Кіріспе
1958 жылғы АҚШ заңы
Аляска штаттық актісі делегат Е. Л. Боб Бартлетт ұсынды және президент Дуайт Д. Эйзенхауэр 1958 жылдың 7 шілдесінде қол қойды. Осының нәтижесінде 1959 жылдың 3 қаңтарында Аляска АҚШ-тың 49-шы штаты болды. Бұл заң Бартлетт, Эрнест Грунинг, Билл Иган, Боб Атвуд және Тед Стивенс сияқты көптеген белгілі аляскалықтардың ондаған жылдық еңбегінің жемісі болды. Заңды алғаш рет Джеймс Викершем 1916 жылы, Бірінші ұйымдық актіден кейін ұсынды. Алайда, аляскалықтардың қызығушылығы болмағандықтан, бұл заң жобасы ешқашан талқыланбады. 1943 жылы күш-жігер жаңартты, Бартлетт актісін 1947 және 1950 жылдары президент Гарри Трумэннің қолдауымен ұсынды. Бірақ, оңтүстік АҚШ-тың ықпалды конгрессмендерінің қарсылығына байланысты, заңды қабылдауға Боб Бартлетт сендірген соң ғана 1958 жылға дейін уақыт кетті. Грунинг аляскалықтардың қолдауын жинау үшін жұмыс істеді, 1956 жылы Аляска Конституциялық конвенциясын шақырып, оның нәтижесінде Билл Иган мен Грунингті АҚШ-тың көлеңкелі сенаторлары, ал Ральф Риверсті АҚШ-тың көлеңкелі өкілі етіп сайлады. Олар Алясканың штаттық мәртебесін қолдау үшін АҚШ Конгресіне қысым жасады. Атвуд та штаттық болу үшін аляскалықтарды біріктіруге, сенімді жаңалықтар көзі ретінде өзінің жұмысын пайдаланды. Стивенс атқарушы биліктің шабуылын жоспарлады, Ішкі істер министрлігінің заңгері ретінде және Ішкі істер министрі Фред Ситонмен бірге Алясканың штаттығын қолдау үшін лобби жасады, президент Эйзенхауэр мен конгрессмендерді заңға қол қоюға көндіру үшін барлық жаңалықтар мен тыңдауларда журналистерді орналастырды. Стивенс актінің бір бөлімін де (атап айтқанда, 10-тарауын) жазды. Ситонның мемлекеттік жерлерді басқару жөніндегі бұрынғы көмекші хатшысы Роджер Эрнст Стивенс туралы былай деді: «Ол штаттық мәртебе үшін барлық жұмысты жасады; ол барлық сөздердің 90 пайызын жазды. Штаттық болу – оның басты жобасы болды». Сонымен қатар, 1896-1910 жылдар аралығындағы алтын асыру дәуірінде (негізінен Клондайк, Ном және Фэрбанкс қалаларында) жүздеген мыңдаған адам алтын іздеу үшін Аляскаға келді. Нәтижесінде балық аулау, аң аулау, кен өндіру және минералдық өндіріс сияқты бірнеше сала гүлденді. Алясканың ресурстары соншалықты сарқылды ki, ол «колониялық экономика» деп есептелді. Алайда, Аляска әлі де округ ретінде қарастырылды және жергілікті билік органдары көбінесе жергілікті мәселелерді шешуде шектеулі өкілеттіктерге ие болды.
Екінші органикалық акт
Бірнеше мәселе туындады, бұл Алясканың өзін-өзі басқаруға ұмтылысын қиындатты. Солардың бірі – 1906 жылы екі өнеркәсіп саясатымен аты шыққан Дж. П. Морган мен Саймон Гуггенхайм құрған «Аляска синдикаты» еді. Олардың ықпалы кеңінен тарады, олар Кеннекотт мыс кенішін, теміржол және кеме компанияларын, сондай-ақ лосось өңдеу кәсіпорындарын бақылауға алды. Синдикаттың Вашингтондағы ықпалы Алясканың өзін-өзі басқаруын одан әрі дамытуға қарсы болды. Алайда, Джеймс Викершем Алясканың жеке және корпоративтік мүдделер үшін пайдаланылуына алаңдады және Алясканың өзін-өзі басқаруы үшін күресуді өз міндеті деп санады. Ол бұл мақсатқа жету үшін Балинджер-Пиншот дауын пайдаланды. Осы даудың нәтижесінде Аляска ұлттық жаңалықтардың назарына ілікті, ал президент Уильям Говард Тафт 1912 жылдың 2 ақпанында Конгреске Викершемнің сөзін тыңдауын талап ететін хабарлама жіберуге мәжбүр болды. 1912 жылдың тамызында Конгресс Екінші Ұйымдық заңды қабылдады, ол Аляска территориясын Джуно қаласын орталық ретінде белгілеп, сайланған заң шығару органымен құрды. Федералды үкімет балық шаруашылығы, ойын және табиғи ресурстарға қатысты заңдарды бақылау құқығын сақтап қалды, ал губернаторды президент тағайындады. 1916 жылы Викершем, ол қазір Конгресске делегат болған, Алясканың штат мәртебесіне ие болуы туралы алғашқы заң жобасын ұсынды. Алайда, заң жобасы Аляскалықтардың штат болуға құлшыныс танытпауының салдарынан сәтсіз аяқталды.
