Кіріспе

Цуме шоги (яғни 詰将棋 немесе 詰め将棋) немесе Цуме (詰め) - жапондық термин, шоги миниатюралық проблемасы, онда мақсат қарсыластың патшасын шахматқа ұшыру. Цуме проблемалары әдетте шоги ойынында болуы мүмкін жағдайды ұсынады (әлі де шынайы емес көркемдік цуме шоги бар), және шешуші шахмат матты қалай алуға болатынын білуі керек. Бұл шахматтағы мат проблемасына ұқсас. Цуми (詰み) термині шахматтың өзін білдіреді. Бұл сөздің етістік түрі tsumu (詰む) "шахматқа ұшырату". (Тсумеро 詰めろ деген термин "қатерлі серіктес" деген сәл өзгеше ұғымды білдіреді. Қараңыз: Хисси.) Цуме-шоги проблемалары - үнемі тексерілетін, қатаң түрде мәжбүрлі жұптық проблемалар. Олар ойыншы бринк-матқа ие деп санайды және егер олар әр қимылда сынақпен мат реттілігін мәжбүрлей алмаса, жоғалтады деп санайды. Бұл жағдай шынайы шоги ойынын симуляциялайды, оның соңында ойынның нәтижесі өзара жұптасу жарысы болып табылады. Батыстық шахматтағы сияқты тұйық тұжырымдаманың шогиде жоқ екеніне назар аударыңыз, өйткені ол негізінен пайда болмайды.

Ережелер

Цуме проблемалары оларды қалай құрастыру және аяқтау керектігін ережелерге сәйкес келтіреді. Егер шешуші кез келген ережені бұзса, ол мәселені дұрыс шешпеді. Егер композитор қандай да бір ережелерді бұзса, онда ол tsume shogi құрастырмаған. Шабуылдаушы тарап - қара (先手); яғни, ол бірінші ойнайды. Әдетте шабуыл жасайтын тараптың королі тақтада болмайды. Егер солай болса, онда оны sōgyoku tsume shōgi (双玉詰将棋) деп атайды. Шабуыл жасайтын тараптың барлық қимылдары тексеруге арналған болуы тиіс. Ақ (қорғаушы немесе патшаның жағы) шахматты мүмкіндігінше ұзақ кешіктіру үшін қозғалуы керек. Осылайша, берілген қимылдан бұрын жұп ертерек жұп деп аталады. Ақ қолында тақтада немесе шабуыл жасайтын тараптың қолында жоқ барлық фигуралар бар, басқа патшаны есептемегенде. Ақ түстілер кез келген фигураны тастап, матты кешіктіре алады. Қара мат сызығын берілгеннен ұзын жасай алмайды. Сонымен, ол 65-ке тең жұлдызды 225-ке тең жұлдызға теңдей етіп бере алмайды.

Цуме проблемасының мақсаты

Цуме проблемаларын екі міндеттің біреуін орындау үшін қолдануға болады: шоги стратегиясын үйрету немесе өнер туындысы ретінде жасау.

Шоги жаттығулары

Цуме проблемалары шоги ойнау үшін өте жақсы жаттығу болып саналады. Олар тек қана патшаны матқа қалай салатындығын ғана емес, сонымен қатар, қимылдарды болжап, мақсатқа жету үшін ұзақ сериялы қимылдарды жоспарлауға да үйретеді. Бұл мақсатта tsume проблемаларына арналған көптеген веб-сайттар мен кітаптар бар.

Өнер туындысы ретінде

Көптеген шоги ойыншылары ғасырлар бойы сурет ретінде ұзын және әдейі жұптасу сызықтарымен цуме проблемаларын жасады. Олар геометриялық пішіндерді құрайтын бөлшектерден, проблеманың барлық кезеңінде қолданылатын тақырыптан, тақтадағы барлық бөлшектерді алып тастаудан (түтін мат деп аталады) немесе белгілі бір сандағы қимылдардан тұрады. Ең танымал тсуме суретшілерінің бірі - Кандзю Итоу, ол 1755 жылы Шоги Цукоу (将棋図巧) атты суретшілік тсуме проблемаларының атақты жинағын жазды. Шоги әлеміндегі басты цуме шоги сыйлығы - "Канжу сыйлығы".

Патшаға кіру

Іс жүзінде, қарсыластың патшасы ойыншының өз аумағына кірген кезде, қарсыластың патшасын көп жағдайда шогойдің басым бөлігіне қарсы шабуылдау сипатын ескере отырып, жұптастыру өте қиын. Бұл жағдайға кіру патшасы (入玉 nyū gyoku) деп аталады. Егер екі ойыншының патшалары патшалық күйге еніп жатса, ойынның тұйық тұсқағазға ұшырау ықтималдығы артады. (Шоги § Impasse ережесін қараңыз.)

Алтынмен жұптасу

Ойынның соңында жиі кездесетін әрекет - алтын құлатылған кезде қарсыластың патшасын алтын құлатылған орынды басқа бір бөлшектің қорғауында мат жасау. Жапон тілінде алтынның патшаға қатысты орнына байланысты үш термин бар. Патшаның алдына түсірілген алтын 頭金 atamakin ("басты алтын") деп аталады. 尻金 shirikin ("бұдыр алтын") - патшаның тікелей артында алтын орны, ал 腹金 harakin ("ауырын алтын") - патшаның бүйірінде орналасқан алтын. Көптеген мүсіндер (пешене, найза, рыцарь, күміс) алтынға тең бола алатындықтан, алтыннан мат ойнау әдеттегі нәрсе. Басқа тақталарға қарағанда алтынмен жұптасу салыстырмалы түрде оңай болғандықтан, ойынның соңында алтынмен жұптасуды қолда ұстау пайдалы, сондықтан алтын құлаған жұпты өлтіруге болады.

