Синт-Оденроде: Тарихы мен Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі

Кіріспе

Синт-Оденроде – Солтүстік Брабант провинциясындағы қала. Синт-Оденроде – Хертогенбоштың Мейридж аймағындағы орташа урбанизацияланған қала. 2017 жылдың 1 қаңтарында Синт-Оденроде, Шийндель және Вегель қалалары Мейериштад деп аталған жаңа муниципалитетке бірікті, бұл Солтүстік Брабант провинциясының жер ауданы бойынша ең ірі муниципалитетіне айналды. Муниципалитет 1232 жылдан бастап, 1851 жылы жеңілдіктер алынып тасталғанға және Муниципалитеттер заңы енгізілгенге дейін дәстүрлі түрде "vrijheidsrechten" (қала құқықтарының алдындағы құқықтарға) ие болды. Сол феодалдық кезеңде Синт-Оденроде "Влек" (базар қаласы) деп аталды. Бүгінде ол әлі де ірі қала болып табылады. Қаланың оңтүстік-шығысынан солтүстік-батысына дейін Доммель өзені бөліп жатыр.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Синт-Оденроде ауыр қасіреттерге ұшырады. 1940 жылдың мамыр айында неміс әскері Төмен елдер мен Францияға шабуыл жасады. Голландия қарулы күштерінің Пел-Раам желісінен шегінуі салдарынан, Синт-Оденродеде жауды тоқтатуға бағытталған шайқастар болды. Капитуляциядан кейін (15 мамыр 1940 жыл, Зеландияда 2 күннен соң) Синт-Оденроде неміс оккупациясы астына түсті. Шамамен 15 адамнан тұратын неміс Люфтваффе бөлімшесі болды. Олар (Корольдік бақылаушылар корпусы сияқты) Волькель әуе базасы мен Эйндховенге (Эйндховен әуежайы, қазіргі Эйндховен әуежайы) қарсы операциялар жүргізіп жатқан одақтас ұшақтарын бақылап отырды. Оккупацияның соңғы айларында королева Вильгельмина тағайындаған қала әкімі қызметтен алынып, оның орнына немісшіл әкім келді. Әкімді қызметтен босату себебі – орталық тарату кеңсесінен жұмысқа алынудан (Arbeitseinsatz) жасырынып, жалған аттар қолданып жүрген еркектерге купон алуға қажетті бос тарату карточкалары ұрланған еді. Сондай-ақ, әкім Arbeitseinsatz-ды саботаж жасауға тырысты. 1944 жылы "Market Garden" операциясы басталғанда, Синт-Оденроде Сон мен Вегельдегі одақтас десанттық аймақтары арасындағы маңызды жерде орналасқан еді. Генерал Эйзенхауэр мен фельдмаршал Монтгомеридің маңызды міндеті – Нимгегенді бағындыру үшін британдық XXX корпусының өтуі үшін Синт-Оденроде арқылы өтетін дәлізді ашық ұстау болды. 1944 жылдың қыркүйегінде Синт-Оденродты азат ету фельдмаршал Бернард Лоу Монтгомери жоспарлаған "Market Garden" операциясы кезінде жүзеге асты. АҚШ-тың 101-ші әуеде десантталатын дивизиясы Синт-Оденроде қаласын (базар бөлігі) азат етті, ал одан бұрын жақын маңдағы далаларға парашютпен десант шашу болған еді. Олардан кейін британдық XXX армия корпусы ("Бақ" бөлігі) келді. 18 ғасылдан қалған Хенкеншаге қамалы қысқа уақытқа одақтастардың штаб-пәтері ретінде пайдаланылды. Британдықтар 150 серігін, ал американдықтар 125 серігін қалдырды. Синт-Оденродедегі жалпы зиратта 22 британдық сарбаз жерленген. Британдықтардың көпшілігі Удендегі соғыс зиратына қайта жерленді, ал кейбіреулері Миерлода мәңгілік тыныштық тапты. Бастапқыда Вольфсвинкельде (Сон-эн-Брюгель) жерленген американдықтар Маргратенге немесе АҚШ-қа қайта жерленді. 1994 жылдың 16 қыркүйегінде 101-ші әуе десантының ардагерлері "Голланд халқына арналған ескерткіш" атты соғыс ескерткішін ашты. Бұл ескерткіш – американдық әскерлермен бірге күрескен азаматтарға ардагерлердің сыйы, ол американдық сарбаздарды қатты таңқалдырып, қуантты. Ескерткіштегі жазу ағылшын тілінде: "101-ші әуе десанты дивизиясының ардагерлері Корридор халқына, олардың батылдығы, мейірімділігі және достығы үшін алғыс айтады". Ескерткіш соғыстан кейін салынған "Корридор" тас жолының бойында орналасқан, бұл жол Эйндховеннен Нимгеңге дейінгі одақтастардың жабдықтау маршрутының маңызды нүктелерін байланыстырады.