Ұлттық және Конгресс дискриминациясы
Аляска территориясына қатысты дискриминация Конгресске көп нәрсе істеуді қиындатты. Екінші Органикалық актіні қайта қарау туралы пікір-таластар көп уақыт алды, бірақ нәтижесіз аяқталды. Оның орнына Конгресс 1920 жылғы Теңіз саудасы актісі (Джонс актысы деп те аталады) және 1924 жылғы Ақ заңды қабылдады, бұл екеуі де Аляскалықтар үшін балық шаруашылығы мәселесін нашарлатты, жақсартпады. Аляскалықтар осы екі актіге ашуланып, оларды кемсітушілік деп есептеді. Жағдайды нашарлатқан аймақтық қақтығыстар мемлекеттік мәртебе мәселесінен назарды аударды. 1930 жылдары Аляска Ұлы депрессияның салдарынан қиын жағдайға түсті. Осы кезеңде президент Франклин Д. Рузвельт Аляска үшін екі маңызды іс жасады. Біріншіден, ол депрессиядан зардап шеккен 1000 таңдалған фермерге Аляскаға көшіп, Матануска-Суситна аңғарына қоныс аударуға рұқсат берді, осылайша оларға ауыл шаруашылығында жаңа мүмкіндік ашты. Екіншіден (кейде одан да маңызды деп саналады), Рузвельт 1939 жылы Эрнест Грунингті Алясканың губернаторы етіп тағайындады. Эдвард Льюис "Боб" Бартлетт, 1944 жылдан 1958 жылға дейін Алясканың Конгресстегі аумақтық өкілі болған және кейін Алясканы өкілдік еткен АҚШ сенаторы болған, Грунингтің Алясканың мемлекеттік мәртебесін қолдау ісіндегі ең маңызды одақтастарының біріне айналды.
Мемлекет болудың кедергілерін жою
Алясканың штат болу ниетіне Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көрсетілген назар көп көмектесті. 1942 жылдың маусымында Жапония Алеут аралдары жорығын бастағаннан кейін, аумақ маңызды стратегиялық әскери базаға айналып, соғыс кезінде Тынық мұхитының кілтіне айналды, нәтижесінде американдық әскери қызметшілердің саны артып, халық саны өсті. Суық соғыс кезінде Беринг бұғазы арқылы Кеңес агрессиясын тоқтатуда да маңызды рөл атқарды. Дегенмен, Аляска мен штат мәртебесі арасында әлі де көп кедергілер тұрды. Алясканың кішкентай салық базасынан үлкен пайда көріп отырған Ломен ағайындылары (Ном қаласынан) және Остин Е. "Кап" Латроп сияқты көптеген аляскалықтар, штат мәртебесінен туындайтын салықтың өсуінен өздеріне немесе бизнестеріне қаржылық зиян тиеді деп қауіптенді. Басқа аляскалықтар штат мәртебесі Аляскаға адамдардың көптеп келуіне әкеледі деп қорқып, оны қаламайтын. Бірақ, штат болуды қалағандардың көпшілігі жеткілікті болды, соның арқасында 1946 жылы Аляскада штат мәртебесі туралы референдумды 3:2 дауыспен қабылдауға мүмкіндік болды.
