Кіріспе

Диц-ан-дер-Лан – Германияның Рейн-Лан ауданындағы, Рейнланд-Пфальц жерінде, Гессенмен шектес орналасқан қала. Диц – Диц муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Лан және Ар өзендерінің қосылған жерінде орналасқан қала мен аймақ тас дәуірінен бері адамдармен мекенделген. Ескі қаланың ең басты ескерткіші – XI ғасырда салынған сарай, қазірде жастар жатақханасы және мұражай болып табылады. Бұл 1815 жылы голланд патшалық отбасы болған Нассау-Диц әулетінің бастау берген жері.

Географиялық орналасуы

Диц қаласы Лимбург-ан-дер-Ланнан оңтүстік-батысқа қарай төрт шақырым, ал Кобленцтен шығысқа қарай 31 шақырым жерде орналасқан. Рейнланд-Пфальц штатындағы Диц және Гессен штатындағы Лимбург қалалары тым жақын болғандықтан, тарихи және саяси тұрғыдан ерекше болса да, қазіргі заманда біртіндеп бірыңғай қалалық аймаққа бірігіп кеткен. Дицтің төңірегіндегі аласа төбелер Рейн тақтатасты тауларының бір бөлігін құрайды. Лахн аңғары Вестервальдтың солтүстігіндегі жоталар мен оңтүстіктегі Таунус орманы арасындағы шекара саналады. Бұл аңғар, Дицер қақпасы, Лимбург Лахн алқабынан басталып, Төменгі Лахнталдағы Фахингенге қарай көтеріледі.

Геология

Диез аймағындағы топырақтар көбінесе қоңыр немесе Лувизольдерге жатады. Диез өзі төмен жатқан жерде орналасқан және дәстүрлі түрде айналасындағы жоталардан аз қар жауады.

Тарихқа дейінгі дәуір

Диц аймағындағы адам қонысының алғашқы куәлігі Тас дәуіріне (б.з.д. 20000-12000 жылдар) дейін жетеді, бұл Wildweiberlei үңірлерінде (Диц пен Альтендиц арасында) жасалған қазбалармен дәлелденген. Басқа да тарихқа дейінгі куәліктерге кельт кезеңінде болған алғашқы мәдениеттерді көрсететін жерлеу топырақ үйінділері және Латендік керамикалық бұйымдары жатады. Диц аңғарының құнарлылығы және Лан мен Ар өзендерінің қосылған жерде орналасқандығы оны алғашқы адамдардың қоныстанған табиғи орнына айналдырды.

Орта ғасырлар

"Диез" атауының өзі франк тіліндегі Теодисса сөзінің бұрмалануы болып көрінеді, ол Дидиссеге, содан кейін Дицкеге, ал соңғы айналымда бүгінгі Диез жазуына дейін өзгерген. Елді мекен 790 жылға дейін Теодисса деп белгілі болған, бұл туралы Карл Ұлының жарғысында айтылған, онда ол Прум аббаттығының меншігі ретінде тізілген. Каролингтерден кейінгі кезеңдегі ертедегі басқа да жазбаларда Конрадиндер билеген Нидерлахангау аймағындағы Диез туралы мәлімет бар. 1073 жылы Bodenheimдегі тауар сату шартында Диц графы алғаш рет аталған. Ертедегі деректерге сәйкес, Генрих II Диез (1145–1189) Фредерик Барбароссаның Италия жорығына қатысып, дипломатиялық келіссөздерге қатысқан. Оның ұлы Генрих III Генрих VII регенттік кеңесінің және тәрбиешілер тобының құрамында болды, бұл қаланың беделінің артуын көрсетеді. Граф Герхард IV (1276–1308) 1289 жылы қамал төбесінде колледж шіркеуін құрды. Қоғамдық қауым Сальц аббаттығынан келген. Монастырь шіркеудің қасиетті қамқоршысы болған Әулие Мария атымен аталады. Қала дамып, гүлдене берді. 1329 жылы Бавариялық Людвиг Диезге қала құқығын берді, сол кезде қала бес қақпасы бар қабырғамен бекітілді. Диц графтарының әулеті 1386 жылы Герхард VII-мен аяқталды. Оның қызы Ютта Диц 1384 жылы Нассау графы Адольф I Сигенге тұрмысқа шығып, графтықты мұралады. Олардың жалғыз қызы Ютта Эппштейн-Мюнзенберг лорды Годфри VII-ге үйленді және графтықтың жартысын мұралады, ал қалған жартысы Адольфтың бауырлары Иоанн II «Кеспелі» (mit dem Helm), Иоанн III «Кіші» (der Jüngere) және Нассаудың Энгельберт I-ге бұйырды. Соңғысының ұрпақтары, Нассау-Сиген графтары, 1530 жылы Эппштейн үлесінен қосымша бөліктерді алды, бұл бөліктер Катценельнбоген графтарына, ал 1479 жылы олардың жоғалуынан кейін Гессеннің ландграфы Генрих III-ке тиесілі болды. 1564 жылдан бастап Диц қамалы толығымен Нассау-Сигенге тиесілі болды.