During the Second World War Sint Oedenrode suffered tremendously. In May 1940 the German Army invaded the Low Countries and France, and due to the retreat from the Peel Raam Line by the Dutch Armed Forces skirmishes arouse in Sint Oedenrode in an attempt to keep the enemy at bay. After the capitulation (15 May 1940, in Zeeland 2 days later) Sint Oedenrode found itself under German occupation. There was a small German Luftwaffe detachment of about 15 people providing a manned look out (just like the Royal Observer Corps) for Allied planes which were undertaking operations against Volkel Air Base and Eindhoven (Air Base Welschap, now Eindhoven Airport). During the final months of occupation the mayor (appointed by the Queen Wilhelmina of the Netherlands) was sacked and replaced by a pro German mayor. The reasons for the sacking were that the central Distribution Office was plundered from blank distribution cards that were necessary to get coupons for males who were hiding from the Arbeitseinsatz (compulsory labour in the German war industry) and were using fake names. Also the mayor tried to sabotage the arbeitseinsatz. With the beginning of Operation Market Garden in 1944, Sint Oedenrode was situated on an important location between the Allied landing zones in Son and Veghel. General Eisenhower and Field Marshal Montgomery had the important task of keep the corridor (which ran through Sint Oedenrode) open for the passage of the British XXX Corps to conquer Nijmegen. In September 1944 the liberation of Sint Oedenrode came during Operation Market Garden envisaged by Field Marshal Bernard Law Montgomery. The US 101st Airborne Division liberated the Town of Sint Oedenrode (the 'Market' part) after para droppings in the fields in the vicinity. They were followed by the British XXX Army Corps (the 'Garden' part). For a brief time the 18th century castle Henkenshage was used as allied HQ. The British left 150 comrades behind, the Americans 125. Twenty two British soldiers are buried at the General Cemetery in Sint Oedenrode. Most of the British are reburied at the Uden War Cemetery and some did find their final resting place in Mierlo. The Americans who were originally buried in Wolfswinkel (Son en Breugel) are reburied in Margraten or the US. On September 16, 1994 101st Airborne veterans revealed a war monument 'Monument for the Dutch'. The monument is a gift from the veterans to the civilians who fought alongside of the US troops, much to surprise and relief of the US soldiers. The inscription on the monument is in English and reads "Dedicated to the people of the Corridor by the veterans of the 101st Airborne Division, in grateful appreciation of their courage, compassion and friendship". The monument can be found alongside the road 'Corridor' which was constructed after the war between key points of the actual Corridor: the allied supply route from Eindhoven to Nijmegen.

Соғыстан кейінгі кезең

ХХ ғасырда негізінен Н. В. ОДА Steel Works және Ovenbouw v/h H. J. van de Kamp, кейіннен N. V. ODA Steel Furniture (қазіргі көпұлтты Royal Ahrend компаниясының бөлігі) Синт-Оденродеде жұмыс орындарын жасады. Синт-Оденроде жиі қате түрде ауылдық муниципалитет ретінде айтылады. Бұрынғы базар қаласы болғандықтан, урбанизация 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында бастау алған. Қатты урбанизация 1930 жылы халықтың жартысынан астамының емес, ауыл шаруашылығымен айналыспағанынан көрінеді. Көршілес муниципалитеттер Шийндель және Вегельден кейін, Синт-Оденроде сол кезде Солтүстік Брабанттың шығысындағы үшінші ең өнеркәсіптік дамыған қала болды. 1950 жылға қарай Синт-Оденроде үшінші орынды Уденге жоғалтты, ол негізгі орталық ретінде белгіленгеннен кейін қарқынды дамуға көшті. 1956 жылы Синт-Оденроде тұрғындарының бар болғаны 30%-ы ауыл шаруашылығымен шұғылданды.

