Батыс Ся әулетін құрған император Цзинцзун (Ли Юаньхао) туралы мақала. Өмірі, билігі, Таңғут халқының әдет-ғұрыптарындағы өзгерістер мен шашырауы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Ся императоры Цзиньцзун (1003–1048), туған аты Ли Юаньхао немесе Туоба Юаньхао, сондай-ақ Чжао Юаньхао (趙元昊), Вейминг Юаньхао (嵬名元昊) және Вейминг Наньсяо (嵬名曩霄) деп те аталады, 1038–1048 жылдары билік еткен Қытайдың Батыс Ся әулетінің негізін қалаушы император. Ол Тангут билеушісі Ли Деминнің үлкен ұлы болды.
Emperor Jingzong of Western Xia (1003–1048), born Li Yuanhao or Tuoba Yuanhao , also known as Zhao Yuanhao (趙元昊), Weiming Yuanhao (嵬名元昊) and Weiming Nangxiao (嵬名曩霄), was the founding emperor of the Western Xia dynasty of China, reigning from 1038 to 1048. He was the eldest son of the Tangut ruler Li Deming.
Бастапқы өмірі
Юаньхао Туоба Вейминнің әйелі Веймудан "Веймай" (嵬埋NoteTag|"Веймай" – "қадірлі және бай" деген мағынаны білдіреді) болып дүниеге келді. Ол сондай-ақ, тангут халқының өмір салтын өзгертіп, төңкеріс бастады. Тангут ер адамдарына басын қырқып алуын бұйырды, әйтпесе көпшілік алдында өлім жазасына кесіледі. Сондай-ақ киім мен жазу жүйесін өзгертуге бұйырды. Қытайдың сатқындары Чжан Юань (張元) және У Хао (吳昊) көмегімен Цзиньцзун Сун әулетіне қарсы қатыгездік танытты. Өз билігінің шарықталу шегінде 500 мың сарбаздық армияға ие болды. 1034 жылы Цзиньцзун Хуанцин аумақтарына (環慶路) шабуыл жасады. Сун әскерінің генералы Ци Зонджуды (齊宗矩) тұтқынға алды. Осы кезде ол батыстағы Кочо патшалығына қарсы күшін бағыттап, 1036 жылы оларға қарсы жорықтар бастады. Ұйғырлардан Гансудың үлкен бөлігін басып алды, ал тангут халқы Юань әулеті тарапынан жаулап алынғанға дейін 191 жыл бойы Хекси дәлізін бақылады. 1038 жылы өзін Батыс Ся әулетінің императоры деп жариялады, астанасы Шыңшың қаласында орналасқан. Содан кейін Сунға қарсы науқанға шықты. Тангут империясы үш ірі шайқаста жеңіске жеткенімен, бұл жеңістер өте қымбатқа түсті және Сунның топырақ күйдіру саясатының нәтижесінде әскерлерінің күші сарқылды. 1044 жылы Батыс Ся әулеті Сун әулетімен келісімге келді, нәтижесінде тангуттар Сунның билігін формалды түрде мойындады және Сунға салық төледі.
Yuanhao was born to Tuoba Weiming's consort, lady Weimu as "Weimai" (嵬埋NoteTag|"Weimai" meaning "treasured and rich".). He had also started a revolution, changing the lifestyles of the Tangut people. He ordered Tangut men to shave their heads or they would face public execution. He also ordered a change of clothing and writing. With the help of Chinese traitors lt=Zhang Yuan (張元) and lt=Wu Hao (吳昊), Jingzong took an aggressive stance with the Song dynasty. At its height, he claimed an army of 500,000 men. In 1034 Jingzong attacked the Huanqing territories (環慶路). He captured Song general Qi Zongju (齊宗矩). At this point, he changed his target to the Kingdom of Qocho in the west, and his efforts against them began in 1036. From the Uyghurs, he took large portions of Gansu, and the Tangut people would control the Hexi Corridor for 191 years before being conquered by the Yuan dynasty. In 1038 he declared himself the emperor of the Western Xia dynasty whose capital was situated in Xingqing. Afterwards, he launched a campaign against the Song. Although the Tangut empire won a series of three large battles, the victories proved to be very costly and they found their forces depleted, due in part to a scorched earth policy by the Song. In 1044 the Western Xia dynasty signed a treaty with the Song dynasty resulting in the nominal acknowledgment of Song sovereignty by the Tangut and the payment of tribute by the Song.