Қазіргі заман

Вильгельм I, граф Нассау-Зиген (1487–1559), прозванный богатым, владел графствами Нассау-Дилленбург, Нассау-Зиген, Нассау-Диц и Вианден. Его старший сын Вильгельм Молчаливый унаследовал от своего кузена Рене де Шалона княжество Оранж в Южной Франции, а также от своего отца обширные владения Нассау-Дилленбургских в Нидерландах, которые Энгельберт I Нассауский получил в 1403 году по браку. Вильгельм Молчаливый первоначально служил Габсбургам в качестве губернатора Испанских Нидерландов, но позже перешел на сторону противника и стал главным лидером голландского восстания против испанских Габсбургов, которое положило начало Восьмидесятилетней войне и в 1581 году привело к формальной независимости Соединенных провинций, ставших его штадтхальтерством. Он был основателем Дома Оранж-Нассау. Старшая линия Дома Оранж-Нассау пресеклась по мужской линии с Вильгельмом III Английским (ум. 1702), в то время как более поздняя линия Дома Оранж-Нассау (и нынешняя голландская королевская семья) происходит по мужской линии от младшего брата Вильгельма I, Иоанна VI, графа Нассау-Дилленбурга, и впоследствии от пятого сына последнего, графа Эрнста Казимира Нассау-Дицского. Ветвь Нассау-Диц также известна как «Фризская ветвь», поскольку ее правящие графы одновременно служили штадтхальдерами в Фризии и Гронингене. В 1702 году ветвь Нассау-Диц последовала за Домом Оранж, который прекратил свое существование. Графы Нассау-Диц происходили не только от брата Вильгельма I, но и по женской линии от самого Вильгельма, поскольку Вильгельм Фредерик, принц Нассау-Дицский, женился в 1652 году на графине Альбертине Агнес Нассауской, пятой дочери Фредерика Генриха, принца Оранжского. Она построила замок Ораниенштейн в 1672 году в качестве своей новой резиденции в Дице. Их внук Иоган Вильгельм Фризо (1687–1711) стал штадтхальдером в Фризии и Гронингене, а в 1702 году стал наследником Вильгельма III Английского и, таким образом, основателем младшей линии Дома Оранж-Нассау и голландской королевской семьи. Однако ему пришлось разделить голландские владения с королем Пруссии, который также происходил от Вильгельма I. Сын Иогана Вильгельма Фризо, Вильгельм IV, принц Оранжский, унаследовал ряд территорий Нассау помимо своего отцовского Нассау-Дицского, а именно Нассау-Хадамар в 1711 году, Нассау-Зиген в 1734 году и Нассау-Дилленбург в 1739 году. В 1732 году Фридрих Вильгельм I Прусский оставил ему свои голландские владения, включая дворец Хюйс-тен-Бош и дворец Хет-Лоо. Вильгельм IV стал штадтхальдером Нидерландов в 1747 году и объединил все голландские и немецкие владения своей семьи (за исключением Нассау-Вейльбурга) в своих руках, именовав себя принцем Оранжским и Нассауским. Графство Нассау-Диц, как и другие территории Нассау, было оккупировано наполеоновской Францией в 1795 году и аннексировано герцогством Нассау (управляемым ветвью Нассау-Вейльбург) 16–17 сентября 1796 года в результате Второй коалиционной войны между австрийцами и французами в районе между Дицем и Лимбургом. К концу XVIII века весь западный берег Рейна перешел к Франции, и в 1803 году из других территорий было образовано новое княжество Оранж, однако оно было разделено между герцогством Нассау и Великим герцогством Берг в 1806 году. Вильгельм I Нидерландский вернул свои бывшие графства в 1813 году, но передал Нассау-Диц, Нассау-Хадамар и Нассау-Дилленбург Пруссии в обмен на Люксембург два года спустя. Пруссия сохранила только Нассау-Зиген и вскоре уступила другие графства герцогству Нассау, которое, однако, было аннексировано Пруссией, включая Диц, после Австро-прусской войны в 1866 году за поддержку Нассау Австрии. В результате прусских административных реформ 1867 года был создан округ Лан с административным центром в Дице. Первоначально он принадлежал к нижнерейнскому округу Лимбург. Однако епископский город в 1886 году стал резиденцией вновь образованного округа Лимбург. В ходе муниципальной реформы 1969 года округ Лорелей и Нижний Лан (расположенный в Санкт-Гоарсхаузене) были объединены с курортным городом Бад-Эмс, который стал центром округа. Диц больше не был даже региональной административной столицей. Во время Второй мировой войны в 1944 году в Дице были казнены 16 молодых люксембуржцев. О казни напоминает мемориальный парк с памятным камнем в память о жертвах нацистской тирании. Катастрофическое наводнение, пик которого пришелся на 7 февраля 1984 года, привело к убыткам на миллионы евро в Дице.

