Кіріспе

Кіру ақысының түрі

Кіру ақысы – кейде барларда, түнгі клубтарда немесе мейрамханаларда алынатын төлем. «Америка мұрасы сөздігі» оны «түнгі клубта немесе мейрамханада ойын-сауық немесе қызмет үшін есепке қосылатын белгілі бір сома» деп анықтайды. Мейрамханаларда кіру ақысы (немесе «куверт» ақысы) әдетте нақты тапсырыс берілген тағамның құнына кірмейді, бірақ кейбір мекемелерде нан, май, зәйтүн және басқа да қосымша тағамдардың құны да кіру ақысына қосылады.

Этимология

"Оксфорд ағылшын сөздігі" "қосалқы төлемді" "ресторандағы негізгі төлемге қосылатын қызмет ақысы" деп анықтайды. Мұндай төлем көптеген елдерде қолданылады, әдетте "қаптама" (куверт, кубиерто, т.б.) деген сөзбен белгіленеді. Ресторандағы үстелге қойылған жиынтық ағылшын және басқа тілдерде көбінесе "қаптама" немесе басқа тілдердегі ұқсас терминмен аталады. АҚШ-та кейде қолданылатын термин – "үстел төлемі". Бұл төлем әдетте бірнеше АҚШ долларына немесе оған баламалы сомаға тең болады. Шынымен, бұл төлем көбінесе нан, май, зәйтүн сияқты үстелге әкелінетін заттар үшін екені айтылса да, олар желініп-желінбесіне қарамастан төленуі керек. Ағылшын тілді елдердегі мейрамханаларда кейде француз тілінде мәзір болады; осындай және басқа мейрамханаларда қосалқы төлем кейде француз сөзі "куверт" арқылы сипатталады. Бұл термин және Франциядан бастау алған осы төлем ағылшын тілінде кем дегенде 1899 жылдан бері осы мағынада қолданылып келеді. Француз сөзі үстелге қойылған жиынтық пен "жабу" деген мағынадағы couvrir етістігінің өткен шаққа жіктелуінің екі мағынасын да білдіреді; OED бойынша, Couvert немесе "қаптама" мағынасы француз тіліндегі өткен шаққа жіктелуден туындаған: "Қаптама (7): Француз тіліндегі couvert-тен кейін, (1) «принцтің тамағына арналған үстелдің жабылуы немесе жиһазы» (Cotgrave), мата, табақтар, пышақтар, шанышқылар және т.б. үстелге жабылатын немесе қойылатын заттар; (2) әрбір қонаққа бөлінген үлес".

Тарих

Көптеген жылдар бойы, әсіресе 1899 жылдан бастап ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде, Нед Уэйберннің сол жерде өткізілетін көрермендеріне арналған қойылымдарының өндіріс шығындарын жабу мақсатында, "куверт" немесе "қаптама төлемі" алынып келді.

Заңдық шектеулер

Массачусетс штатының заңына сәйкес, 50 долларға дейінгі айыппұл салу мүмкіндігімен, ешбір кафе, мейрамхана немесе бар ең төменгі немесе кіру ақысын талап ете алмайды, егер кем дегенде бір дюйм биіктіктегі әріптермен жазылған, ең төменгі немесе кіру ақысы алынатынын және оның сомасын көрсететін белгі ілмесе. Он үш жасқа дейінгі балалардан ақы алуға болмайды. Бұл заң "жасырын" кіру ақысы мәселесін шешу үшін қабылданды, ол әдетте тек мәзірдегі ұсақ әріптермен көрсетіледі. Содан кейін клубқа барушылар бұл кіру ақысын алғашқы ішімдікке қосылған кезде көреді. Иллинойс штатында барлар, егер ақы тікелей концерттік топ сияқты ойын-сауық шығындарын өтеуге жұмсалмаса, кіру ақысын қабылдай алмайды. 1995 жылы Италияның Лацио аймағы (Римді қоса) аймақтың барлық мейрамханаларын "Pane e coperto" (нан және үстеме ақы) үшін есептен кіру ақысын алып тастауға міндеттеді. 1998 жылы Еуропалық Одақ бұл аймақтық заңның жарамсыз екенін жариялады, бірақ аймақ бұл практиканы жоюға әрекет етуде.