Ландшафтылық даму

Синт-Оденроде Доммель өзенінің жағасында пайда болды. Осы өзеннің болуы ландшафт пен қаланың негізгі бөліктерінің қалыптасуына әсер етті. Жазықтар, шабындықтар және тік беткейлер мен су тобырлары сияқты шағын ландшафттық элементтері бар өзендік ландшафт салыстырмалы түрде ашық болды. Биік, өңделген егістіктер дөңгелектелген егістіктерімен, қырқылы бұталарымен және ағаш желқоршауларымен жабық ландшафт құрады. 13 ғасырдың соңында Брабант герцогтары жалпы пайдалану жерлерін мәңгілікке жалға беру туралы шешім қабылдады. Мысалы, 1314 жылы «Bodem van Elde» жалға берілді. Бұл кең, ылғалды орман және құнарлы далалы жерлерде тұру өте қиын болды. Синт-Михиелсгестел, Бокстел, Шийндел, Синт-Оденроде және Лиемпде арасында орналасқан бұл қоғамның шекарасын Доммель өзені құрады. Bodem van Elde жерін пайдалануға беру Мейери аймағының осы бөлігінде ерекше дөңгелектелген егістіктердің пайда болуына себеп болды. Осы аймақтағы кейбір егістіктер ғасырлар бойы өзгермей сақталды және бүгінде өз пішіні бойынша оңай анықталады. Синт-Оденродедегі тым балшықты топырақты жерлерге 1750 жылдан бастап көптеген терек ағаштары отырғызылды. 1760 мен 1780 жылдар аралығында Шийндел, Синт-Оденроде, Вегель және Уденхоут муниципалитеттерінде орман шаруашылығында ең үлкен өсім болды. Терек ағаштары отырғызылғаннан кейін, Мейери аймағының «Терек ландшафтын» бүгінгі күнге дейін сипаттайтын құмды жолдар мен ылғалды өзен аңғарлары қалыптасты. Бұл ландшафт экономикалық тұрғыдан толығымен бағытталған, себебі терек ағаштарын өсіру ағаштан жасалған сандал жасау өнеркәсібіне қызмет етті. Осы сандал жасау өнеркәсібінің және, демек, терек ағаштарын өсірудің негізгі орталығы Синт-Оденроде, Шийндел, Вегель, Лиемпде, Бест және Бокстел муниципалитеттері болды. 19 ғасырда Синт-Оденроде осы өнеркәсіптің арқасында қайта өсті, ол 20 ғасырдың бірінші жартысындағы ең жоғары деңгейіне жетті. Шийндельсе құнарлы даласы деп аталатын қалған тозық жерлерді, әсіресе Киенехофты, 18 ғасырдан бастап қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді.

Sint Oedenrode originated on the banks of the river the Dommel. The presence of this river has left a mark on the development of the landscape and the main parts of the town. The valley landscape with meadows, pastures and small landscape elements such as steep edges and pools was fairly open. The higher, cultivated fields formed with its gibbous fields, hawthorn hedges and wooden windbreaks a more closed landscape. In the late 13th century, the Dukes of Brabant were about to issue a perpetual lease of common grounds. For example, in 1314 the lease issued the "Bodem van Elde". This vast humid forest and heathland was virtually uninhabitable. The border of this congregation, which was located between Sint Michielsgestel, Boxtel, Schijndel, Sint Oedenrode and Liempde, was formed by the river the Dommel. The commissioning of the Bodem of Elde led to the emergence of the characteristic gibbous fields in this part of the Meierij. Some of these fields in this area existed for centuries in the same form and can nowadays be very well identified by their unchanged shape. On some of the parts with very loamy soils in Sint Oedenrode there were many poplars planted from 1750 on. Between 1760 and 1780 the largest increase in silviculture took place in the municipalities Schijndel, Sint Oedenrode, Veghel and Udenhout. Following the planting of poplars, the pattern of sand paths and wet stream valley soils were formed which characterizes the Meierijs "Poplar Landscape" till this day. This landscape was in fact purely economic, since the poplar cultivation served the clog industry. The core of this clog industry, and therefore of the poplar cultivation, was mainly formed by the municipalities Sint Oedenrode, Schijndel, Veghel, Liempde, Best and Boxtel. In the nineteenth century Sint Oedenrode grew again because of this industry, which reached its peak in the first half of the 20th century. The reclamation of the remaining waste land known as the Schijndelse Heath, especially the Kienehoef, took place since the 18th century.