Мәдениет және саясат
Император этникалық хань кеңесшілерінің көмегімен империяның көп бөлігін қайта ұйымдастырды. Империя жаңа департаменттер мен әкімшілік қызметтер құрды. Император сонымен қатар қытай тілін білген және қытай еңбектерін өз халқының тіліне аудартқан. Ол бұл мақсатқа тангут халқы үшін жазу тілінің дамуын қолдау арқылы жетті. Дегенмен, тангут жазуы Юаньның жаулап алуынан кейін жойылды. Бірақ император Цзинцзун халықтың Сун әулетін тым жақсы үлгі алуына қарсы болды. Ол олардың дәстүрлі көшпелі өмір салтының маңыздылығын баса көрсетті және Сунның зәулім тауарларына тәуелділіктің алдын алды. Сунмен сауда оның өлімінен төрт жыл бұрын жасалған бейбіт келісімге дейін азайтылды немесе тоқтатылды. Ли Сунның талантты жұмысшыларын өз билігі мен әулетін сақтап қалу үшін пайдаланғанымен, Сун әулетіне бағынуды қаламады. Кейін Батыс Ся императорлары өз билігін сақтап қалу үшін Ляо, Сун, Цзинь және моңғолдар сияқты түрлі тараптарға өтті. Лидің шабуылдары Цзинь және Сун әулеттерін соншалықты әлсіретті ki моңғолдар кейін Қытайды жаулап ала алды. Моңғолдармен және журчендермен келісім жасағаны үшін, сондай-ақ Сунға қарсы шабуылдар жасағаны үшін. Алайда, моңғолдар Батыс Ся әулетін талқандап, империяның барлық іздерін жойып, Лидің Нинсядағы билігін аяқтады. Содан кейін моңғолдар Юань әулеті астында Қытайды қайта біріктірді.
The Emperor led to a reorganization of much of the Empire with the help of ethnic Han advisors. The empire created new departments and administrative services. The Emperor also knew Chinese and had Chinese works translated into his people's language. He accomplished this by supporting the development of a written language for the Tangut people. However the Tangut script eventually went extinct after the Yuan conquest. Nevertheless, Emperor Jingzong had strong opposition to the people imitating the Song dynasty too closely. He emphasized the value of their traditional nomadic way of life and discouraged any dependence on Song luxury items. Trade with the Song was minimized or cut off before the peace treaty that came four years before his death. Although Li used talented Song workers, to retain his own power and dynasty, he did not want to be conquered by the Song dynasty. Later on the Western Xia emperors would switch between multiple sides, Liao, Song, Jin, and the Mongols, in order to retain their power. Li's attacks weakened the Jin and Song dynasties to the extent that the Mongols would later be able to conquer China. For vacillating between multiple sides, colluding with Mongols and Jurchen, and launching attacks against the Song. However, the Mongols ultimately crushed the Western Xia dynasty, destroyed nearly any vestige of the empire, and ended Li's reign in Ningxia. The Mongols would then reunify China under the Yuan dynasty.
Мұрагерлік және қайтыс болу
1048 жылы премьер-министр Мозан Эпан (沒藏訛龐) және ханзада Нинглинг Ге (寧令哥) Цзиньцзонды өлтіруге сөз байласты. Ханзада Нинглинг Ге Цзиньцзонгты қылышпен өлтіруге тырысты, бірақ ол Цзиньцзонгтың мұрнын ғана кесіп қойды. Іспеттес болғаннан кейін, ханзада Нинглинг Ге Мозаннан көмек сұрап қашты, бірақ Мозан Нинглинг Геге сатқындық жасап, оны өлтіруші деп тапсырды. Цзиньцзонг бастапқыда өлтіруден аман қалғанымен, бірнеше күннен кейін жараларына жеңіліп қайтыс болды.
In 1048, both the Prime Minister, Mozang Epang (沒藏訛龐), and Prince Ningling Ge (寧令哥) conspired to assassinate Jingzong. Prince Ningling Ge attempted to kill Jingzong with a sword, but he only managed to slice off Jingzong's nose. Frightened by what he had done, Prince Ningling Ge fled to Mozang for backup, but Mozang betrayed Ningling Ge by turning him in as the assassin. Although Jingzong initially survived the assassination, he succumbed to his wounds a few days later.