Қарсылық
Референдумның көмегімен Бартлетт Конгресске заң жобасын енгізе алды. Алайда, бұл заң жобасын демократтар мен республикашылдардан құралған коалиция бірден қабылдаудан бас тартты. (Республикашылдар Алясканың халқы аздығынан салық жинау қиын болады және ол әлеуметтік көмекке тәуелді мемлекетке айналады деп қорқытты. Оңтүстік демократтары азаматтық құқықтарды қолдайтын конгрессмендердің санының артуынан қауіптенді.) Жауап ретінде Грюнинг 1949 жылы «Алясканың штаттық мәртебе комитетін» құрды. Ол журналистерді, газет редакторларын, саясаткерлерді және ұлттық және еңбек ұйымдарының мүшелерін Алясканың штаттық мәртебесі мәселесін жариялау үшін өздерінің беделі мен ықпалын пайдалануға шақырды. Ол Элеонора Рузвельт, актер Джеймс Кагни, жазушылар Перл С. Бак және Джон Гюнтер, тарихшы Артур М. Шлезингер және теолог Рейнхольд Нибур сияқты 100 белгілі тұлғаны біріктірді, олардың барлығы Алясканың мүддесін қорғады. 1949 жылы Конгресске тағы бір заң жобасы енгізілді және 1950 жылы Палатада 186 дауысқа 146 дауыспен қабылданды. Бірақ, заң жобасы Сенатта қайтадан қабылданбады, себебі 81-ші Конгресске (1949–1951) демократтардың (54 орын) және республикашылдардың (42 орын) санының артуынан қорқынышты. 1952 жылдың 27 ақпанында Сенат бір дауыс айырмашылығымен (45-44) штаттық мәртебе туралы заң жобасын тағы бір жылға кейінге шегерді. Оңтүстік демократтары мәселені қарастыруды кешіктіру үшін филибүстер қолдануы мүмкін екенін ескертті. 1954 жылғы «Мемлекеттік хабарламасында» Эйзенхауэр Гавайидің (сол кезде республикашылдарға жақын аумақ) штаттық мәртебесіне сіңіп сөйледі, бірақ Аляска (сол кезде демократтарға жақын аумақ) туралы ештеңе айтпады. Наурыз айында Эйзенхауэрдің Алясканың штаттық мәртебесін қолдаудан бас тартуына наразы болған демократтар бастаған Сенат коалициясы Аляска мен Гавайи штаттарының мәселесін бір пакет ретінде қарауды ұсынды. Бұл процедуралық қадамды оңтүстік демократтарының бір бөлігі қолдады, олар афроамерикандықтардың азаматтық құқықтары үшін күресте жаңа дауыстар қосылуынан алаңдады және екі шараны да жеңіске жеткізуді үміттенеді.
Қоғамның қызығушылығының артуы
Сенаттың ішкі және аралдық істер жөніндегі комитетінің алты мүшесі, оның ішінде сенатор Батлер, Аляскаға барып, қоғамдық тыңдаулар өткізу және Аляскадағы халықтың пікірін өз көздерімен көру үшін сапар жасады. Бұл сапарға жауап ретінде, аляскалықтар американдықтарға осы мәселені ұмытуға мүмкіндік бермеді. Азаматтар "Алясканың болашағын жарқын қылайық / Сенатордан штат мәртебесін сұраңыз / Жаңа жылды дұрыс қарсы алыңыз" деп жазылған Рождестволық ашықхаттар жіберді. Әйелдер Алясканың гүлі – "Мені ұмытпа" гүлдерінен гүл шоқтарын жасап, Конгресс мүшелеріне жіберді. "Мемлекеттік мәртебе" сияқты қозғалыстар да Конгресске күшейтілген қысым көрсетті. "Халықтың ықыласының жетіспеуі" енді штат болуға кедергі келтіру үшін қолданылатын сенімді сылтау ретінде пайдаланыла алмады. 1954 жылы аумақтық губернатор Б. Фрэнк Хайнцлеман Алясканы батыс бойынша 156-шы меридиан бойынша бөлуді ұсынды. Аляскалықтардың көпшілігі оның ұсынысына қарсы шықты.
Грунинг және Конституциялық конвенция
Бұл мәселеге деген ынта мен құлшыныстың күшеюіне байланысты 1955 жылы Фэрбенкстегі Аляска университетінде Конституциялық конвенция өтті. Осы конвенцияда Грюнинг Алясканың жағдайын Американың тәуелсіздік үшін күресімен салыстыра отырып, өте күшті сөз сөйледі. Ол "Америкалық отаршылдыққа нүкте қояйық" деп аталатын танымал сөзді айтты, ол үлкен әсер етті. Конвенция жоғары бағаланып, өте эмоционалды болды. Аляска Конституциясы жазылды және 1956 жылы Аляска тұрғындары Аляска Конституциясын үлкен көпшілік дауысымен қабылдады. Ұлттық қалалық лига Конституцияны "ең жақсы мемлекеттік конституциялардың бірі, тіпті ең жақсысы" деп атады.
