Кіріспе

Американдық хасидтік еврей әншісі

Мордехай Вердигер (16 сәуірде 1951 жылы туған) – американдық израильдік хасидтік еврей әншісі және ән жазушы, ортодоксал еврей қауымында кең танымал. Ол кантор Дэвид Вердигердің ұлы және Мордехай Бен Давид (מרדכי בן דוד) немесе оның бас әріптері MBD деген сахналық есімді қолданады. Ол "Еврей музыкасының королі" деп белгілі және халықаралық деңгейде өнер көрсетіп, 40-тан астам альбом шығарды. HASC және Ohel сияқты қайырымдылық концерттерінде басты орындаушы болды. 2022 жылдың 27 ақпанында Еврей музыкасының Даңқ залының тұңғыш қатысушыларының қатарына енді.

Жанр

Вердигер музыкалық мансабын 1970 жылдардың басында бастады, сол кезде Хаззанут еврей діншіл айналымдарында жазылған музыканың басты көзі болатын, жеке әншілердің саны өте аз еді. Вердигерге 1960 жылдардың басында хасидтік және американдық халық әндерінен туындаған жанрды құраған Бентцион Шенкер мен Шломо Карлебах шабыт берді. Вердигер әкесі Давидтың жолын жалғады және оны құрметтеу үшін Мордехай Бен Давид (Давидтың ұлы Мордехай) деген сахналық есімді таңдады. Әкесі классикалық хасидтік ниггунимдерді (мелодияларды) кантаторлық вокалмен және классикалық аспаптармен жазған болса, Мордехай дәстүрлі хасидтік ән салуды заманауи және танымал музыкалық тәсілдермен үйлестірді. Оған Рибницке раввині Хаим Занвл Абрамовиц қолдау көрсетті. 1986 жылы МБД-ның жартылай рок ырғақты "Иерусалим сатылмайды" әні Иерусалимдегі мормондық миссионерлік практикаға қарсы харедилердің қарсылығын бастады. Әннің мәтінінде: "Таудың басы ашылып, сені жұтып алмас бұрын, түнімен Ютаға қашқан дұрыс", - деген сөздер бар. "Соғыстар, азабымыз көптеудің тамырларына оралуына себеп болды, бұрынғыдан да бек. Солшылдар шындыққа қарсы күресіп, әлі жанған ұшқындарды сөндіруде. Оян, досым, бұл соңғы сәт, жебелер бізге бағытталған!" 1994 жылғы "Yerushalayim We Will Never Leave You" әні, иврит және ағылшын тілдерінде жазылған, Осло I келісімі аясында Иерусалимді бөлу ниетіне қарсылық білдірді. MBD 1996 жылы "Chevron Always And Forever" (ивр. חברון מאז ולתמיד) атты жеке әнді шығарды, ол Осло II келісімі аясында Хебронға қатысты Израильдің ұсынылып отырған уағдаларына қарсылық білдірді. 1999 жылы Хаим Вальдер жазған "Ad Matay" (ивр.עד מתי) әнінде Вердигер Израильдің дінсіз және діншіл партиялары арасындағы шиеленіске тоқталды. Бұл драмалық композиция ішкі жеккөрушілікке қарсы жүрек ауыртатын шақыруды білдіреді және дінге қарсы саясаткерлер Йосси Сарид (Мерец) пен Томми Лапидке (Шинуи) туралы тікелей айтпай, олардың тегін "өрттің жалыны [Лапид - жалын] ешқандай із қалдырмайтын [Сарид - қалдық]" деп бейнелейтін сөздерге айналдырып, ишара жасайды. 2010 жылы MBD өзінің танымал ағылшын тіліндегі "Бірлік" әнін қайта жазып, АҚШ-та кеңінен таралған істе Шолом Рубашкинге жасалған федералдық әділетсіздікке наразылық білдірді. "Әділет үшін бірлік" деп аталған әнді MBD Авраам Фридпен және қырық атақты еврей әншісімен бірге орындады. Әннің HD бейнежазбасы петиция сайтында және әлеуметтік желіде жарияланды.

Отбасы

Оның әкесі Дэвид Вердигер хазан (кантор) болған және Холокосттан аман қалған, ол бастапқыда Краков қаласынан шыққан. Оның ағасы Менди де еврей әншісі және Aderet Records еврей жазбалар компаниясының және Бруклиндегі Боро Парктегі оның сауда дүкенінің иесі. Оның ұлы Йедл және немересі Йисруэль Вердигер (Мендидің ұлы) де еврей әншілері. Оның әйелі Естер хазандардың қызы және қарындасы. Оның қайын інісі Ари Клейн – бірнеше альбом жазған кантор. Оның туысы, канадалық Шмилу Розенберг 1980 жылдары екі альбом шығарды. 2017 жылдың сәуір айында Вердигер немересінің үйлену тойына арналған "Бои Бешолом" атты ән жазып, шығарды. Әнді тойда Вердигер мен қонақтардың бірі болған Липа Шмельцер орындады. Ол Бруклиндегі Си-Гейттегі жеке студиясында ән жаздырады. Оның "Yachad Shivtei Yisrael" атты синглі 2012 жылы Сиюм ХаШас құрметіне арнап жазылған. Құрметті күндерге (Days of Awe) арналған "Nekom" синглі 2015 жылы жарық көрді. 2017 жылдың маусым айында ол Motty Steimetz және Nussi Fuchs солистері бар "Tzeaka" альбомын шығарды. Вердигер аралас концерттерде ән салмайды.

Әннің бейімделуі

Оның бірнеше әні белгілі, яһуди емес әндердің өңделген нұсқалары болып табылады. "Hinei Lo Yanum" әні "Hineni" (1974) альбомындағы, 1970 жылы француз әнші-авторы Хубер Жиро жазған "Mamy Blue" әнінің өңделуі. 1971 жылдың мамыр айында Испанияда тұратын француздық продюсер Ален Мильхо Pop Tops үшін осы әнді сатып алды. "Shir Hashalom" әні "Neshama Soul" (1975) альбомында Бобби Винтонның "My Melody of Love" әнінен өңделген. "Blow the Shofer" әні "Moshiach is Coming Soon" (1980) альбомында Сальваторе Адамоның "Tombe La Neige" әнінің өңделуі. "Lichtiger Shabbos" әні "Just One Shabbos" (1982) альбомында [кейін "Solid MBD" (1993) альбомында "Yiddish" деп аталды] Тим Райс пен Эндрю Ллойд Веббердің "Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat" мюзиклынан "Close Every Door To Me" әнінің өңделуі. "Kumt Aheim" әні "Jerusalem: Not For Sale" (1986) альбомында, көбінесе "Yidden" деп аталады және CD нұсқасында "Джингис Хан" (ағылшын тілінде: Genghis Khan) әнінің музыкасы қолданылады, бұл ән неміс тобы Dschinghis Khan-нан алынған. "Father Dear" әні "Yerushalayim Our Home" (1988) альбомында әнші-автор Уэйн Шенклиннің "Little Boy and the Old Man" әнінен музыка қолданылады. Сонымен қатар, оның сол аттас альбомынан "V'chol Ma'aminim" әні Шломо Карлебахтың ертерек жазылған "Tov Lehodos" әнінің өңделуі болып табылады.