Табиғат және саябақтар

Синт-Оденродедегі табиғаттың көп бөлігі Доммель өзенінің аңғарында орналасқан. Доммельдің ең түпнұсқа бөлігі мен табиғи жағдайы Эйндховен мен Бокстел арасында, сонымен қатар Синт-Оденродеде кездеседі. Осы жерде Доммель әлі де өзінің бастапқы өзен арналары мен иілгендерін сақтап, мәдени-тарихи және құнды ландшафт аймағын құрайды. Бұған қоса, Леонард Спрингер жобалаған үлкен емен ағаштары бар Хенкеншаге сарайының паркі бар. Бұл парк Дипендаль ауданымен шектеседі. Алғашқыда Дипендаль – ағаштан жасалатын келіштер үшін ағаш отырғызылатын жер болған, қазір табиғи орманға айналдырылуда. Синт-Оденродтың солтүстігінде далалық аймақ та бар. Бұрын бұл жерде Шийндель даласы болған. Шийндель даласының солтүстігінде Маргграфф ормандары жатыр. Бұл 85 гектар аумақты құрайтын жапырақты орман, Гельдерс жанында орналасқан және олар бірге табиғат қорығын құрайды. Синт-Оденродтың оңтүстігінде ежелгі егістік және топольдік ландшафт жатыр. Солтүстігінде Киенехоф паркі орналасқан. Ойын алаңы, шағын малдар бағы және екі көлі бар.

Муниципалды кеңес

Синт-Оденроде муниципалдық кеңесі 17 орыннан тұрады. 1998 жылдан бері кеңес құрамының қалыптасуы төменде көрсетілген:
Кеңес орындықтары Партия 1998 2002 2006 2010 2014
CDA 5 5 4 3 4
VVD 2 2 3 4 4
Democratische Groepering Sint Oedenrode 2 3 2 3 2
Hart voor Rooi 4 3 4 3 4
B. V. T. Rooi 2 2 - - -
Д. Г. С. Б. В. Т. Rooi - - 4 - -
EBK ? ? ? ? ?
Питер Веркуйлен ? ? 1 ? ?
Roois Burger Belang 1 2 1 1 -
Ouderen 3 2 2 - -
Барлығы 17 17 17 17 17

2014 жылы Democratische Groepering Sint Oedenrode және B. V. T. Rooi партиялары бірігіп, "DGS BVT Rooi" деген жаңа саяси партия құрды.

Қызықты деректер

Қала Синт-Оденроде деп аталса да, жергілікті халық оны көбінесе "Rooi" деп атайды, ал муниципалитет тұтастай Синт-Оденроде деп танылады. Жыл сайынғы карнавал кезінде қаланың аты үш күнге "Папгат" деп өзгертіледі. Синт-Оденродеде 23 карнавалдық қауымдастық бар. Әр қараша айында қала балалары үшін Синтерклаас қалаға келгенін мерекелеуге арналған шеру ұйымдастырылады, онда мерекеге қатысты кейіпкерлер қатысады. Сөйлеу тілі – Солтүстік Мейериж (Шығыс Брабант диалектісі, ол әдеттегі голланд тіліне өте ұқсас).

Марапаттар

2000 жылы Синт-Оденроде Еуропаның ең жасыл ауылы атанды және Entente Florale сыйлығымен марапатталды.