Кіріспе

Бишлер-Напиералски реакциясы – β-арилэтил амидтер немесе β-арилэтил карбаматтардың циклизациясына мүмкіндік беретін молекулаішілік электрофильді ароматтық алмастыру реакциясы. Оны алғаш рет 1893 жылы Аугуст Бишлер және де Базель химиялық зауыты мен Цюрих университетімен байланыста жүрген кезде ашқан. Бұл реакция ең көп дигидроизохинолиндерді синтездеу үшін қолданылады, олар кейін изохинолиндерге тотықтырылуы мүмкін.

Механизмдер

Бишлер-Напиералски реакциясы туралы әдебиеттерде екі түрлі механизм кездеседі. I механизм дихлорофосфорил-имин эфирі аралық қосылысын, ал II механизм нитрилий ионы аралық қосылысын қамтиды (екеуі де жақшада көрсетілген). Бұл механизмдердің өзгешелігі бастапқы амидтегі карбонил оттегінің қашан шығатынының нақты белгісіздігінен туындайды. I механизмде, карбонил оттегінің шығуы циклданудан кейін иминнің түзілуімен бірге жүреді; ал II механизмде, карбонил оттегінің шығуы циклдануға дейін нитрилий аралық қосылысын құрайды. Қазіргі талқылаулар бойынша, реакция жағдайларының әсерімен бір механизм екіншісінен басымдық алады (реакция жағдайларын қараңыз). Әдебиеттердің кейбіреулерінде II механизм нитрилий ионының түзілуіне дейін, Льюис қышқылы тобының орнына хлорид қосылысының түзілуімен толықтырылады. Дигидроизохинолиннің азоты негіздік қасиетке ие болғандықтан, депротонды өнім алу үшін нейтралдау қажет.

Жалпы реакциялық реагенттер мен жағдайлар

Бишлер-Напиералски реакциясы қайта қайнату қышқылдық жағдайда жүзеге асырылады және сусыздандырғыш затты қажет етеді. Фосфорил хлориді (POCl3) осы мақсатта кеңінен қолданылады және сипатталады. Сонымен қатар, SnCl4 және BF3 эфираты фенетиламидтермен, ал Tf2O және полифосфор қышқылы (PPA) фенетилкарбаматтармен қолданылған. Бензол сақинасында электрон беретін топтары жоқ реагенттер үшін, қайта қайнату POCl3-тегі фосфор пентоксиді (P2O5) ең тиімді. Қолданылатын сусыздандыру реагентіне байланысты реакция температурасы бөлме температурасынан 100 °C-қа дейін өзгереді.

Қарым-қатынас реакциялары

Бишлер-Напиеральский реакциясына қатысты бірнеше реакциялар белгілі. Морган-Уоллс реакциясында, ароматикалық сақина мен амидтік азот арасындағы байланыстырушы топ – орто-субституцияланған ароматикалық сақина. Бұл N-ацил-2-аминобифенил циклдесу арқылы фенантридинге айналады. Пикте-Спенглер реакциясы β-ариламиннен альдегидпен конденсациялану арқылы жүзеге асады. Бұл екі компонент иминді құрайды, содан кейін тетрагидроизохинолин түзілу үшін циклден өтеді.

Пиктет-гам реакциясы

Пиктет-Гамс реакциясы β-гидрокси-β-фенетиламидтен басталады. Ол циклдендірумен бірдей жағдайларда қосымша сусыздануға түседі, нәтижесінде изохинолин пайда болады. Бишлер-Напиералски реакциясындағыдай, Пиктет-Гамс реакциясы үшін де фосфорил хлориді немесе фосфор пентоксиді сияқты күшті сусыздандыратын Льюис қышқылы қажет.

Құрылымдық әсерлер мен балама өнімдер

Бишлер-Напиералски реакциясының құжатталған түрлері бар, олардың өнімдері бастапқы реагенттің құрылымына, реакция жағдайларын реттеуге немесе екеуіне де байланысты өзгешеленеді. Мысалы, Дой және оның әріптестері жасаған зерттеулер β-арилэтил амидтерінің арил бөлігінде электрон беретін топтардың болуы немесе болмауы, сондай-ақ сусыздандырушы реагенттердің арақатынасы электрофильді ароматтық қосылу арқылы сақина жабылу жолдарына әсер ететінін көрсетеді, нәтижесінде екі түрлі өнім пайда болады (төменде қараңыз). Бишлер-Напиералски реакциясының түрлеріне қатысты басқа зерттеулер нитро және ацетальді арил топтарының өнім түзілуге тигізетін әсерін қарастырды (ережелерге сілтемелерді қараңыз).