Рим-католик шіркеуі

Диц қаласы, Рим католик шіркеуінің Дицтегі Киелі Жүрек приходы және Дицтегі Пасторальдық аймақпен байланысты, ол өз кезегінде Лимбург епархиясының құрамына кіреді.

Евангелистік шіркеу (EKHN)

Протестанттық жағынан, Диез қаласының колледждік шіркеу қауымдастығы және Санкт-Фрейендиез Джеймс приходінің ауданы, Гессен және Нассау Евангелистік шіркеуінің (ECHN) Диез Оңтүстік Нассау округінің деканаты құрамына кіреді.

Иудаизм

Дицте еврейлердің болғанына шамамен жеті жүз жылға жуық уақыт болса да, қазір олардың ізінен ештеңе қалмады. Осы қаладағы еврейлердің үздіксіз өмір сүрген тарихы Холокост кезінде дерлік жойылды. Дицтегі еврей халқының тарихы Орта ғасырларда 1286 және 1303 жылдар шамасында басталады. 1337 жылы және 1348-1349 жылдары еврей халқына қарсы қырғын жасалды, бұл Дицтегі антисемитизмнің ерте белгісі болды. Дегенмен, ғасырлар бойы шағын еврей халқы сақталып келді, алайда еврей тұрғындарының ең көп саны 1895 жылы, қалада 130 яһуди тұрған кезде тіркелді. Диц 18 ғасырдың соңында аудандық раввинаттың орталығы болды, содан кейін Нассау Оранж раввинінің орталығы болды. 1860 жылдан бастап ол Диц Раббинатс-безирк Эмс еврей қауымына айналды. Дицте 1935 жылы жабылып тасталғанға дейін неміс-израильдік балалар үйі болды. Шлоссбергтегі (басқыштың үстіндегі сарай төбесіндегі) тақташа 1935 жылдың 20 тамызында еврей балалары мен олардың күтушілерінің қуғын-сүргінін еске салады. Диц синагогасы 1938 жылдың қарашасындағы қырғындар кезінде қиратылды, оның ішкі бөлігі бұзылды. Ғимарат соғыстан кейін, 1951 жылы бұзылды. Нацистер Дицтегі еврей зиратын да (17 ғасырдың басында салынған) жойды. Қазір бұл жерде салық кеңсесі орналасқан. 19 ғасырдың соңындағы жаңа еврей зираты сақталып қалды және қаланың үстіндегі төбеден Дицке қарап тұрады, ол ондағы еврей тарихының жалғыз қалдығы.

Бауырлас қала

Дизбен бауырлас сақсондық шипажай қаласы Бад Дюбен.