Қаптамалық төлемдер

Қаптамалық төлемді қолданатын барлар мен клубтар оларды бірнеше себеппен пайдаланады. Кейбір жағдайларда, танымал барлар мен клубтарға сұраныс артық болады; клиенттер клубтың сыртында кіруге кезек күтіп тұрады. Мұндай жағдайда клуб кіру ақысын алып, клиенттерден қосымша кіріс табуға мүмкіндік алады. Басқа барлар мен клубтар орындаушыларды шақыру шығындарын өтеу үшін тек тікелей эфирде музыка орындалатын немесе диджей болатын түндері ғана қаптамалық төлем алады. Жергілікті, жартылай кәсіби музыкалық топтар немесе әртістер үшін, басқа аймақтардан келген танымал гастрольдік топтарға қарағанда қаптамалық төлем әдетте төменірек болады. Солтүстік Америкада жергілікті жасөспірімдер тобының өнерін көрсетуі үшін бірнеше доллар төленсе, жазба шарты бар ұлттық деңгейдегі танымал топтың концертіне 10-15 доллар төлеуі мүмкін. Кейбір қымбат джаз клубтары мен комедия клубтарында қаптамалық төлеммен қатар, белгілі бір мөлшерде сусын ішу талабы да қойылады. Көптеген спорт барлары бокс немесе UFC төлемақымен көрсетіліп жатқан кезде, төлемақымен көрсетілімдерді сатып алу шығындарын өтеу үшін қаптамалық төлем алады.

Бағалық кемсітушілік

Экономикада «бағалық дискриминация» термині әртүрлі тұтынушыларға олардың сұранысының күтілетін серпімділігіне сүйене отырып, әртүрлі бағалар белгілеуді білдіреді. Барлар көбінесе студенттерге жеңілдіктер ұсынады, себебі университет немесе колледж студенттерінің төлеуге дайындығы бюджеттік шектеулерге байланысты орташа тұтынушыдан өзгеше болады. Осылайша, бар университет және колледж студенттері үшін кіру ақысын төмендетіп қояды, өйткені студенттердің сұранысы серпімді келеді. Кейбір барларда алкогольді ішуге заңды жасқа толғандар мен одан кіші жастағылар үшін кіру ақысы әртүрлі болады (мысалы, 21 жастан асқандар үшін 5 доллар, ал кәмелетке толмағандар үшін 8 доллар). Кейбір барларда студенттік билеті бар колледж немесе университет студенттері сияқты белгілі бір санаттар үшін кіру ақысы төмендетіледі; ал кейбіреулері клуб мүшелеріне немесе түнгі клубтардың ұйымдарына кіру ақысын жеңілдетіп береді. Кейбір клубтар ерте келгендерге (кешкі сағат 23:00-ге дейін немесе түнгі сағат 12:00-ге дейін), тамақ тапсырыс бергендерге немесе клуб қонақүй ішінде орналасқан болса, қонақ үй қонақтарына кіру ақысын алып тастайды. Кейбір барлар әйелдерге кіру ақысын жеңілдету арқылы әйел клиенттер санын арттырып, соның арқасында ерлер клиенттерін де тартуға тырысады. Бар көбінесе топ немесе орындаушыларға кіру ақысын төлемейтін қонақтардың тізімін ("қонақ тізімі") ұсынуға рұқсат береді. Қауіпсіздік қызметкері тұрақты клиенттерге, әдетте көп мөлшерде сусын сатып алатындарға кіру ақысын жеңілдетуі мүмкін. Сонымен қатар, қауіпсіздік қызметкерлері кейде достарына кіру ақысын жеңілдетіп береді, мұны жемқорлық деп сипаттауға болады, тіпті бұл жұмыс берушінің заңды кірісінен заңсыз түрде айыруға жақын әрекет болып саналады.

Шығармашылық орындаушылармен кірістерді бөлу

Барлар мен клубтардың қабылдау ақысын орындаушылармен қалай бөлісуге қатысты әртүрлі саясаты болады, немесе мүлдем бөліспеуі мүмкін. Әртүрлі орындаушылар әртүрлі кіріс бөлісу келісімдерін жиі келіседі. Кіріс бөлісу шарттарының диапазоны – топтың немесе орындаушылардың қабылдау ақысынан жиналған барлық ақшаны өздерінде қалдыруынан бастап, бар мен топ арасындағы бөліске дейін, ал бар қабылдау ақысының барлығын өздерінде қалдыратын шарттарға дейін жетеді. Бұл кіріс бөлісу шарттарының бір түрі бардың топқа алкоголь сатудан түскен кірістің бір бөлігін беруімен байланысты жағдайларда кездеседі. Кейбір барлар кепілдік беруге келіседі, яғни бар есіктен жиналған сомадан кем болса да, топқа белгілі бір сома төлейтініне уәде береді.