Жұптасу және жоғарылату

Алтынмен мат шогидегі негізгі мат тактикасы болғандықтан, алтынға көтерілген фигуралар матты жеткізу үшін кең таралған. Мысалы, пешпен қорғалған күміс патшаның басына жұптаса болады, бірақ тек пеш жоғарылатылған жағдайда ғана. Күшті пешпен, найзамен немесе мұнарамен қорғалған күміс қос тақтаға (62, 42) шабуыл жасай алмайды, егер қорғаушының артында рыцарь болмаса, патшаға екі құтылу жолы қалдырылады. Тағы бір мысал ретінде, егер алтынға көтерілсе, рыцарь патшамен жұптаса болады (оң жақтағы диаграммаларда көрсетілгендей). Егер мырзалар бұл жерде жоғарыламаса, онда мат болмас еді.

Жұптау және жоғарылаудан бас тарту

Басқа жағдайларда, жоғарылатудан бас тарту жұбайына әкелуі мүмкін, ал жоғарылату жұбайына әкелмейді. Мысалда, егер 85-тегі атты 73-ке жылжытса және көтермелемесе, ол патшаға шабуыл жасайды және шахматты береді (себебі жылқы патшаның алдындағы 2 санатқа шабуыл жасайды). Алайда, егер ер адам 73-ке көтеріліп, наркима сияқты алтынға көтерілсе, онда көтерілген ер адам патшаға шабуыл жасамайды, бұл ақтарға қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік береді. Сол сияқты оң жақтағы күміс үлгіде де. Егер күміс 83-ке көтерілсе, онда ол мат бола алмайды, өйткені күміс сияқты алтын диагональмен кері шабуылдай алмайды.

Қиындықтар

Шогиде кейіпкерлерді құрбан ету - бұл, шабуылдаушы кесінді дереу басып алады деген үмітпен шабуылдау - патшаны тексеру үшін патшаны мат позициясына көшуге мәжбүр етеді. Шогида кескіндерді құлатуды қолданатындықтан, құлатылған кескіндерді құрбан ету шахмат-мат үлгілерінде өте пайдалы. Бұл 5 қадамдық мат мысалында, егер ақтардың патшасы 91-ші алаңға орналасса, қаралар 3 қадамдық мат тізбегін орындай алады. Сондықтан, ақтарды патшаны сол орынға жылжытуға мәжбүрлеу үшін, қаралар құрбандыққа шалу үшін мұнарасын 91-шартқа түсіреді. Ақ түсті қазір шахтада және құтылу үшін қауіпсіз алаң жоқ болғандықтан, ақ түсті оның патшасымен бірге тұтқынға алуы керек. Патша 91-ге жеткенде, қаралар 73-ге дейін бишопты түсіріп, патшаны ұстап қалады. Енді ақтардың патшасы тұтқында. Егер патша 92-ге дейін тоғызыншы қатардан қашып кетсе, онда қаралар 82 квадраттағы бишопты жоғарылатып, патшамен жұптасады. Бұл 1-ші қатардан қашуға (K 81, B 82+) немесе патша мен епископтың арасында қорғаныс кескінін түсіруге тырысуға (G * 82, Bx82+) қатысты.

Ең жылдам шоги шахмат-мат

Бір жағынан бұл өте сирек кездесетін жұптар тізбегі (қараңыз. батыс шахматтағы ақымақтың досы). 1. Жасырын P 76. Қараның бішоп диагоналы ашылды. 1 G 72-ге дейін. Уайттың ертеден жасаған ерекше қимылы. Қазіргі конфигурацияда алтын оң жақ күмістің үстіне үйіліп, ақтардың патшасын оң жаққа қарай орталық қатарға қашудан бөгейтін қабырға жасайды. 2. Қауіпсіздік. Bx33+? Өте жаман қателік. Қара бишопты тек қана пешке ауыстырып, жоғарылатып жібереді. Бишоптың беделін көтеруі ақ патшаны бақылауға жатса да, бұл мәнсіз. Ойын қазір ақтардың пайдасына қатты. 2 G 42? Уайттың да әрекеті жаман. Сол жақ алтынды жоғары жылжытқанда қараның шағы шешіледі, бұл қараның жоғарылатылған бішкегіне бастапқы орнына кері шегінуге мүмкіндік береді, материалдық шығындардан құтылып қалады (бірақ ақтар кері шегінген бішкекті 3 қолына алады). Bx88+, қара 3 Sx88-мен қайтадан ұстап алады, бұл бішкек алмасумен аяқталады). Бұл жерде ақтардың жақсы табиғи қозғалысы қаралардың жоғарылатылған бішкегін өз бішкегімен (2 Bx33) ұстап алуы. Ойын енді кері бұрылып, қараға сәл жағымды. 3. Өмірлік. +Bx42? Қара алтынды алады. Кейде бишікті алтынмен айырбастау қажет болса да, бұл жерде олай емес. Ақтардың ықыласы қайтадан. 3 К 61? Ақ патша жоғарылатылған епископтан қашады. Бұл - жеңіліске ұшыраған қателік. Оның орнына, мұнда тек патша немесе сол күміспен жоғарылатылған бішкекті (3 Кх42 немесе 3 Сх42) ұстауға болатын жақсы қозғалыстар бар. 4. Ауыртпалық G*52. 52-шаршыдағы алтынды түсіру шахматқа ұшырады. Егер ақ 72 және 71 -ші орындарында алтын мен күміс жиналған қабырға құрылымын жасамаса, ақтың патшасы оңға қарай жылжыған болар еді немесе одан да жақсы, 61 -ші орындағы алтын 52-ші алаңды қорғаған болар еді.