Ежелгі Египет фараоны Осоркон I

Кіріспе

Мысыр перғауыны Ахеперре Сетепенре Осоркон Үлкені – ежелгі Мысырдың 21-ші династиясының бесінші патшасы және Мешвеш (Ежелгі Ливиялық) тегінің алғашқы перғауыны. Ол кейде Манетоның "Египтика" еңбегіндегідей Осохор деп те аталады.

Өмірбаян

Осоркон Ақсақал Маның Ұлы Басшысы Шошенк А-ның және оның әйелі Мехтенвешекхет А-ның ұлы болды. Бір құжатта оған «Патшаның анасы» деген құрметті атақ берілген. Осоркон – Маның Ұлы Басшысы Нимлот А мен Маның қызы Тенцепе А-ның ағасы, сонымен қатар 22-ші династияның негізін қалаушы Шошенк І-нің інісі. Оның өмір сүргеніне көптеген ғалымдар күмән келтірді, бірақ 1963 жылы Эрик Янг Неспанеферхор есімді храм діни қызметкерінің белгілі бір Ахеперре Сетепенре есімді патшаның билігінде, 2-ші жылдың 20-шы күні, 1-ші Шемде айында тағайындалғанын анықтады. Бұл оқиға Карнак діни қызметкерлерінің жылнамасының 3B фрагментіндегі 1-3-жолдарында көрсетілген және Сиамунның 17-ші жылында Неспанеферхордың ұлы Хоридің тағайындалуынан бір буын бұрын болған. Янг бұл Ахеперре Сетепенре патшасының белгісіз Осохор екенін дәлелдеді. Алайда, сол кездегі египтологтардың бәрі осы гипотезаны толық қабылдаған жоқ. Содан кейін, 1976-77 жылдардағы мақаласында Жан Йойотт Ливиялық Осоркон есімді патшаның Шошенк А мен Мехтенвешекхет А ханымның ұлы екенін атап өтті, ал Мехтенвешекхет бір нақты генеалогиялық құжатта «Патшаның анасы» деп аталған. Осоркон есімді басқа патшалардың анасы Мехтенвешекхет есімді болған жоқ, сондықтан Ахеперре Сетепенренің Манетоның Осохоры екені және оның анасы Мехтенвешекхет екені анық болды. Мехтенвешекхет А ханым сонымен қатар Мешвештің Ұлы Басшысы Нимлот А-ның анасы және осылайша Шошенк І-нің әжесі болды. 1999 жылы Крис Беннетт Семна ғибадатханасындағы жазуда белгілі болған Каримала патшайымның оның қызы екенін дәлелдеді. Ол «Патша қызы» және «Патшаның әйелі» деп аталады. Оның аты ливиялық болуы мүмкін екенін көрсетеді. Жазудың мерзімі (14-ші жыл) ескерілгенде, ол Сиамун патшасының немесе Псусенн II патшасының әйелі болуы мүмкін. Беннетт оның Сиамунға үйленгенін жақсы көреді, себебі бұл жағдайда ол Куш вице-королі Нескхонның өлімінен кейін Нубиядағы діни тұлға ретінде оның орнын басуы мүмкін. Лейдендегі Риксмузей ван Оудхенде сақталған, Ахеперре Сетепенамун және Осоркон Мерямун есімдерімен аталатын фаянс мөр және тақта көп ұзақ бойы Осоркон IV-ке жатқызылған; алайда, 2000 жылы Фредерик Пайродо бұл заттардың Осоркон Ақсақалға қатысты екенін көрсетті. Бұл оның тақ аты Ахеперреге Сетепенре және Сетепенамун есімдерін беруіне әкелді.

Osorkon the Elder was the son of Shoshenq A, the Great Chief of the Ma by the latter's wife Mehtenweshkhet A who is given the prestigious title of 'King's Mother' in a document. Osorkon was the brother of Nimlot A, the Great Chief of the Ma, and Tentshepeh A the daughter of the Great Chief of the Ma and, thus, an uncle of Shoshenq I, founder of the 22nd Dynasty. His existence was doubted by most scholars until Eric Young established in 1963 that the induction of a temple priest named Nespaneferhor in Year 2 I Shemu day 20 under a certain king named Aakheperre Setepenre—in fragment 3B, line 1 3 of the Karnak Priest Annals —occurred one generation prior to the induction of Hori, Nespaneferhor's son, in Year 17 of Siamun, which is also recorded in the same annals. Young argued that this king Aakheperre Setepenre was the unknown Osochor. This hypothesis was not fully accepted by all Egyptologists at that time, however. Then, in a 1976–77 paper, Jean Yoyotte noted that a Libyan king named Osorkon was the son of Shoshenq A by the Lady Mehtenweshkhet A, with Mehtenweshkhet being explicitly titled the "King's Mother" in a certain genealogical document. Since none of the other kings named Osorkon had a mother named Mehtenweshkhet, it was conclusively established that Aakheperre Setepenre was indeed Manetho's Osochor, whose mother was Mehtenweshkhet. The Lady Mehtenweshkhet A was also the mother of Nimlot A, Great Chief of the Meshwesh and, thus, Shoshenq I's grandmother. In 1999, Chris Bennett made a case for a Queen Karimala known from an inscription in the temple of Semna being his daughter. She is called both 'King's Daughter" and "King's Wife". Her name suggests she may have been Libyan. Given the date of the inscription (a year 14), she might have been the queen of either king Siamun or king Psusennes II. Bennett prefers a marriage to Siamun, because in that case she could have taken over the position of the Viceroy of Kush, Neskhons, as a religious figurehead in Nubia after the death of the latter in year 5 of king Siamun. A faience seal and a block naming a king Osorkon with the names Aakheperre Setepenamun, Osorkon Meryamun, both in the Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, were for a long time attributed to Osorkon IV; however, this attribution has been challenged by Frederic Payraudeau in 2000, who pointed out that those objects more likely referred to Osorkon the Elder. This would lead to the attribution to his throne name Aakheperre both the epithets Setepenre and Setepenamun.

Осорконның уақыт сызығы

Бұл патшаның жоғарыда аталған екінші жылына негізделген есептеулер, Рольф Краустың астрономиялық есептеулері бойынша б.з.д. 990 жылға сәйкес келеді. Осоркон Ақсақалдың билігі маңызды, себебі ол Ливиялық 22-ші династияның келуін болжады. Манетоның "Египет тарихы" еңбегінде оның алты жыл билік құрғаны айтылады және одан кейін Осорконның ұлы немесе басқа египеттік Сиамун билікке келді.