieged and conquered twice. However, eventually the walls became seen as redundant (or perhaps ineffective) and in 1672, they were torn down. However, it was not until the second half of the 19th century that the city gates and most of the rampart were removed. From its early years, Doetinchem had been an important marketplace for farmers to sell their wares; the market was held in the central square called the Simonsplein right up until the Second World War. Doetinchem has had its fair share of disasters. Apart from the sieges mentioned above, in 1527 a large fire destroyed most of the city including the city archives (which means that many earlier dates in the history of Doetinchem are somewhat unreliable), and in 1580 most of the city was killed by a plague. There was also occasional flooding. However, despite the fact that Doetinchem is only from the German border, because the Netherlands was not involved in the First World War, Doetinchem saw nothing more than the posting of a few border guards during that time. Even during the Second World War, Doetinchem came off fairly lightly at first; there was only a small German occupying force and the city even escaped the worst effects of the Hunger Winter. However, some prisoners were executed after being implicated in the shooting death in Putten of an important German officer by the Dutch Resistance and disastrously, in March and April 1945, the centre of Doetinchem was largely destroyed by Allied bombing which was either intended for nearby German towns or, as some say, was to destroy the German defences in Doetinchem. Which of the two is true has never really been clarified and there is still some discussion about the true intentions of the bombardment. The city itself was liberated by The Calgary Highlanders in 1945 after a brief battle there. In 2018 a writer called Karel Berkhuysen researched the Allied bombing. He found that the Germans were researching nuclear fission in a converted school. This information was then passed to the Allies. In the decades after the war, Doetinchem grew and in a few years had outgrown its "competitors" in the Achterhoek, namely Doesburg, Winterswijk and Zutphen. The Dutch company, Philips, had a factory for some years in the city. From 2003 till 2005, the city grew enormously as new districts such as Dichteren were built, and as Doetinchem incorporates outlying villages such as Wehl into its municipality. In 2011, the city is still growing. By building a new district as het Loo and Isseldoks, and the opening of a brand new theatre and cinema, Doetinchem is the biggest growing city in Gelderland.
Дотинхемдегі маңызды құрылыстар
Орталық алаңдағы басты шіркеу, Әулие Екатерина шіркеуі ('Catharinakerk') Екінші дүниежүзілік соғыстағы бомбалау кезінде дерлік қирап, 1948 жылдан 1963 жылға дейін қайта жаңартылды. Алғашқыда Рим-католик шіркеуі болғанымен, 1591 жылы Голланд реформатор шіркеуіне айналды. Мұнда екі қамал бар: "De Kelder" ("Келдер") және "Slangenburg". Қалада үш жел диірмені бар. Қала орталығында бұрын айтылған De Walmolen орналасқан, оның төменгі жағында қазір қаланың туристік кеңсесі орналасқан. Дихтеренде "Аврора" (латын тілінде "таң" деген мағынаны білдіреді) деп аталатын диірмен бар, ал қаланың шығысында Беннинкмолен диірмені орналасқан. Бұл диірмендердің бәрі келушілерге ашық, әдетте аптаның бір күні таңертең және басқа уақытта алдын ала келісім бойынша жұмыс істейді. Қаладағы тағы бірнеше маңызды ғимараттар: Амфион театры, Грюйтпорт – үлкен мәдени орталық, Риетвельд лицейі, Дотинхемдегі ең ірі жоғары мектеп және Салық басқармасы.
The main church in the central square, St Catherine's Church ('Catharinakerk') was virtually destroyed in the World War II bombing and restoration took from 1948 to 1963. Although originally a Roman Catholic church, it became Dutch Reformed in 1591. There are two castles, 'De Kelder' ('The Cellar') and Slangenburg. The city has three windmills. In the city centre, there is the already mentioned De Walmolen, the bottom of which now houses the city's tourist office. In Dichteren, there is a mill called Aurora (Latin for 'dawn') and to the east of the city a mill called Benninkmolen. All these mills are open to visitors, usually open to all one weekday morning and at other times by appointment. A few other important buildings in the city are the Amphion Theater, the Gruitpoort, a big cultural centre, the Rietveld Lyceum, the biggest high school in Doetinchem and the Tax administration office.