Теннесси жоспары
Аляскада "Теннесси жоспарының" қабылдануы осы мақсатқа тағы бір қадам болды, бұл оларға Конгресстен ресми акт күтпестен өз делегаттарын Конгреске сайлауға мүмкіндік берді. Сондықтан аляскалықтар сенаторлар Эрнест Грунинг пен Уильям А. Эганды, сондай-ақ Өкілдер палатасының өкілі Ральф Дж. Риверсті Конгреске сайлады. Грунинг, Эган және Риверс Конгреске қатысты және оларға құрметпен қарасты, бірақ олар ресми түрде отырғызылмады және ешқандай жағынан мойындалмады. Аляска делегациясы ақырғы нәтижеге жеткен жоқ, бірақ Бартлеттпен бірлесіп Конгреске әрекет етуге қысым жасау үшін тырысты.
Конгресс мүшелері пікірлерін өзгертіп, талқылап, соңғы дауыс беруді өткізеді
Ақырында, Бартлетттің ықпалының көмегімен, 1957 жылға дейін Алясканың штат болуына қарсы болған Палата Төрағасы Сэм Рэйберн өз пікірін өзгертті және Конгресс 1958 жылдың қаңтар айында қайта жиналған кезде президент Эйзенхауэр заң жобасын алғаш рет толық қолдады. Сенатор Линдон Б. Джонсон заң жобасына өзінің міндеттемесін берді, бірақ Вирджиния штатынан Ховард В. Смит, қуатты Ережелер комитетінің төрағасы, және Вашингтон штатынан Томас Пелли сияқты басқалар да қарсылық көрсетті. Коннектикут штатының сенаторы Прескотт Буш Алясканың халқының тым аз екенін, территорияның біртұтас еместігін, экономикалық жағдайдың тұрақсыз екенін және штат мәртебесі салықтарды күрт өсіріп, мемлекеттің экономикалық дамуын тежеп тастайтынын айтты. Миссури штатының сенаторы Стюарт Саймингтон Алясканы штатқа айналдыру "біздің ұлттық қорғанысымызды нығайтады" деді, ал сенатор Уэйн Морс "заң жобасының сыртқы қатынастарға тигізер әсері 'өте зор' болады, себебі ол әлемге біздің 'өзін-өзі басқаруды қолдайтынымызды және іс жүзінде еркіндікке сенетінімізді' көрсетеді" деді. Өкіл Баррат О'Хара қарсыластардың заңға деген қорқынысына сын көтерді, "Менің өмірімде 10 штат Одаққа қабылданды және әр жолы қарсыластар осы пікірталас барысында естіген қорқыныш пен сенімсіздік туралы аргументтерді көтерді" деді. Өкіл В. Смит: "Осы 10 штаттың барлығы Аляскаға берілген жердің үштен бірінен де аз бөлігін алды және олардың ешқайсысы минералдық құқықтарға ие болған жоқ немесе қай жерді талап етуді таңдау мүмкіндігіне қол жеткізбеді". Екі палатада да сағаттап пікірталас жүрді, бірақ ақырында қарсылықты еңсеруге мүмкіндік болды және Палата штаттық заң жобасын 210–166 дауыспен қабылдады. Бірінші сұраққа: "Аляска бірден Одаққа штат ретінде қабылдалу керек пе?", 40 452 адам жақтап, 8010 адам қарсы дауыс берді.
Азаматтық құқықтар, Аляска және Гавай
1950 жылдардың соңында Конгресске азаматтық құқықтар туралы заң жобалары ұсынылып жатты. Оңтүстік штаттарының демократтары республикашыл афроамерикандықтардың сайлау құқығын шектеуіне қарсы тұру үшін, республикалық Гавайидің штат мәртебесі Алясканың штат болуымен байланысты қарастырылды, оның көбірек демократтарды қолдайтыны күтілді. Гавайи штатының құрылуы нәтижесінде азаматтық құқықтарды қолдайтын екі сенатордың қосылуы күтілді, бұл штаттың халқының көп бөлігін ақ емес ұлт өкілдері құрайтын алғашқы штат болар еді. Бұл Оңтүстік штаттарының сегрегациялық саясатты ұстанатын демократтардың Сенатының ықпалын әлсіретіп, Сенаттағы кешіктіру тактикасын (филибустер) тоқтату үшін азаматтық құқықтарды қолдайтын тағы екі дауысқа мүмкіндік берер еді.