Қауіпсіздіктің сәндік бағалары

Сәнді клубтардың ерекше архитектурасы, интерьер дизайны және бірегей атмосферасы болғандықтан, тікелей эфирде музыка немесе диджей болмаған жағдайда да кейде кіру ақысы алынады. Мұндай жағдайларда кіру ақысы клубтың кірісін арттыруға ғана жұмсалады. Мысалы, Майк Вискусоның "On Broadway" атты сәнді дискотека-ресторанының кіру ақысы 15 доллар, ал Джеймс Бреннанның "Stingaree" атты сәнді рестораны мен клуб-лаунжының кіру ақысы 20 доллар. Кейбір жоғары деңгейдегі және сәнді барлар мен түнгі клубтарда жылдық мүшелік жарнасы бар, оны жылдық кіру ақысы деп қарастыруға болады. Мысалы, "Frederick's" клубының жылдық мүшелік жарнасы 1200 доллар, "Keating Lounge" клубының жылдық мүшелік ақысы 2500 доллар, ал "The Core Club" клубының мүшелік ақысы 60000 доллар. Мұндай жылдық төлемдердің тағы бір түрі – кейбір элиталық түнгі клубтардағы "үстел ақысы", онда клиент клубта үстелді резервтеу үшін белгілі бір сомада ақша жұмсауға келіседі (мысалы, кешкі уақытта 1000 доллар).

Қорғау ақысы жоқ

Кейбір барлар мен клубтар кіру ақысын алмайды, бұл "жабыс жоқ" немесе "кіру ақысы жоқ" деген жазбалармен көрсетіледі. Мұндай барлар тікелей эфирде өнер көрсететін әртістер арқылы клиенттерді тартуға және ұстап тұруға тырысады, соның нәтижесінде клиенттер сусындар сатып алады. Көбірек әйел клиенттерді тарту үшін барлар көбінесе "әйелдерге кіру тегін" саясатын қолданады, кейде әйелдер кешінде. Бірақ кейбір жағдайларда мұндай саясаттар кемсітушілік деп сотқа шағымдалып, АҚШ-тың кейбір штаттарында заңсыз деп танылды. Әйелдер кеші – бұл көбінесе барларда немесе түнгі клубтарда өткізілетін акциялық шара, онда әйел клиенттер кіру ақысын немесе сусындарды ерлерге қарағанда арзанға алады. Калифорния, Мэриленд, Пенсильвания және Висконсин штаттарының соттары әйелдерге арналған жеңілдіктер штаттық немесе жергілікті заңдарға сәйкес жыныстық дискриминация болып табылады деп шешті. Дегенмен, Иллинойс, Миннесота және Вашингтон штаттарының соттары мұндай жеңілдіктерге қатысты түрлі шағымдарды қабылдамады. АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуінің тең қорғау ережесіне сүйенген әйелдер кешіне қарсы талаптар мемлекеттік әрекет доктринасы бойынша қанағаттандырылмады. 1871 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң (42 U.S.C. § 1983) бойынша да ұқсас талаптар сәтсіз аяқталды. Бірақ әйелдер кешінің федералдық салық салдарын да ескеру керек. Вашингтондағы сәтсіз дауға федералдық талаптар да қатысты (төменде қараңыз).

Калифорния

Калифорния Жоғарғы соты автожуу орындарындағы «әйелдер күні» және түнгі клубтардағы «әйелдер кеші» акцияларының Калифорнияның Азаматтық құқықтар туралы заңын (Unruh Act) бұзатынын анықтады (Koire v Metro Car Wash, 1985 және Angelucci v. Century Supper Club, 2007). Unruh Act-та былай делінген: «Бұл штаттың юрисдикциясындағы барлық адамдар еркін және тең, және олардың жынысына қарамастан [ ] барлық бизнес мекемелерінде толық және тең мүмкіндіктерге, артықшылықтарға, жабдықтарға, қызметтерге немесе ұсынылатын қызметтерге құқылы [ ]». Angelucci ісінде Калифорния Жоғарғы соты кемсітудің құрбандары Unruh Act немесе Gender Tax Repeal Act талаптарын беру үшін, бұзушылық жасаған бизнеске тең қарауды сұрауға міндетті емес екенін шешті. Соттар, кез келген клиент теориялық түрде алуға болатын жеңілдіктермен байланысты Unruh Act-тің бұзылуын анықтаған жоқ. Калифорния Жоғарғы соты былай деп мәлімдеді:
> Unruh Act-қа сәйкес келетін көптеген жарнамалық жеңілдіктерді атауға болады. Мысалы, кез келген бизнес мекемесі аптаның бір күнінде барлық клиенттерге жеңілдіктер ұсынуы мүмкін. Немесе, бизнес кез келген клиент орындала алатын шартты орындаған жағдайда жеңілдік ұсынуы мүмкін (мысалы, купон ұсынғанда немесе белгілі бір түсті көйлек немесе белгілі бір бампер стикері болғанда). Сонымен қатар, тауарды көлемді сатып алуға немесе алдын ала брондауға жеңілдіктер ұсынуға ешқандай шектеу жоқ. Бастысы, жеңілдіктер «әр жынысты, түсті, нәсілді [және т.б.] адамдарға бірдей қолданылуы керек» (§ 51), және кездейсоқ, топтық негіздегі жалпылауға байланысты болмауы керек. Koire ісі, төменгі сотта (бірақ штаттың Жоғарғы сотында емес) In re Marriage Cases ісінде келтірілген прецеденттердің бірі болды, ол Калифорнияның 8-ші ұсынысымен (2008) күштен шығарылды.