Спорт
Дотинхемде кәсіби футбол командасы бар, De Graafschap ("Аймақ"). De Graafschap командасының үй стадионы толығымен қайта жаңартылып, барлық орындықтары бар аренаға айналдырылды. Трибуналардың үсті толығымен жабылып, клубтың көк-ақ түсімен боялған. Қаланың жабық жүзу бассейні бар, Rozengaarde. Сәуір немесе мамыр айларында жергілікті кешкі төрт күндік марафон ұйымдастырылады. 2005 жылдан бері Дотинхем қаласынан басталып, Achterhoek аймағынан өтетін төрт күндік марафон өткізіліп келеді. Марафон 23 тамыздан 26 тамызға дейін өтті. Оған шамамен 15 000 адам қатысты. 2009 жылы қаланың волейбол командасы CEV кубогында Түркияның Haltbank Ankara командасымен күш сынасты.
Doetinchem has a professional football team, De Graafschap ('The County'). The home of De Graafschap was completely revamped to transform it into an all seater arena. The stands are fully covered, with the roof painted in the blue and white of the club. The city has an indoor swimming pool, Rozengaarde. In April or May, a local evening four day marathon is organized. Since 2005 a four day marathon is organised which starts and ends in Doetinchem and runs through the Achterhoek. The marathon was held from 23 August to the 26th. Almost 15.000 people took part. In 2009 the city's volleyball team took part in the CEV cup playing against Haltbank Ankara from Turkey.
Фестивальдар
Дотинхемде жыл сайын "Буйтенгвун" (Ерекше) көше театры фестивалі мен музыкалық қойылымдар, театр, карнавал және отшашудан тұратын ірі қалалық фестиваль өтеді.
Doetinchem has an annual street theatre festival Buitengewoon (Extraordinary), and the City Festival, a big festival with music acts, theatre, a carnival and fireworks.
Жергілікті БАҚ
Дотинхемде қол жетімді газеттердің қатарында "De Gelderlander" ақылы газеті, сондай-ақ "Doetinchems Vizier" және "Zondag" тегін газеттері бар. Олардың барлығы Koninklijke Wegener NV баспасынан шығарылады. Дотинхемде "Stadstv" деп аталатын жеке телеарна бар, ол Дотинхем және көршілес Hummelo en Keppel муниципалитеттерінде кабельдік телеарна арқылы таратылады. Ал "GraafschapTV" телеарнасы бүкіл Актерхук аймағында көрініс табуда.
Newspapers available in Doetinchem include subscription paper "De Gelderlander" and free papers "Doetinchems Vizier" and "Zondag", all published by Koninklijke Wegener NV. Doetinchem has its own television station called 'Stadstv' which is received by cable in the municipalities of Doetinchem itself and the neighbouring Hummelo en Keppel, and a television station called 'GraafschapTV' which is received in the entire Achterhoek region.
Көлік
Дотинхем 1974 жылдың қараша айынан бастап Нидерландтың ұлттық тас жолдар жүйесіне қосылды, ол кезде A15 (15-ші тас жол) тас жолының Зевенаар – Дотинхем бөлігі ашылды. Бұл бөлік 1984 жылы Варссевельдке дейін ұзартылды. Бүгінде A15 тас жолы A18 деп аталады. Дотинхем Арнемнен Винтерсвикке қатынайтын аймақтық пойызбен теміржол қызметтерін пайдаланады, қалада екі станса бар – Дотинхем және қаланың батысындағы Хуэт және Дихтерен елді мекендері арасында орналасқан Дотинхем Де Хуэт. Дотинхем Арнемге сағатына төрт пойыз қабылдайды (дүйсенбіден жұмаға дейін), ал Арнем мен Винтерсвик арасында сағатына 2 пойыз бар. 2012 жылы Arriva компаниясы NS және Syntus компанияларынан Арнем мен Винтерсвик арасындағы теміржол қызметтерін қабылдады.
Doetinchem has been connected to the Dutch national highway system since November 1974, when the Zevenaar Doetinchem section of Highway 15 (A15) was opened. This section was extended to Varsseveld in 1984. Today the A15 is called the A18. Doetinchem is served by rail services from Arnhem by the regional train to Winterswijk with two stations, one in the city centre – Doetinchem and Doetinchem De Huet lying to the west between the suburbs of De Huet and Dichteren. Doetinchem receives four trains per hour to Arnhem (Monday to Friday) and there are always 2 trains per hour between Arnhem and Winterswijk. In 2012, Arriva, took over the rail services between Arnhem and Winterswijk from NS and Syntus
Arriva компаниясы сондай-ақ автобус қызметтерін де жүзеге асырады.