Кіріспе

Тилафуши – 1991 жылы үкімет шешімімен құрылған жасанды арал. Тилафуши 1992 жылдың 7 қаңтарында Маледен алғашқы қоқыс партиясын алды. Операция бір десанттық кеме, 4 ауыр жүк көлігі, 2 экскаватор және бір дөңгелекті жүк тиегішпен басталды. Қалдықтарды жою жұмысының алғашқы жылдары 37 500 фут куб (1060 м3) көлемді шұңқырлар (немесе ұялар) қазылды, ал қазбадан алынған құм ұялардың ішкі шеңберіне қабырғалы қоршаулар салуға қолданылды. Маледен келген қалдықтар шұңқырдың ортасына төгіліп, құрылыс қалдықтарымен жабылып, содан кейін біркелкі ақ құммен тегістелді. Бастапқыда қалдықтарды бөліп жинамаған, себебі олар көп мөлшерде жиналғандықтан дереу жою қажет болды.

Индустрияландыру

Бүгінде Тилафушидің жер көлемі 4,6 миллион шаршы футтан (0,43 км²) астам. Үкімет Тилафушидің қарқынды дамуын байқады және 1997 жылдың қараша айында өнеркәсіптік мақсаттар үшін жерді жалға алуға мүдделі кәсіпкерлерге жер жалға берілуіне шешім қабылданды. Бастапқыда жалға алушылардың саны 22 ғана болды. Соңғы 10 жылда бұл сан екі есеге артып, 54-ке жетті, нәтижесінде қазіргі уақытта 1,2 миллион шаршы футтан (0,11 км² немесе 27,5 акр) астам жер пайдаланылуда, бұл жылына 14 миллион руфиядан (шамамен 1 000 000 АҚШ доллары) астам кіріс әкеледі. Одан кейін, 0,2 км² аумақ (Тилафуши 2 деп белгіленген) ақ құмды толтыру материалы ретінде пайдаланылып, ауыр өнеркәсіптер үшін қолайлы жағдай жасалды. Аралдағы қазіргі (басты) өнеркәсіптік салалар – қайық жасау, цементті қаптау, метан газын бөтелкеге толтыру және түрлі ірі көлемді қоймалар. Үкімет сондай-ақ 50 тонналық күйдіру қондырғысын салуды жоспарлап отыр. 2015 жылдың наурыз айында Мальдив үкіметі орталық коммерциялық портын Маледен Тилафушиге көшіру туралы шешім қабылдады. Бірақ келісім шартқа отырылмады.

Қоршаған орта мәселелері

Экологтардың айтуынша, Тилафушиге күніне 330 тоннадан астам қоқыс әкелінеді, оның көп бөлігі Маледен келеді. 2005 жылы Тилафушиге жылына 31 мың жүк машинасы қоқыс тасымалданған, ол үлкен үймелерге жиналып, кейіннен жерді қайта жарату және аралдың ауданын ұлғайту үшін пайдаланылады. Аралға соншалықты көп қоқыс төгілуде, оның ауданы күніне бір шаршы метрге өсуде. Ресми статистикаға сәйкес, бір турист күніне 3,5 кг қоқыс шығарады, бұл Мале тұрғынынан екі есе, ал Мальдив аралдарының қалған бөлігінен бес есе көп. Тилафуши корпорациясының басқарушы директоры Шина Ахмедтің сөзіне қарағанда, бұл аралға күн сайын "300-400 тонна қоқыс" төгіледі. Маледегі эколог Али Рилван: "Суға тасталатын тұрмыстық қоқыстармен араласқан қолданылған батареялар, асбест, қорғасын және басқа да қауіпті қалдықтар бар. Бұл қалдықтардың жалпы көлемі аз болғанымен, олар улы ауыр металдардың көзі және Мальдивтердегі экологиялық және денсаулық сақтау саласындағы маңызды мәселе болып табылады" деді. Мальдивтердегі негізгі экологиялық қозғалыс Bluepeace бұл аралды "улы бомба" деп сипаттады. Заңсыз төгілу туралы хабарлар пайда болғаннан кейін, басқару Мале қалалық кеңесіне берілді, себебі қалдықтарға кім жауапты екендігі туралы түсініспеушілік болды. 2011 жылы қалалық кеңес Үндістандық Tatva Global Renewable Energy компаниясымен аралды жаңарту және қоқыс мәселесін шешу бойынша келісімге келді. Бірақ бюрократиялық кедергілер мен саяси араласу салдарынан келісім орындалмады және ақырында күшін жойды. 2011 жылдың желтоқсан айында Мале қалалық кеңесі аралдың лагунасындағы қоқыстың көбеюі және оның теңізге қарай итеруіне байланысты Тилафушиге қоқыс тасымалдауды уақытша тоқтатты. Қоқыстың жүзуіне "сабырсыздық" танытқан кеме капитандарының қоқысты түсіре алмауы себеп деп айтылды. 2012 жылдың мамырында BBC хабарлағандай, бұл қоқыс арал "апокалиптикалық" деп сипатталды.

Көлік

2024 жылдың мамыр айында аяқталуы күтілетін Тиламале көпірі Тилафушиді астана Малемен қосып жеңілдетеді.