Иллинойс штаты

Иллинойс штатындағы әйелдерге арналған кештер "Драм-шоп" заңының дискриминацияға қарсы қағидаларымен қолдау көрсетілді. Сот бұл жеңілдіктің мақсаты әйелдерді барға көбірек келуге ынталандыру екенін, еркектердің келуін шектеу емес екенін анықтады.

Мэриленд штаты

Монтгомери округінің адам қатынастары заңы әйелдерге арналған кештерді ғана емес, сонымен қатар "Юбка және кешкі көйлек кешін" де тыйым салады, онда клиентке юбка немесе кешкі көйлек кигені үшін 50% жеңілдік беріледі. Сот мынадай тұжырым жасады: "Осы сырттай көңілді жағдайдың артында, осы көрінеу зиянсыз бизнес тәжірибесі округтік ережеге сәйкес заңсыз дискриминация болып табылатынын шешуіміз керек". 2010 жылдың маусым айында Миннесота штатының Адам құқықтары департаменті барлардың "әйелдер кешін" өткізу арқылы ерлерге қатысты дискриминация жасап отырғанын мәлімдеді, бірақ "әйелдер кешін" ұйымдастыратын барларды іздемейтінін хабарлады.

Пенсильвания штаты

Мұндай іс-шаралар Пенсильвания Адам қатынастары заңын бұзады, себебі ер адамдардан кіру ақысы немесе сусындарға жоғары төлем алынса, ал әйел адамдардан осыған ұқсас кіру ақысы немесе сусындарға бірдей төлем алынбайды. Пенсильвания Арақана бақылау басқармасына қарсы Добринов ісінде, штат соты әйел клиенттерге кіру ақысы алынбаған жағдайда, стрип-клубтың заңсыз жыныстық дискриминация жасағанын анықтады. Пенсильвания Арақана бақылау басқармасы 2009 жылға дейін гендерлік белгісіне байланысты клиенттерден әртүрлі мөлшерде ақы алатын мекемелерге қатысты айыппұл салуға дайын екенін мәлімдеді.

Вашингтон

Әйелдер кештері Вашингтон Жоғарғы сотының шешімі бойынша, қалаға тиесілі стадионда өткізілсе де, мемлекеттік дискриминацияға қарсы заңды немесе федералды конституцияны бұзбайды. Вашингтон Жоғарғы соты "жауапкер еркектерге топ ретінде ешқандай дискриминация жасамағанын және өзіне ешқандай зиян келтірмегенін" тұжырымдады. Осыған байланысты, оның мемлекеттік дискриминацияға қарсы заң бойынша сотқа шағымдану құқығы жоқ. Сот заңның мәтіні мен заң шығару тарихында жыныс, нәсіл және басқа да дискриминация түрлері арасында ешқандай айырмашылық көзделмегенін атап өтті. Кейбір комедиялық клубтар мен стриптиз-барлар клиенттерге ақы төлемей кіруге мүмкіндік береді, олардың ішінде алкогольдік сусындар сатып алатыны күтіледі. "Ақысыз кіру" саясатын ұстанатын кейбір барларда, кіру ақысының орнын толтыру үшін тағам мен сыраның бағасы жоғары болуы мүмкін. Электронды би музыкасына бағытталған көптеген түнгі клубтар кейбір жағдайларда жабық ақы алады, себебі көптеген клиенттері MDMA сияқты басқа есірткілерді қолдануға байланысты алкоголь ішпейді. Алкоголь сатылымының төмендеуіне байланысты шығынды өтеу үшін судың бір бөтелкесінің бағасы 10 долларға дейін жетеді.