Кіріспе

Баванди ханшайымы Сайида Ширин (سیده شیرین; 1028 жылы қайтыс болды), сонымен қатар Сайида (سیدا) деп те белгілі, Баванди әулетінен шыққан ханшайым, Буйид әмірі Фахр әл-Доуланың әйелі болған. Ол ұлы Маджд әл-Доула еңбекке жасы келгенде Джибалдың көп бөлігін билеуші ретінде қызмет етті, сондай-ақ ұлының билік құру кезеңінде де ресми регенттік мерзімі аяқталғаннан кейін де іс жүзінде билеуші болды. Ол өзінің туысы Алла әл-Дула Мұхаммедті Исфаханның губернаторы қызметіне тағайындауымен танымал, осылайша Какуид әулетінің құрылысын қалады.

Өмірбаян

Сайида Ширин – Баванд әулетінің Табаристан (солтүстік Иран) аймағындағы испахбады (билеушісі) Рустам II-нің қызы. Бавандид әулеті Бавқа тегін жатқызады, ол Сасани ханзадасы Кавустың, патшалар патшасы (шаханшаһ) Кавад I-нің ұлының немересі болған деген аңыз бар. Сайида Ширин Буйид әмірі (билеушісі) Фахр әл-Даулаға үйленді, ол Жібал, Табаристан және Гурганды басқарды. Олардың екі ұлы болды: Мәджд әл-Даула және Шамс әл-Даула.

Регенттік

997 жылы Фахр әл-Дауланың асқазан ауруынан қайтыс болғаннан кейін, оның Джибалдағы патшалығы Маджд әл-Даулаға Рей астанасы мен айналасын, ал жас ұлы Шамс әл-Даулаға Хамадан мен Қирмизин қалаларын, Месопотамия шекарасына дейін берді. Олардың екеуін де жас екендігіне байланысты Сайида Ширин тең билеушілер деп тағайындады және патшалықтың регенті болды. Дегенмен, Шамс әл-Даула Маджд әл-Дауланың бағыныштысы еді. Осы кезеңде Зиярид билеушісі Қабус, бұрын Буйидтерден жеңілгенге дейін билеген Табарстан мен Гурганды жаулап алды. Маджд әл-Даула Қабустың үстемдігін тоқтата алмағандықтан, ол Табарстан мен Гурганды тыныш басқарды. Маджд әл-Даула сондай-ақ бірнеше батыс қалаларын (соның ішінде Занжанды) Әзірбайжанның Салларидтеріне жоғалтты. Құрмизин маңында Буйид вассалы ретінде билік еткен Хасанвайхид әміршісі Бадр ибн Хасанвайх, Маджд әл-Даулаға жергілікті істерді басқаруға көмектесу үшін Райға келді, бірақ оның көмегі қабылданбады. Осының салдарынан Бадр Рейдегі істерден бірте-бірте алшақтады. 1003 жылға қарай Сайида Ширин өзінің туысы Ала әл-Даула Мұхаммедті Исфаханның әкімі етіп тағайындады, осылайша Какуид әулетінің басталуын қадағалады. 1008 жылы, өзінің уәзірі Әбу Әли ибн Әлидің көмегімен Маджд әл-Даула анасының регенттігінен құтылуға тырысты. Бірақ Сайида Ширин Бадр ибн Хасанвайхқа қашып, Шамс әл-Дауламен бірге Райды қоршауға алды. Бірнеше шайқастан кейін қала басып алынып, Маджд әл-Даула тұтқынға алынды. Ол анасы Табарак бекінісінде қамалды, ал Шамс әл-Даула Райда билікке келді. Бір жылдан кейін (1009 жылы) Сайида Ширин Шамс әл-Дауламен келіспей, Маджд әл-Дауланы босатып Райда қайта орналастырды, ал Шамс әл-Даула Хамаданға қайтты. Билік Сайида Шириннің қолында қалды. 1014 жылы Маджд әл-Даула мен Сайида Ширин Шамс әл-Дауланың Райға шабуыл жасауынан кейін Дамавандқа қашуға мәжбүр болды. Алайда Шамс әл-Даула әскерлері арасындағы бүлік оны Хамаданға қайта оралуға мәжбүр етті, ал Маджд әл-Даула мен Сайида Ширин Райға оралды. Сол жылы атақты парсы ғалымы Әбу Әли ибн Сина (1037 жылы қайтыс болды) Райға келді, онда ол Маджд әл-Даула мен Сайида Шириннің қызметіне кірісті. Ол Маджд әл-Дауланы емдеді, ол меланхолиядан зардап шегіп жүрген еді. Кейіннен Әбу Әли ибн Сина Қазвин мен Хамаданда Сайида Шириннің "іскерлік басқарушысы" болып қызмет еткен, бірақ осы кезеңге қатысты мәліметтер нақты емес. Кейіннен Әбу Әли ибн Сина Шамс әл-Даулаға қосылды, мүмкін оның қарсыласы Әбул Қасым әл-Кирмани да Сайида Шириннің қызметінде болғандықтан. 1016 жылы Маджд әл-Даула мен Сайида Ширин дайламиттік әскери шенеунік Ибн Фуладтың Қазвиннің әкімі болу талабын қабылдамады. Осының салдарынан Ибн Фулад Райдың шетіндегі аймақтарға шабуыл жасады. Бавандид әміршісі Әбу Жәфар Мұхаммедтің (1028 жылы қайтыс болды) көмегімен Маджд әл-Даула Ибн Фуладты Райдан ығыстырды, ол Зиярид билеушісі Манучирге қашты. Манучирдің 2000 әскерімен күшейтілген Ибн Фулад Райды қоршауға алып, Маджд әл-Дауланы оны Исфаханның әкімі етіп тағайындауға мәжбүр етті. Осы оқиғадан кейін Ибн Фулад туралы жазбалар жоғалып кетті, бұл ол Исфаханның сол кездегі әкімі Ала әл-Даула Мұхаммедті ығыстыра алмағанын көрсетеді. 1028 жылы Сайида Ширин қайтыс болғанда, Маджд әл-Дауланың саяси оқшаулануының салдары айқын болды. Ол көп ұзамай дайламит әскерлерінің бүлік көтерілісіне тап болды және олармен күресу үшін Газнавид билеушісі Махмудтан көмек сұрады. Тарихшы Клиффорд Эдмунд Босворттың айтуынша, бұл ақымақтық шешім болды: Махмуд өз билігін батысқа қарай кеңейтуге құштар болды, бірақ Сайида Шириннің қатаң болуына байланысты Райға шабуыл жасаудан тартынды. Буйидтердің шиит нанымын сылтау ретінде пайдаланып, Махмуд 1029 жылы Райға келді, Маджд әл-Дауланы биліктен құлатты және қаланы тонады, осылайша Буйидтердің билігіне нүкте қойды.